Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1920142

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 23 kwietnia 2013 r.
II SA/Ol 176/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Osipuk, Adam Matuszak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)". nr "(...)" w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku

Uzasadnienie faktyczne

Po rozpatrzeniu wniosku M.Z. o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej córki P.S. w wysokości 3231,18 zł powstałych w okresie świadczeniowym 2010/2011 wraz z odsetkami, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia (...) odmówił stronie umorzenia zobowiązań określonych decyzją własną z dnia (...) z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz niepełnoletniej osoby uprawnionej P.S. w okresie świadczeniowym 2010/2011 w kwocie 2981,05 zł oraz odmówił umorzenia odsetek naliczonych za okres świadczeniowy 2010/2011 od następnego dnia po dniu wypłat do dnia spłaty należności. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 12 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 2, art. 25, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) zwanej dalej: u.p.o.u.a.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że w toku wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni zamieszkuje z konkubentem k.z. oraz córką W.Z. k.z. uzyskuje wynagrodzenie z tytułu wykonywanej pracy zawodowej w wysokości 1738,57 zł oraz z podejmowanych prac dorywczych w kwocie 1000 zł miesięcznie, co stanowi łącznie 2738,57 zł. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, bez prawa do zasiłku. Za wynajmowane mieszkanie opłacany jest czynsz w wysokości 900 zł miesięcznie, opłaty za energię i gaz wynoszą 205 zł, wnioskodawczyni na rzecz alimentów wpłaca 50 zł miesięcznie, a jej konkubent płaci alimenty na syna w wysokości 500 zł miesięcznie. Po zsumowaniu i odjęciu wydatków ustalono, że miesięczny dochód rodziny M.Z. wynosi 1083,57 zł, czyli 361,19 zł na każdego jej członka. Wszystkie opłaty uiszczane są na bieżąco. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką mieszkania położonego w L., które zostało zajęte przez komornika. We wniosku o umorzenie M.Z. wskazała na zły stan zdrowia, a tym samym brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej, jednak nadal nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności oraz prawa do renty z tytułu choroby. Z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do wywiadu wynika, ze jest ona uzależniona od leku (...), ale jest stabilna psychicznie. Z zaświadczenia nie wynika, że nie może wykonywać pracy zarobkowej. Przeszkodą do podjęcia zatrudnienia nie jest również sprawowanie opieki nad córką W., bowiem dziecko uczęszcza do przedszkola. W ocenie organu, wnioskodawczyni jest osobą w wieku produkcyjnym, zdolną do wykonywania pracy zarobkowej, po to aby wywiązać się z zobowiązań wobec córki P. Z faktu, iż strona świadomie nie podejmuje zatrudnienia wynika, że sytuacja jej rodziny nie jest tak dramatyczna jak wskazano we wniosku o umorzenie zobowiązań alimentacyjnych. Należało zatem uznać, że zła sytuacja finansowa jest przejściowa, wnioskodawczyni może bowiem podjąć zatrudnienie.

Od tej decyzji M.Z. wniosła odwołanie domagając się jej zmiany lub uchylenia. W uzasadnieniu podniosła, że złożyła wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G., zapisana jest również na wizytę u psychiatry i po wizycie dostarczy zaświadczenie o aktualnym stanie jej zdrowia. Zarzuciła, że organ I instancji nie wziął pod uwagę opłat za czynsz w wysokości 400 zł miesięcznie i opłat za przedszkole córki również w wysokości 400 zł miesięcznie. Ponadto poinformowała, że prowadzona jest licytacja mieszkania, którego jest współwłaścicielką, zaś kwota uzyskana z licytacji zostanie w całości przekazana na rzecz banku z tytułu zadłużenia.

Decyzją z dnia (...), nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wskazywane przez wnioskodawczynię okoliczności nie uzasadniają umorzenia zobowiązań alimentacyjnych. Nie są to bowiem okoliczności pozwalające na wyjątkowe potraktowanie jej sytuacji i uwzględnienia żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W ocenie Kolegium, M.Z. niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji bytowej, ale sytuacja ta nie jest na tyle trudnej, aby w sposób trwały uniemożliwić jej podejmowanie działań zmierzających do jej poprawy oraz swojej zdolności finansowej. Fakt, że aktualnie jest ona bezrobotna nie przesądza o tym, iż w przyszłości nie znajdzie zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika również, że jest niezdolna do pracy a jedynie, że została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z załączonego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia (...) nie wynika, aby strona nie mogła z uwagi na swój stan zdrowia podjąć lub wykonywać żadnej pracy. Poza tym wnioskodawczyni jest osobą w wieku aktywności zawodowej (ma 41 lat) i w niedalekiej przyszłości może uaktywnić się na rynku pracy. Nawet jeżeli przyjmie się, że nie może ona wykonywać każdego rodzaju pracy, to nie jest to okoliczność uzasadniająca uwzględnienie wniosku. Nadto może się ona ubiegać o przyznanie renty, która jako stałe źródło dochodu przyczyni się do poprawy jej sytuacji materialnej. Również kwestia spłaty zobowiązań finansowych wobec banku nie może uzasadniać umorzenia zadłużenia z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanej uniemożliwia jej wywiązanie się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, czyli takich, na które zobowiązana nie miała wpływu. Organ wskazał także, iż zadłużenie wnioskodawczyni systematycznie maleje - na początku wynosiło ono 3231,18 zł, a obecnie 2981,05 zł. Wynika to z regularnych wpłat przekazywanych przez komornika sądowego.

Na tę decyzję M.Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej zmiany i umorzenia należności w wysokości 2981,05 zł wraz z odsetkami, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zwanej dalej: k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i błędne przyjęcie, że dochód rodziny skarżącej wynosi 2738,57 zł oraz błędne uznanie, że skarżąca może podjąć pracę. Zarzuciła również naruszenie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem pomimo spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, organ nie umorzył należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że konkubent otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1738,57 zł miesięcznie, a 1000 zł otrzymuje za prace dorywcze, ale nie w każdym miesiącu. Zatem dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 1738,57 zł. Skarżąca nie może swobodnie dysponować tą kwotą. Opłaty za czynsz wynoszą 400 zł miesięcznie, za przedszkole również 400 zł miesięcznie, za gaz i energię elektryczną 200 zł miesięcznie, opłacane są także alimenty na syna konkubenta w wysokości 500 zł miesięcznie. Pozostała kwota - ok. 200 zł oraz wynagrodzenie z prac dorywczych ledwie wystarczają na zakup żywności i zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca podniosła również, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, jej stan psychiczny nie pozwala na jakąkolwiek aktywność zawodową, od dłuższego czasu leczy się u lekarza psychiatry. Organ błędnie przyjął, że jej trudna sytuacja finansowa jest przejściowa oraz ma perspektywy na wykonywanie stałej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji.

Na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2013 r. skarżąca wyjaśniła, że aby uzyskać rentę powinna położyć się do szpitala, a nie ma z kim zostawić swojej 5-letniej córki. Cały czas ma problemy mieszkaniowe związane z lokalem w L., gdyż musiała opłacić zalegle opłaty za ten lokal i za energię elektryczną, chociaż od dawna tam nie mieszka. W lokalu tym przebywa były mąż. Od października 2012 r. płaci alimenty na niepełnosprawnego syna w wysokości 100 zł.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) zwanej dalej: ustawą p.p.s.a.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zatem ustawodawca dopuścił możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej.

Analizując treść ust. 2 art. 30 u.p.o.u.a. należy podkreślić, że ustawodawca posługując się zwrotem "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być np. umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma prawnego obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji. Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach "uznania administracyjnego" była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i tak w wyroku z dnia 16 listopada 1999 r., sygn. III SA 7900/98 Sąd ten stwierdził, że "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki jego badania" (dostępny Lex nr 47243). Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Poprzez właściwe uzasadnienie decyzji organ realizuje naczelna zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek leżących u podstaw podjętego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ administracyjny zarówno I instancji jak i organ odwoławczy nie zostało obarczone istotnymi uchybieniami w tym zakresie. Z ustaleń organów obu instancji wynika, że skarżąca zamieszkuje z konkubentem i córką W. Konkubent uzyskuje wynagrodzenie z wykonywanej pracy zawodowej w wysokości 1738,57 zł oraz z prac dorywczych w wysokości 1000 zł. Za wynajmowane mieszkanie opłacany jest czynsz w wysokości 400 zł miesięcznie, opłaty za energię i gaz wynoszą 205 zł, opłaty za przedszkole córki wynoszą 400 zł, konkubent płaci alimenty na syna w wysokości 500 zł miesięcznie, skarżąca wpłaca na rzecz alimentów 50 zł miesięcznie (na rozprawie skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że od października 2012 r. płaci także alimenty na niepełnosprawnego syna w wysokości 100 zł). Skarżąca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, bez prawa do zasiłku. Z przedłożonego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia (...) wynika, że została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do (...) 2013 r., może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji nie można zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010 r., II SA/Lu 559/10, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).).

W rzeczonej sprawie zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji należy uznać za prawidłową. Organy w ramach uznania administracyjnego rozważyły, jaka jest sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącej, wzięły pod uwagę jej stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Bezsporne jest, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do (...) 2013 r. Jednak nie oznacza to, że nie może podjąć pracy zarobkowej. Z zaświadczenia wynika, że skarżąca może wykonywać pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Należy również zgodzić się z organem, że przeszkodą do podjęcia zatrudnienia nie jest sprawowanie opieki nad córką W., bowiem córka ta uczęszcza do przedszkola i strona jest w stanie z tego tytułu uiszczać kwotę 400 zł miesięcznie. W okolicznościach zasadnie organy uznały, że sytuacja dochodowa skarżącej, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej należności z tytułu wypłaconych na rzecz córki P. świadczeń alimentacyjnych. Wprawdzie obecnie skarżąca ma problemy zdrowotne, to jednak z uwagi na swój wiek - w pełni produkcyjny - nie można wykluczyć, że w przyszłości podejmie zatrudnienie i spłaci zadłużenie alimentacyjne, które jest następstwem zaniechania wywiązywania się wobec córki z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym należy także wskazać, że mimo trudnej sytuacji strona skarżąca realizuje swój obowiązek spłacając dotychczasową zaległość w wysokości 50 zl miesięcznie Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.