II SA/Ol 904/18, Przesłanki pomocy dla osób usamodzielnianych. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2616436

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 stycznia 2019 r. II SA/Ol 904/18 Przesłanki pomocy dla osób usamodzielnianych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.).

Sędziowie WSA: Tadeusz Lipiński, Ewa Osipuk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)", nr "(...)" w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadnienie faktyczne

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt administracyjnych sprawy wynika, że A. K. (dalej jako: "skarżąca) wnioskiem z dnia 3 października 2018 r. zwróciła się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Iławie o przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie.

Decyzją z dnia "(...)" r., działający z upoważnienia Starosty, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (dalej jako: "organ I instancji") odmówił przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że stosownie do art. 140 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 998 z późn. zm., dalej jako: "ustawa o wspieraniu rodziny"), osobie opuszczającej po osiągnięciu pełnoletności rodzinę zastępczą, w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu, przyznaje się pomoc na usamodzielnienie.

W myśl art. 141 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, pomoc na usamodzielnienie jest przyznawana osobie usamodzielnianej, która przebywała w pieczy zastępczej przez okres co najmniej: 3 lat w przypadku osoby usamodzielnianej opuszczającej rodzinę zastępczą spokrewnioną; roku - w przypadku osoby usamodzielnianej opuszczającej rodzinę zastępczą niezawodową, rodzinę zastępczą zawodową, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną. Organ ustalił, że postanowieniem Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich, z dnia 30 czerwca 2011 r., które uprawomocniło się 22 lipca 2011 r. (sygn. akt. III Nsm 168/11), została ustanowiona dla skarżącej rodzina zastępcza w osobie babci Z. S., następnie postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 19 maja 2014 r., które uprawomocniło się 10 czerwca 2014 r. (sygn. akt III Nsm 312/13) rozwiązano rodzinę zastępczą oraz umieszczono skarżącą (ur. 23 maja 1997 r.) w Rodzinnym Domu Dziecka, w którym skarżąca przebywała do 22 maja 2015 r. Organ wyliczył, że pobyt skarżącej w rodzinie zastępczej spokrewnionej trwał 2 lata, 10 miesięcy i 20 dni, natomiast pobyt w Rodzinnym Domu Dziecka wyniósł 11 miesięcy i 13 dni. W związku z powyższym organ uznał, że skarżąca nie przebywała 3 lat w rodzinie zastępczej spokrewnionej, natomiast w Rodzinnym Domu Dziecka przebywała krócej niż rok. Dlatego odmownie załatwiono jej wniosek.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako: "SKO", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia "(...)" r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji. Organ II instancji potwierdził, że skarżąca nie spełniła warunku, o którym mowa w art. 141 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny. Wyjaśniono, że wnioskowana pomoc jest przyznawana osobie usamodzielnianej, która przebywała w pieczy zastępczej przez ściśle określony czas. Ustawodawca wprowadził w tym zakresie dwa okresy, a mianowicie: 3 lat - w przypadku osoby usamodzielnianej opuszczającej rodzinę zastępczą spokrewnioną, oraz roku - w przypadku osoby usamodzielnianej opuszczającej (m.in.) rodzinny dom dziecka. Zaznaczono, że wskazany okres jest to minimalny czas przebywania osoby usamodzielnianej w pieczy zastępczej, aby mogła być ta pomoc udzielona, zatem przebywanie w pieczy zastępczej przez okres krótszy, niż wynika to z postanowień ustawy, nie daje uprawnień do skutecznego ubiegania się o świadczenie. Zdaniem Kolegium, motywy wprowadzonego przez ustawodawcę rozróżnienia są przejrzyste; zmierzały zaś do tego, aby ograniczyć możliwość korzystania z tej formy pomocy przez osoby opuszczające pieczę zastępczą sprawowaną przez rodziny spokrewnione, a zatem przez osoby zobligowane do świadczeń alimentacyjnych. Kolegium wskazało, że skoro przepis art. 141 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny wymienia obok siebie dwie różne formy pieczy zastępczej (tj. rodzinę zastępczą spokrewnioną oraz rodzinny dom dziecka) i wyraźnie różnicuje okres pobytu w każdej z nich - nie jest możliwe "sumowanie poszczególnych okresów pobytu w różnych formach pieczy zastępczej.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca podniosła, że nie zgadza się z decyzją SKO, gdyż jej łączny pobyt w pieczy zastępczej trwał 3 lata. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje m.in. w razie, gdy kontrola ta wykaże naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie, w której wydano zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzję z dnia "(...)" r.

Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca ur. 23 maja 1997 r. została umieszczona w rodzinie zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 30 czerwca 2011 r., które uprawomocniło się 22 lipca 2011 r. Przebywała w rodzinie zastępczej spokrewnionej do 10 czerwca 2014 r. Od 11 czerwca 2014 r. do osiągnięcia pełnoletności skarżąca przebywała w Rodzinnym Domu Dziecka prowadzonym przez G.L. Wniosek o przyznanie pomocy na usamodzielnienie skarżąca złożyła w dniu 3 października 2018 r. W dacie złożenia wniosku i orzekania przez organy administracji publicznej kwestię pomocy dla osób usamodzielnianych regulowały przepisy ustawy z dnia z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ustawa ta, z wyjątkami dotyczącymi dwóch przepisów, weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. W myśl art. 243 ww. ustawy do osób, wobec których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy orzeczono o umieszczeniu w rodzinie zastępczej stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepisy dotychczasowe, do których odsyła powyższa regulacja to m.in. art. 88 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w brzmieniu sprzed dnia wejścia w życie ustawy o wspieraniu rodziny (tj. sprzed 1 stycznia 2012 r. - Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362) Zgodnie z art. 88 ust. 1 osoba, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego i socjalizacyjnego, dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zwana dalej "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą:

1) pieniężną na usamodzielnienie;

2) pieniężną na kontynuowanie nauki;

3) w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym;

4) w uzyskaniu zatrudnienia;

5) na zagospodarowanie - w formie rzeczowej.

W myśl art. 88 ust. 2 pomoc, o której mowa w ust. 1, przysługuje osobie usamodzielnianej, w przypadku, gdy umieszczenie w rodzinie zastępczej lub skierowanie na pobyt całodobowy do placówki opiekuńczo-wychowawczej, domu pomocy społecznej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego albo młodzieżowego ośrodka socjoterapii zapewniającego całodobową opiekę nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu.

Ustęp 3 tego artykuły stanowi natomiast, że pomoc pieniężna na usamodzielnienie i pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie, która przebywała w rodzinie zastępczej, całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, domu pomocy społecznej, schronisku dla nieletnich, zakładzie poprawczym, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, specjalnym ośrodku wychowawczym, młodzieżowym ośrodku socjoterapii zapewniającym całodobową opiekę albo młodzieżowym ośrodku wychowawczym co najmniej rok.

Skarżąca została umieszczona w rodzinie zastępczej przed wejściem w życie ustawy o wspieraniu rodziny, zatem zastosowanie do jej wniosku o pomoc pieniężną na usamodzielnienie miały wyżej przywołane przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Zauważyć należy, że cytowane przepisy ustawy o pomocy społecznej uzależniają prawo do pomocy pieniężnej na usamodzielnienie od pobytu co najmniej rocznego do czasu osiągnięcia przez beneficjenta pełnoletności w wyszczególnionych formach pieczy zastępczej, w tym w rodzinie zastępczej i placówce opiekuńczo wychowawczej typu rodzinnego, taką placówką jest rodzinny dom dziecka, w którym skarżąca przebywała do osiągnięcia pełnoletności. Art. 88 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wymienia zbiorczo formy pieczy zastępczej, w których co najmniej roczny pobyt jest zaliczany do przedmiotowego uprawnienia. Natomiast w ustępie 1 art. 88 tej ustawy zastrzeżony został odrębnie warunek, że beneficjent musi osiągnąć pełnoletność w rodzinie zastępczej, czy placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego. Skarżąca do osiągnięcia pełnoletności przebywała w takiej placówce. Z brzmienia tych przepisów wynika, że wskazane warunki nie muszą dotyczyć tej samej formy pieczy zastępczej. Istotnym jest, aby przed opuszczeniem którejkolwiek z wyszczególnionych form pieczy zastępczej, w związku z osiągnięciem pełnoletności, beneficjent przebywał w sposób ciągły co najmniej przez rok w wyszczególnionych formach pieczy zastępczej np. w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej. Na takie rozumienie wskazuje ust. 5 art. 88 ustawy o pomocy społecznej (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2012 r.), który stanowi, że przedmiotowe prawo przysługuje także osobie opuszczającej dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, jeżeli bezpośrednio przed przyjęciem do takiego domu przebywały co najmniej rok w podanych formach pieczy zastępczej. Za powyższym przemawia także wykładnia celowościowa przepisów ustawy o pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca określił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Omawiane przepisy wyrażają troskę o dobro dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Celem wnioskowanej pomocy pieniężnej jest udzielenie wsparcia w uzyskaniu samodzielności osobom dotkniętym istotną dysfunkcją, które musiały wychowywać się bez wsparcia, opieki rodzicielskiej, a więc co do zasady miały gorszy start w dorosłe życie i z tego powodu mogą potrzebować dodatkowej pomocy.

Ponieważ skarżąca przebywała w sposób ciągły przez okres blisko 4 lat w pieczy zastępczej do osiągnięcia pełnoletności, należy uznać, że omówiona przesłanka została spełniona. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną wykładnię przepisów prawa materialnego i zweryfikują pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.