Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 753915

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 16 grudnia 2010 r.
II SA/Lu 632/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Sidor.

Sędziowie: NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), WSA Bogusław Wiśniewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa reprezentowanego przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia dotyczącego przejęcia gruntów na własność Skarbu Państwa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...), a także decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 14 lipca 2010 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P., po rozpoznaniu wniosku Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo P. z siedzibą w S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tegoż Kolegium z dnia 8 października 2009 r., nr (...), umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr (...), stwierdzającej nieważność orzeczenia Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia 12 października 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntów Macieja M., o powierzchni 6,79 ha, bez budynków, położonych w gromadzie U.

-

uchyliło decyzję Kolegium z dnia 8 października 2009 r., nr (...) i odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr (...).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że Jan M. - syn Macieja i Aleksandry M. - wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia 12 października 1954 r. przejmującej na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne Macieja M. na podstawie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją ostateczną z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr (...), stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia 12 października 1954 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntów Macieja M., o pow. 6,76 ha, bez budynków - jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowym postępowaniu jako jego strony uczestniczyli: Jan M. jako następca prawny po Macieju M. oraz, w imieniu Skarbu Państwa, Starosta P. i tym też podmiotom została doręczona decyzja.

W dniu 6 sierpnia 2009 r. do organu wpłynął wniosek Skarbu Państwa reprezentowanego przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo P. z siedzibą w S. dotyczący stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r. nr (...). Wnioskodawca podniósł, iż w postępowaniu przed Kolegium zakończonym wydaniem powołanej decyzji Skarb Państwa był reprezentowany przez Starostę P., a nie przez uprawnione do tego Nadleśnictwo P., co oznacza, że decyzja z dnia 13 sierpnia 2007 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r. jest, zdaniem wnioskodawcy, również fakt, iż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) Organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PPRN we W. z dnia 12 października 1954 r. był bowiem organ wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych czyli minister właściwy do spraw Skarbu Państwa, a nie Kolegium.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 października 2009 r., nr (...), umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r., wskazując, iż Nadleśnictwo P. w złożonym wniosku nie wykazało swojego interesu prawnego lub obowiązku w kwestionowaniu wskazanej decyzji Kolegium. Postępowanie zakończone wydaniem tej decyzji dotyczyło interesu prawnego następców prawnych byłego właściciela nieruchomości, która została przejęta na własność Skarbu Państwa oraz Skarbu Państwa, w imieniu którego występował Starosta P. W ocenie organu Nadleśnictwo P. może mieć jedynie interes faktyczny w kwestionowaniu decyzji Kolegium Odwoławczego w związku z toczącym się przed Sądem Okręgowym w L. postępowaniem cywilnym.

Zdaniem Kolegium nie było także podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, gdyż decyzję z dnia 13 sierpnia 2007 r. podjął organ właściwy, a tym samym nie wystąpiła przesłanka stwierdzenia nieważności wynikająca z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Rozpatrując sprawę ponownie Kolegium stwierdziło, iż wadliwe było stanowisko organu wyrażone w pierwszej instancji, przyjmujące, że wnioskodawca nie był legitymowany do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r. Zdaniem składu orzekającego w drugiej instancji wnioskodawcy przysługiwała legitymacja prawna do kwestionowania tejże decyzji na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Zgodnie z art. 4 powołanej ustawy lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, prowadząc gospodarkę leśną oraz gospodarując nieruchomościami związanymi z gospodarką leśną. W myśl zaś art. 32 ust. 1 tejże ustawy Lasy Państwowe jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentuje Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia. W świetle tych przepisów, zdaniem Kolegium, nie tylko Starosta P., lecz także Nadleśnictwo P. było uprawnione do reprezentowania Skarbu Państwa w sprawie zakończonej przedmiotową decyzją z dnia 13 sierpnia 2007 r.

Kolegium rozpoznając merytorycznie wniosek Nadleśnictwa P. o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r. uznało, iż brak jest podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu fakt niebrania udziału przez wnioskodawcę w postępowaniu zakończonym wydaniem tejże decyzji stanowi podstawę wznowieniową, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., ale nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to jest z uwagi na rażące naruszenie prawa.

W ocenie organu brak jest również podstaw do uznania, że decyzja z dnia 13 sierpnia 2007 r. została wydana przez organ niewłaściwy.

Organ wskazał, iż podstawą prawną wskazanej decyzji były przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Przepis art. 18 ust. 2 tej ustawy stanowił, że decyzje wydane na podstawie między innymi tego dekretu pozostają w mocy. Ustawa ta została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), w której to ustawie nie było i nie ma żadnego odniesienia do decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych wymienionych wart. 18 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r., w tym na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Od dnia 4 listopada 1971 r. przestała zatem istnieć podstawa prawna do przejmowania na własność Państwa nieruchomości rolnych w trybie powołanego dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Brak było także, jak wskazało Kolegium, przepisów prawnych wskazujących jednoznacznie, który organ właściwy jest do stwierdzania nieważności orzeczeń wydawanych na podstawie tego dekretu, a orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie było rozbieżne. Początkowo (do połowy 2005 r.) w takich sprawach z zasady orzekali wojewodowie, zgodnie z linią orzeczniczą prezentowaną wtedy przez sądy administracyjne. Potem, w wyniku zmiany tej linii orzeczniczej, jako organ właściwy do stwierdzania nieważności przedmiotowych orzeczeń wskazano samorządowe kolegia odwoławcze (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2005 r., I OW 9/08). Następnie orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie ponownie uległo zmianie i wskazano, iż organem właściwym do stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nie samorządowe kolegia odwoławcze (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2008 r., I OW 9/08 i z dnia 4 czerwca 2008 r., I OW 27/08).

W ostatnio wydanych zaś orzeczeniach sądów administracyjnych wskazano, iż organem właściwym w tym zakresie nie jest ani Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ani samorządowe kolegium odwoławcze tylko wojewoda, bowiem sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości opuszczonych na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., wtedy, gdy istniały, należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OW 28/09).

W ocenie Kolegium, nowe poglądy co do określenia organu wyższego stopnia właściwego do rozpatrzenia sprawy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zarysowały się z uwagi na wejście w życie z dniem1 kwietnia 2009 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206) regulującej zasady funkcjonowania wojewody jako organu administracji rządowej w województwie.

Z obowiązującej uprzednio ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.), pod rządami której Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P. wydało decyzję z dnia 13 sierpnia 2007 r., takie wyraźne określenie wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie i organu wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. nie wynikało.

W sytuacji braku jednolitości poglądów orzecznictwa co do określenia organu wyższego stopnia, zarzut wydania przez Kolegium decyzji z dnia 13 sierpnia 2007 r. z naruszeniem przepisów o właściwości, nie jest zasadny. W ocenie Kolegium nowe poglądy dotyczące określenia organu właściwego stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa także są wynikiem interpretacji a nie zapisów wynikających wprost z obowiązujących regulacji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Kolegium złożył Skarb Państwa reprezentowany przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo P., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kolegium z dnia 8 października 2009 r., nr (...), a także decyzji Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr (...), z uwagi wydanie ich z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.).

Strona skarżąca podkreśliła, iż organem właściwym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia 12 października 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntów Macieja M., o powierzchni 6,79 ha, bez budynków, położonych w gromadzie U., jest organ wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P. z dnia 8 października 2009 r., nr (...), a także decyzja tegoż Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr (...), zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości.

Ze wskazanego przepisu wynika, iż podstawą stwierdzenia nieważności w tym przypadku jest wydanie decyzji administracyjnej przez organ niewłaściwy, niezależnie od tego, czy naruszenie przepisów o właściwości miało charakter rażący czy też takiego charakteru nie miało. Przepis ten nie wprowadza żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości, a wobec tego każdy taki przypadek, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, będzie przesłanką stwierdzenia nieważności (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 590; wyrok NSA z dnia 7 października 1982 r., II SA 1119/82, ONSA 1982, nr 2, poz. 95).

Podkreślić należy zatem, iż choć istotnie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P., orzecznictwo sądowoadministarcyjne nie zawsze było jednolite w kwestii określenia organu właściwego w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntów na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), to okoliczność ta nie może mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji dokonywaną w rozpoznawanej sprawie.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wynikające z dominującej w tym zakresie linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego - dotyczącej orzeczeń nieistniejących organów administracji, wydanych na podstawie przepisów różnych aktów prawa powszechnie obowiązującego, które utraciły moc - iż organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntów jest organ wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nie zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze (por. w szczególności: postanowienia NSA z dnia: 16 marca 2009 r., I OW 194/08, 22 grudnia 2008 r., I OW 105/08, 13 sierpnia 2008 r., I OW 33/08, 4 czerwca 2008 r., I OW 27/08, 3 czerwca 2008 r., I OW 20/08, 8 maja 2008 r., I OW 9/08, 11 marca 2008 r., I OW 142/07, 11 marca 2008 r., I OW 144/07, 11 marca 2008 r., I OW 143/07, 11 marca 2008 r., I OW 134/07, 28 listopada 2007 r., I OW 82/07, 30 października 2007 r., I OW 88/07, 30 października 2007 r., I OW 87/07, 17 października 2007 r., I OW 83/07, 17 października 2007 r., I OW 72/07, 10 października 2007 r., I OW 3/07, 15 maja 2007 r., I OW 111/06, 10 maja 2007 r., I OW 134/06, 10 maja 2007 r., I OW 135/06, 8 maja 2007 r., I OW 127/06. 2 lutego 2007 r., I OW 85/06, 12 grudnia 2006 r., I OW 57/06, 28 września 2006 r., I OW 41/06, 28 września 2006 r., I OW 36/06, 28 września 2006 r., I OW 37/06, 28 września 2006 r., I OW 61/06, 28 września 2006 r., I OW 42/06, 28 września 2006 r., I OW 60/06, 7 września 2006 r., I OW 35/06, 7 września 2006 r., I OW 46/06, 4 lipca 2006 r., I OW 8/06, niepublikowane, dostępne w internetowej bazie orzeczeń - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W myśl art. 157 § 1 k.p.a. organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Organy wyższego stopnia z kolei określa art. 17 k.p.a., przy czym należy pamiętać, że dotyczy to aktualnego stanu prawnego. Wątpliwości powstają, kiedy chodzi o ustalenie kompetencji organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez organy, które wskutek zmian w strukturze organów państwa zostały zniesione lub przekształcone, a do tego w obowiązującym prawie przestał istnieć rodzaj spraw, których te decyzje dotyczyły.

Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej najpierw ustala się organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego..., s. 608).

Orzeczenie Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia 12 października 1954 r., dotyczące przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntów Macieja M., o powierzchni 6,79 ha, bez budynków, położonych w gromadzie U., zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Przepis art. 18 ust. 2 tej ustawy stanowił, że decyzje wydane na podstawie między innymi tego dekretu pozostają w mocy. Ustawa ta została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). W ustawie tej nie było i nie ma żadnego odniesienia do decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych wymienionych w art. 18 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r., w tym na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Z powyższego wynika, że od dnia 4 listopada 1971 r. przestała istnieć podstawa prawna do przyznawania na własność Państwa nieruchomości rolnych w trybie powołanego dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Wskazać jednakże należy, że w dniu 1 lipca 1982 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79). Ustawa ta w art. 44 ust. 1 przewidywała przejęcie na własność Państwa gruntów rolnych odłogowanych na nieruchomościach opuszczonych przez właścicieli, natomiast w art. 39 ust. 4 - wydanie decyzji o pozbawieniu prawa użytkowania nieruchomości stanowiących własność Państwa lub nakazanie zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi, a w przypadku odmowy przejęcia gruntów przez właściciela grunty te mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania na podstawie art. 39 ust. 6 tej ustawy. Przepis art. 45 ust. 1 tej ustawy upoważniał naczelnika gminy do orzekania w sprawach, o których mowa w art. 39 ust. 6 i w art. 44 ust. 1 tej ustawy.

Z tych regulacji wynikało, że instytucja przejmowania nieruchomości rolnych na podstawie powołanego dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oparta na podstawowej przesłance braku faktycznego władania nieruchomościami przez ich właścicieli, to jest tak zwanego faktycznego opuszczenia nieruchomości, była najbardziej zbliżona do przejmowania gruntów rolnych na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 44 ust. 1 i art. 39 ust. 6 powołanej ustawy z dnia 26 marca 1982 r.

Dokonując reformy administracji państwowej w 1990 r. w ustawie z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), sprawy określone w art. 39 ust. 4, a także w art. 45 ust. 1 (art. 39 ust. 6 i art. 44 ust. 1) ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, zostały przekazane do organów gminy jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 3 pkt 14 wskazanej ustawy z dnia 17 maja 1990 r.

Przepisy art. 44 i art. 45 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych zostały skreślone z dniem 1 stycznia 1992 r. ustawą z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 114, poz. 494). W tym dniu przestała zatem istnieć kompetencja organów gminy do wydawania decyzji w tych sprawach. Ogólne domniemanie właściwości tych organów z art. 1 powołanej stawy z dnia 17 maja 1990 r. nie mogło dotyczyć tych spraw. Po pierwsze dlatego, że przestała istnieć w ogóle podstawa prawna do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, także przez organy administracji rządowej. Po drugie zaś oczywistym jest, że przejmowanie nieruchomości na własność Państwa nie było i nie jest zadaniem własnym gminy - właściwość organów gminy (jednostek samorządu terytorialnego) mogła i może obejmować takie sprawy tylko jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Skoro z dniem 1 stycznia 1992 r. zostały skreślone art. 44 i art. 45 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, to tym samym wygasło z tym dniem zlecenie organom gminy właściwości w tych sprawach, o jakim była mowa w art. 3 pkt 14 ustawy z dnia 17 maja 1990 r.

Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych została uchylona przez ustawę z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78) z dniem 25 marca 1995 r. Ustawa ta nie zawierała nowych regulacji pozwalających na przymusowe, nieodpłatne (w drodze decyzji administracyjnej) przejmowanie gruntów rolnych na własność Państwa z powodu ich opuszczenia, degradacji itp. W reformie administracji publicznej przeprowadzonej w 1999 i 2000 r., w drodze ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126), ustawodawca nie uregulował kwestii właściwości organów w sprawach weryfikacji decyzji ostatecznych wydanych przed 1 stycznia 1992 r. o przejęciu gruntów rolnych na własność Państwa na podstawie wymienionych wyżej ustaw z 1957 r. i 1982 r. i taki stan prawny w tym zakresie istnieje nadal.

Jednakże w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1991 r., przewidziano w art. 58 ust. 2 możliwość przejęcia na własność Skarbu Państwa za odpłatnością nieruchomości rolnej, jeżeli z wnioskiem takim wystąpi właściciel tej nieruchomości, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia (a zachodzą przy tym pewne szczególne okoliczności, o których mowa w 28 ust. 7 pkt 1 tej ustawy). Decyzję w przedmiocie przejęcia nieruchomości i ustalenia odpłatności pierwotnie wydawał organ właściwy do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi, natomiast od 1 stycznia 1992 r. wskutek zmiany art. 58 ust. 2 (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 464), rejonowy organ administracji rządowej, a od nowelizacji z 1992 r. tej ustawy (Dz. U. z 1992 r. Nr 58, poz. 280) - z dniem 21 sierpnia 1992 r., Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa (następnie Agencja Nieruchomości Rolnych). Agencja ta została utworzona ustawą z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1992 r. Według przepisów tej ustawy gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie należy do organów jednostek samorządu terytorialnego lecz do Agencji Nieruchomości Rolnych, w tym także, stosownie do art. 2 ust. 2 tej ustawy, nieruchomościami rolnymi przejmowanymi na własność Państwa na postawie decyzji administracyjnych.

Skoro zatem w obecnym stanie prawnym w sprawach dotyczących gospodarowania nieruchomościami rolnymi będącymi mieniem Skarbu Państwa, w tym dotyczących decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej przez Państwo, właściwa jest Agencja Nieruchomości Rolnych, to organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa, nawet, jeżeli wydane one zostały na podstawie poprzednio obowiązujących regulacji prawnych przez terenowe organy administracji rządowej (wcześniej przez terenowe organy administracji państwowej), należy poszukiwać przez ustalenie organu wyższego stopnia w stosunku do Agencji i jej Prezesa. W myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 19 października 1991 r., nadzór nad Agencją sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zgodnie z art. 8 i 9 ust. 2 tej ustawy organem Agencji jest Prezes Agencji, który kieruje Agencją i reprezentuje ją na zewnątrz. Organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji i jej Prezesa jest zatem, stosownie do art. 17 pkt 3 k.p.a., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Oznacza to, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P. z dnia 8 października 2009 r., nr (...), a także decyzja tegoż Kolegium z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr (...), zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości.

W rozpoznawanej sprawie zachodzi zatem podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd uchylił na podstawie art. 135 powołanej ustawy także wydane w niniejszej sprawie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P. z dnia 8 października 2009 r., nr (...) oraz z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr (...), gdyż było to niezbędne dla umożliwienia rozstrzygnięcia sprawy przez organ właściwy.

Z tych względów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.