Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723092

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 30 września 2019 r.
II SA/Op 214/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w dniu 30 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Wojewody Opolskiego na uchwałę Rady Gminy Łambinowice z dnia 28 marca 2019 r., Nr VI/56/2019 w przedmiocie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy postanawia umorzyć postępowanie.

Uzasadnienie faktyczne

Działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506), zwanej dalej "ustawą o samorządzie gminnym", Wojewoda Opolski - jako organ nadzoru - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na uchwałę Rady Gminy Łambinowice z dnia 28 marca 2019 r., Nr VI/56/2019, w sprawie wprowadzenia Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Łambinowice. W skardze, podnosząc zarzut istotnego naruszenia prawa, organ nadzoru domagał się stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w całości oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W ocenie organu nadzoru, Rada Gminy istotnie naruszyła art. 90d, art. 90f, art. 90n ust. 5a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r. poz. 1457). Organ nadzoru wyjaśnił, że naruszenie art. 90f ustawy polegało na niezrealizowaniu delegacji ustawowej nakazującej uregulować szczegółowo w uchwale sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego, formę, tryb i sposób jego udzielania, a także tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego. W uchwale zastosowano bowiem jedynie odesłanie do przepisów ustawowych. Z kolei naruszenie art. 90n ust. 5a ww. ustawy polegało na ustanowieniu rygoru odpowiedzialności karnej przy składaniu wniosku o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym, tj. w stopniu szerszym niż przewidziany w ustawie. Ponadto - według organu nadzoru - zamieszczenie w załączniku nr 2 do Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Łambinowice warunku podania numeru ewidencyjnego PESEL, wykracza poza granice przyznanych przez ustawodawcę kompetencji. Dodatkowo, we wskazanym załączniku odwołano się do nieobowiązującej już ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, co również świadczy o istotnym naruszeniu prawa.

W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Łambinowice wniósł o uwzględnienie skargi w całości oraz domagał się - na podstawie art. 100 ustawy o samorządzie gminnym - odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania. Nadmienił, że przygotuje właściwy projekt uchwały, który następnie zostanie przedłożony Radzie Gminy, celem uchylenia zaskarżonej uchwały.

Odpowiadając na wezwanie Sądu, pismem procesowym z dnia 24 czerwca 2019 r. Sekretarz Gminy, działający z upoważnienia Wójta, poinformował, że uchwała z dnia 28 marca 2019 r., Nr VI/56/2019, Rady Gminy Łambinowice zostanie przedstawiona na sesji w dniu 27 czerwca 2019 r., celem jej uchylenia, i nie wywołała ona żadnych skutków prawnych, ponieważ wnioski o stypendium miały być składane na jej podstawie dopiero we wrześniu 2019 r.

Na kolejne wezwanie Sądu, pismem procesowym z dnia 10 lipca 2019 r. Sekretarz Gminy, działający z upoważnienia Wójta, poinformował, że na sesji Rady Gminy Łambinowice w dniu 27 czerwca 2019 r. podjęta została uchwała Nr X/87/2019, uchylająca uchwałę Nr VI/56/2019 z dnia 28 marca 2019 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Łambinowice. W załączeniu przesłał uchwałę z dnia 27 czerwca 2019 r. Wedle § 1 tej uchwały, traci moc uchwała Nr VI/56/2019.

Uchwała Rady Gminy Łambinowice z dnia 27 czerwca 2019 r., Nr X/87/2019, została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z 2019 r. poz. 2395.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Postępowanie sądowe należało umorzyć.

Zgodnie z treścią art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn, niż cofnięcie skargi lub śmierć strony, stało się bezprzedmiotowe.

Bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi wtedy, gdy w toku postępowania, a przed wydaniem wyroku, przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 85/05, System Informacji Prawnej LEX nr 188791). Taka sytuacja zaistnieje wówczas, gdy zaskarżony akt zostanie pozbawiony bytu prawnego, na skutek m.in. uchylenia tego aktu.

Z opisaną sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Uchwała Nr VI/56/2019 Rady Gminy Łambinowice z dnia 28 marca 2019 r., będąca przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, została wyeliminowana z obrotu prawnego po wniesieniu skargi, albowiem na sesji w dniu 27 czerwca 2019 r. Rada Gminy Łambinowice podjęła uchwałę Nr X/87/2019 skutecznie uchylającą zaskarżoną uchwałę. Ponadto, jak wynika z wyjaśnień Gminy, na podstawie zaskarżonej uchwały nie podjęto żadnych działań wywołujących skutki prawne. W ocenie Sądu, konsekwencją powyższego ustalenia jest uznanie, że w sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego. Z kolei stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania skutkuje jego umorzeniem, na podstawie wskazanego wcześniej art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ponieważ przed wydaniem wyroku przestał istnieć przedmiot zaskarżenia. W tym miejscu wyjaśnić jeszcze przyjdzie, że w uchwale z dnia 14 września 1994 r., sygn. akt W 5/94 (dostępna na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), dotyczącej powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, Trybunał Konstytucyjny celnie stwierdził, że zmiana lub uchylenie uchwały podjętej przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, dokonana po zaskarżeniu tej uchwały do sądu administracyjnego, nie czyni zbędnym wydania wyroku przez sąd administracyjny, jeżeli zaskarżona uchwała może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie lub zmianę. W obecnym stanie prawnym uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw nie mają mocy powszechnie obowiązującej (art. 239 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), jednak zachowują walor wypowiedzi o sposobie wykładni prawa, zaś przytoczoną powyżej wykładnię Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela. Zbędne będzie zatem wydanie wyroku w sprawie ze skargi na uchwałę organu jednostki samorządu terytorialnego, która została uchylona i nie może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie. Powtórzyć więc przyjdzie, że uchylenie w okolicznościach niniejszej sprawy zaskarżonej uchwały oraz stwierdzenie, że uchwała ta nie wywołała i nie będzie mogła wywołać skutków prawnych, stworzyło niewątpliwie stan bezprzedmiotowości postępowania sądowego.

Odnosząc się natomiast do wniosku Wojewody Opolskiego o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, wskazać należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., to na stronach postępowania ciąży obowiązek ponoszenia kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według stanowiska wyrażonego w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów - istotą zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. jest, że każdą stronę obciążają poniesione przez nią koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu bez prawa domagania się zwrotu tych kosztów od innej strony. Wyjątki od tej zasady, stanowiące podstawę do orzekania o zwrocie kosztów między stronami zostały ściśle unormowane w art. 200, 201, 203 i 204 p.p.s.a., przez związanie orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami z tym, jakim orzeczeniem kończy się postępowanie sądowe. Z kolei art. 209 p.p.s.a. jednoznacznie stanowi, w jakich przypadkach sąd rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Zatem, przepisy regulujące zwolnienie od kosztów (art. 239-263) oraz przepisy o zwrocie kosztów postępowania (art. 200-204) należy traktować jako wyjątki od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, związanych z jej udziałem w sprawie. W przywołanej uchwale NSA stwierdził ponadto, że podstawowy przepis rządzący zwrotem kosztów postępowania między stronami przed sądem pierwszej instancji, będący wyjątkiem od zasady przyjętej w art. 199 p.p.s.a., został zawarty w art. 200 p.p.s.a., który stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Trafnie NSA wyjaśnił, że z przepisu tego wynika jednoznacznie, że sąd może orzec o zwrocie kosztów postępowania tylko na rzecz skarżącego i tylko w przypadku, gdy skarga okaże się zasadna. Przy tym, pod pojęciem uwzględnienia skargi należy rozumieć uwzględnienie skargi w każdej formie, i to niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie to odpowiada żądaniu zawartemu w skardze. Mówiąc innymi słowy, skarżącemu nie przysługuje zwrot kosztów postępowania, zarówno wtedy, gdy jego skarga okazała się bezzasadna, jak i w przypadku, gdy orzeczenie sądu nie wypowiada się w kwestii zasadności skargi, bo była ona niedopuszczalna albo postępowanie sądowe okazało się bezprzedmiotowe. Brak było zatem podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku zgłoszonego przez stronę skarżącą. Przypomnieć bowiem trzeba, że w niniejszej sprawie Sąd nie wypowiadał się w kwestii zasadności skargi, ponieważ zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania sądowego wobec jego bezprzedmiotowości z uwagi na wyeliminowanie przedmiotu skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.