Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 770679

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 4 lutego 2011 r.
II SA/Op 526/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Referendarz sądowy WSA Violetta Radecka (sprawozdawca).

Sentencja

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia (...), nr (...) w przedmiocie zasiłku okresowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 8 grudnia 2010 r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, pismo S. H. dotyczące przyznania prawa pomocy, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia (...), nr (...), utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku okresowego.

Wobec powyższego, referendarz sądowy pismem z dnia 13 grudnia 2010 r., wezwał skarżącą do złożenia w terminie siedmiu dni, wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Wezwanie doręczono skarżącej osobiście w dniu 17 grudnia 2010 r., a formularz wniosku odesłano pismem poleconym z datą stempla pocztowego: 23 grudnia 2010 r. Żądanej czynności S. H. dokonała zatem w zakreślonym terminie, a we wniosku zwróciła się o ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuacją materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi. Podała także, że alimenty od męża wynoszą 30 zł Mąż nie partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego od 1991 r., od początku skorzystania ze wsparcia społecznego OPS (...). Uzyskuje niskie świadczenie z KRUS w wysokości 600 zł plus dodatek pielęgnacyjny. Dalej, w oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca wykazała dwójkę dzieci, w wieku piętnastu lat - córka D. i w wieku dwudziestu jeden lat - syn D. Obydwoje są osobami pobierającymi naukę. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest natomiast zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 421,24 zł. Ponadto wnioskodawczyni dodała, że stypendia socjalne nie wlicza się do dochodu, zgodnie z przepisami wynosiły one 850 zł na ucznia. Skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m2, a w rubryce formularza dotyczącej nieruchomości rolnej podała: dzierżawa 10 lat. Innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu, nie wykazała. Zaznaczyła także, że otrzymała prawo pomocy w siedmiu postępowaniach sądowoadministracyjnych.

Pismem z dnia 14 stycznia 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez złożenie wyjaśnień i przedłożenie stosownych dokumentów. Pomimo upływu wyznaczonego terminu siedmiu dni, skarżąca do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie odniosła się w żaden sposób do wezwania referendarza.

W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2011 r., do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S. H., a mianowicie zaświadczenie Urzędu Skarbowego w N., z którego wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008 r. oraz 2009 r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. i D. H. w roku szkolnym 2010/2011 (przedłożone do sprawy II SA/Op 413/10). Dołączono także kserokopie dokumentów przedłożonych przez skarżącą w sprawie II SA/Op 478/10, tj.: zaświadczenia z dnia 20 października 2010 r. wydanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową (...) w N. o braku zaległości czynszowych na dzień 31 sierpnia 2010 r. oraz druku przelewu na kwotę 742,99 zł na rzecz A S.A.; w sprawie II SA/Op 475/10 - potwierdzeń wpłat gotówkowych w (...) na kwotę 63,43 zł oraz (...) - 130 zł.

Uzasadnienie prawne

Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", zważono co następuje:

W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 - obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 p.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

W niniejszej sprawie istotne jest, że referendarz sądowy podczas rozpoznawania wniosku, posiadał już określoną wiedzę na temat sytuacji bytowej skarżącej. Wiedza ta wynikała z oświadczeń, jakie S. H. składała w związku ze złożonymi wnioskami o prawo pomocy, w kilkudziesięciu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 312/10, II SA/Op 334/10, SA/Op 336/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10, II SA/Op 400/10, II SA/Op 402/10, II SA/Op 404/10, II SA/Op 406/10), jak również informacji wynikających z akt administracyjnych i sądowych spraw.

Wątpliwości pojawiły się natomiast po pierwsze, w kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. We wniosku skarżąca nie wykazała bowiem swojego męża, natomiast z akt administracyjnych sprawy wynikało, że pozostaje w związku małżeńskim z P. H. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer (...) z dnia 18 marca 2008 r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec braku oświadczenia w zakresie wydatków miesięcznych ponoszonych przez rodzinę.

Wobec tego skarżąca została zobowiązana, pismem z dnia 14 stycznia 2011 r. do złożenia wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel (okoliczność choroby męża i poniesienia wydatków w wysokości 60 tys. zł na jego leczenie była podnoszona przez skarżącą m.in. w sprawach II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 478/10); dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w wyżej podanych sprawach. Zobowiązano także do wyjaśnienia czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a jeżeli tak, to do udokumentowania tego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Skarżąca miała również przedstawić specyfikację kosztów ponoszonych na utrzymanie miesięczne mieszkania i członków rodziny; wyjaśnić, czy wraz z P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy ww. jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni; oświadczyć, czy zmieniła się wysokość alimentów zasądzonych w 1998 r. od P. H. na rzecz wspólnych dzieci w kwocie 80 zł (co oświadczyła w sprawie II SA/Op 337/10), a także czy wystąpiła z o podwyższenie ww. alimentów i na jakim etapie znajduje się sprawa, a także oświadczyć czy posiada zaległości w spłacie należności za opłaty mieszkaniowe.

Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku.

W ocenie referendarza, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem, nie ustosunkowała się w żaden sposób do wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku, a w szczególności nie przedłożyła żądanych dokumentów i nie wyjaśniła powstałych wątpliwości.

Podkreślenia wymaga, iż nawet przy uwzględnieniu złożonych przez skarżącą w innych sprawach dokumentów i wyjaśnień, nie można przyjąć poglądu, że wnioskodawczyni wykazała swoje prawo do przyznania jej pomocy, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przedłożenie powyższych zaświadczeń oraz pism w żaden sposób nie można bowiem uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących sytuacji bytowej skarżącej, nałożonego przez tut. Sąd. Szczegółowe rozważania i wywody referendarza w tym zakresie zostały przedstawione w postanowieniach, wydanych w kilkudziesięciu postępowaniach z wniosków S. H. o przyznanie prawa pomocy. Warto dodać, że wnioski te w wyniku składania kolejnych środków zaskarżania, stały się przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalając zażalenia skarżącej, przychylał się do przyjętych przez tut. Sąd rozstrzygnięć o odmowie przyznania prawa pomocy. Dla przypomnienia podać trzeba argumentację wyrażoną w tamtejszych sprawach, która odnosi się do sytuacji materialnej skarżącej. Zatem, pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności pokazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno - ekonomiczna, mająca charakter wspólnoty domowej. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem - co sama wnioskodawczyni oświadczyła, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji sądowej przez męża w imieniu S. H. (por. k-33 akt sądowych), jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, wysokości renty, czy podziału majątku. Wnioskodawczyni także, biorąc udział w sprzedaży nieruchomości położonej w K., jako pełnomocnik swojego męża podała, że P. H. umów majątkowych małżeńskich nie zawierał. Również okoliczność rozdzielności majątkowej małżeńskiej, podnoszona przez skarżącą w sprawie II SA/Op 478/10, nie ma znaczenia przy ocenie sytuacji bytowej rodziny wnioskodawczyni. W świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się ona bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, Lex nr 552212). Wobec tego, że S. i P. H. nie posiadają orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa, są w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani jako małżonkowie do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223).

Wobec tego, przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało nie wyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, w wysokości 60.000 zł, co oświadczyła w sprawie II SA/Op 478/10. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, aby nawet w sytuacji, gdy mąż nie gromadził dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia, uzyskał do niej dostęp na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 ze zm.). Udostępnienie dokumentacji medycznej może bowiem polegać m.in. na sporządzeniu jej wyciągów, odpisów lub kopii. Ponadto strona w żaden sposób nie wyjaśniła, jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 641,14 zł (wysokość kosztów przyjęto za oświadczeniem skarżącej złożonym w sprawie II SA/Op 478/10, z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie w niniejszej sprawie), jest w stanie utrzymać swoją rodzinę z wykazywanego dochodu 451,24 zł, przy okoliczności, że nie ma zaległości w spłacie należności za mieszkanie. Wprawdzie w sprawie II SA/Op 478/10 przedstawiła dwa bankowe dowody wpłaty, mające potwierdzać spłacanie pożyczek, jednakże nie podała szczegółów z tym związanych. Trudno zatem zrozumieć w jaki sposób skarżąca jest w stanie, przy oświadczeniu o braku zgromadzonych oszczędności, ponosić miesięczne raty w wysokości łącznej 193,46 zł, które są przecież kolejnym istotnym wydatkiem niedużego budżetu domowego. Ponadto niejasne jest, przy jej stwierdzeniu (w tamtejszej sprawie): "... pożyczki, kredyty to kwota ok. 30 tys. spłata ok. 2 tys. zł bez odpisów umów", w jaki sposób jest w stanie ponosić tak wysokie ciężary zobowiązań pieniężnych. Skarżąca nie wyjaśniła także jednoznacznie jakiej należności i za jaki okres dotyczy przedłożony blankiet przelewu na rzecz firmy A S.A., ograniczając się do wypowiedzi, iż dotyczy ona zerwania umowy na Internet i abonament telefoniczny. Nie wyjaśniła, czy uzyskuje pomoc od osób trzecich, ani jakiego rodzaju i rzędu jest to pomoc. Dlatego tak istotne stało się wyjaśnienie powstałych niejasności, a w szczególności przeznaczenia niebagatelnej kwoty 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości rolnej w K. Zwłaszcza z uwagi na fakt godzenia się przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, na wysokość alimentów, które według jej oświadczenia zawartego w formularzu wniosku wynoszą 30 zł.

Reasumując powyższe, brak reakcji skarżącej na wezwanie referendarza w przedmiocie nadesłania w niniejszym postępowaniu żądanych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, powoduje niemożność dokonania oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Ponadto, wybiórcze przedstawianie dokumentów i niejednoznaczne wyjaśnienia, składane w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem powodują, że wnioskodawczyni nie rozwiała wątpliwości na temat swojej sytuacji bytowej. Tym samym, nie można przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawczyni - pragnąca skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej członków rodziny (w tym do szczegółowej informacji na temat pomocy udzielanej jej przez znajomych, inne osoby trzecie, instytucje), a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami (przez np. przedłożenie oświadczeń osób trzecich, czy umów kredytowych). To na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). Zwłaszcza, że referendarz sądowy niejednokrotnie dawał możliwość rozwiania istniejących wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej S. H., wzywając ją we wszystkich sprawach toczących się przed tut. Sądem, a w szczególności w niniejszej, do uzupełnienia wniosku. Wezwania powyższe zawierały natomiast pouczenie, że niezastosowanie się do ich treści skutkować może odmową przyznania prawa pomocy.

Podkreślić należy, że podnoszona przez skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych, nie może automatycznie skutkować podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę - dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej - rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (tak: postanowienie NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, Lex nr 478981). Ponadto odnotować trzeba, że w sprawach, na które wskazuje skarżąca, rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy nieznany był jeszcze fakt sprzedaży nieruchomości w K., która to okoliczność ujawniła się dopiero w sprawach wszczętych ze skargi S. H., a prowadzonych w Wydziale I tut. Sądu.

W ocenie referendarza sądowego, S. H. nie wykazała, że prawo to jej się należy. Stąd działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uznał o odmowie przyznania prawa pomocy, co też orzekł w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.