Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1801662

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 30 kwietnia 2015 r.
II SA/Lu 447/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca).

Sędziowie: WSA Jacek Czaja, NSA Maria Wieczorek-Zalewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie skierowania do domu opieki społecznej

1.

oddala skargę;

2.

przyznaje radcy prawnemu M. B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 3 października 2013 r. J. W. zwrócił się do Wójta Gminy P. o skierowanie go do Domu Pomocy Społecznej "S.*" w R. Poinformował, że obecnie przebywa w szpitalu, ale po opuszczeniu szpitala będzie wymagał dalszego leczenia i całodobowej opieki, której nie jest w stanie zapewnić mu rodzina.

Wójta Gminy P. decyzją z dnia (...) r. na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie ze względu na to, że od 3 października 2013 r. wnioskodawca przebywa w Domu Pomocy Społecznej "S." w R.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. wyjaśnił, że w Domu Pomocy Społecznej w R. przebywa na podstawie umowy cywilnoprawnej, zgodnie z którą ma pokrywać całość kosztu pobytu w wysokości 2.500 zł, na co nie stać jego i rodziny. Wskazał na pogarszający się od kwietnia 2013 r. stan zdrowia i potrzebę całodobowej opieki. Podniósł, że żadne z dzieci nie może podjąć się opieki ze względów finansowych i lokalowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P. decyzją z dnia (...) r. na podstawie art. 138 pkt 2 k.p.a. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i odmówiło skierowania wnioskodawcy do domu pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium, nie zaistniały przesłanki wskazane w art. 105 § 1 k.p.a., skoro interes prawny wnioskodawcy w żądaniu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy jest uzasadniony. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na jego wniosek, który nadal podtrzymuje, czemu daje wyraz choćby w odwołaniu. Rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty przez wydanie decyzji administracyjnej (pozytywnej bądź negatywnej) ma oparcie w art. 54 ust. ustawy o pomocy społecznej. Natomiast to, że skarżący został już przez rodzinę umieszczony w domu pomocy społecznej jest. zdaniem Kolegium istotną okolicznością podlegającą ocenie organu, mogącą jedynie skutkować odmową przyznania wnioskowanego świadczenia, a nie prowadzić do umorzenia postępowania.

Mając na uwadze art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej Kolegium wskazało, że umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej jest rozwiązaniem ostatecznym, wymagającym kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących powstanie prawa do tego rodzaju świadczenia z pomocy społecznej. W pierwszej kolejności osoba taka musi wymagać całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności. Wystąpienie wskazanych okoliczności nie jest jeszcze wystarczające do skorzystania z tej formy pomocy, bowiem łącznie z nimi musi wystąpić niemożność samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu. Nadto dopełnieniem tych przesłanek jest niemożność zapewnienia danej osobie niezbędnej pomocy w miejscu zamieszkania przez rodzinę i gminę w formie usług opiekuńczych.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że według akt sprawy J. W. ma 84 lata, jest wdowcem, ma rozpoznanie zwężenia tętnic szyjnych, z zaburzeniami krążenia mózgowego, chorobę Parkinsona, otępienie, przerost prostaty, jest uzależniony od alkoholu. Według zaświadczenia lekarza specjalisty z dnia 3 października 2013 r. z powodu zaburzeń krążenia mózgowego, w przebiegu miażdżycy nie może samodzielnie funkcjonować. Z kolei w opinii dotyczącej stopnia sprawności z dnia 3 października 2013 r. stwierdzono, że wnioskodawca chodzi przy pomocy innych osób, wymaga ich stałej pomocy w celu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zwrócił uwagę, że z opinii dotyczących stopnia sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej nie wynika jednak, jakie konkretne czynności i w jakim zakresie z uwagi na jego stan zdrowia i sprawność stanowiłyby należytą pomoc w codziennych, podstawowych czynnościach życiowych. Pomimo to, w ocenie Kolegium, zebrany w toku postępowania materiał dowodowy i wskazane powyżej okoliczności są wystarczające do przyjęcia, że J. W. z powodu choroby wymaga całodobowej opieki i pomocy innych osób, aby móc funkcjonować w życiu codziennym. Oznacza to, że wnioskodawca spełnia dwie pierwsze przesłanki określone art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej konieczne do skierowania go do domu pomocy społecznej. Organ podkreślił, że w tym przepisie nie chodzi o zapewnienie opieki przez całą dobę, ale o zapewnienie niezbędnej opieki osobie, która wymaga całodobowej opieki. Wnioskodawca ma wprawdzie sześcioro dorosłych dzieci, z którymi utrzymuje kontakt, ale nie są one obecnie w stanie sprawować nad nim opieki, z wyjątkiem M. i B., którzy zobowiązali się do zapewnienia doraźnej i usługowej pomocy w zakresie opieki nad ojcem. Skoro dwoje dzieci otwarcie deklaruje, przy braku jakiegokolwiek sprzeciwu pozostałych, że zajmie się ojcem, w tym jedno nich na stałe, to skarżący, niezależnie od tego, czy jest osobą wymagającą całodobowej opieki, czy nie, nie spełnia trzeciej przesłanki koniecznej do skierowania do domu pomocy społecznej, określonej w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie, nawet, gdyby opuścił dom pomocy społecznej, w którym aktualnie przebywa, nie będzie on osobą pozbawioną niezbędnej pomocy w miejscu zamieszkania świadczonej przez rodzinę. Równocześnie z akt nie wynika, aby skarżący miał jakieś specyficzne schorzenie lub potrzeby, żeby nie mógł, tak jak dotychczas, tj. przez ostatnie osiem lat przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej, funkcjonować w domu przy wsparciu dzieci, czego nie kwestionuje również pozostałe rodzeństwo.

Niezależnie od podniesionych okoliczności Kolegium stwierdziło, że Dom Pomocy Społecznej w Różance, w którym skarżący przebywa na podstawie umowy, zapewnia mu wszystkie jego potrzeby. Okoliczność ta oznacza, że wnioskodawca ma zapewnioną całodobową opiekę niezbędną z uwagi na swój stan zdrowia, a więc nie spełnia on pierwszej z przesłanek określonych art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy koniecznych do skierowania go do domu pomocy społecznej, a w razie opuszczenia domu pomocy społecznej, może liczyć na niezbędną pomoc ze strony syna i córki, więc nie będzie spełniona trzecia z przesłanek określonych w tym przepisie, a mianowicie niemożność zapewnienia jemu niezbędnej pomocy w miejscu zamieszkania, w tym przypadku przez rodzinę.

Podnoszone w odwołaniu argumenty ekonomiczne, dotyczące niewystarczających funduszy na opłacenie dalszego pobytu w domu pomocy społecznej, nie mają znaczenia przy ocenie przesłanek skierowania do domu pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło przy tym, że nawet jeśliby przebywał w domu pomocy społecznej na podstawie skierowania właściwego organu, to i tak z dziećmi, musiałby ponosić 100% odpłatności za swój pobyt w tym domu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie pełnomocnik J. W. wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy i wzięcie pod uwagę bardzo trudnej aktualnej sytuacji w jakiej znalazła się rodzina wnioskodawcy, jak i skierowanie J. W. do domu pomocy społecznej. Poza tym wniosła o uczciwe naliczenie kosztów, jakie powinna z mocy prawa ponieść rodzina na poczet instytucji państwowej jaką jest DPS w R. w związku z przebywaniem ojca w terminie od dnia 3 października 2013 r. do dnia 16 kwietnia 2014 r. i zobligowanie właściwych instytucji państwowych do ewentualnego zwrócenia rodzinie powstałej nadpłaty. W uzasadnieniu opisała trudną sytuację życiową w związku z opieką nad ojcem. Wskazała, że sama obecnie choruje i koszty leczenia są bardzo duże, w związku z tym nie może partycypować w kosztach pobytu ojca w DPS. Obecnie umowa cywilnoprawna, w której córki wnioskodawcy zobowiązały się do uiszczania opłaty za pobyt ojca w DPS została rozwiązana, ponieważ nie posiadały środków na opłacanie tego pobytu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodało również, że rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie nie pozbawiają J. W. prawa do ubiegania się o skierowanie do domu pomocy społecznej, jeśli zmienią się okoliczności faktyczne, które były podstawą do wydania decyzji o odmowie skierowania do domu opieki społecznej. Pełnomocnik skarżącego już w dniu rozwiązania umowy tj. w dniu 16 kwietnia 2014 r. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o skierowanie jej ojca do domu pomocy społecznej.

Pismem dnia 12 stycznia 2015 r. (k. 71-72 akt sądowych) Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało, że decyzją ostateczną z dnia (...) r., skierowano J. W. do Domu Pomocy Społecznej w R. W dniu 22 kwietnia 2015 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. dołączył do akt decyzję z dnia (...) r. (k. 88-91 akt sądowych).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 54 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby niepełnosprawności, nie mogącej funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Przesłanki do umieszczenia w domu pomocy społecznej wskazane w tym przepisie muszą być spełnione łącznie. Obie te przesłanki przenikają się wzajemnie. Osoba wymagająca całodobowej opieki w zasadzie nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, skoro jest zdana na całodobową opiekę. Jeżeli zatem takim osobom można zapewnić usługi opiekuńcze przez sprawowanie całodobowej opieki, wówczas nie nabywają one prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Niewątpliwie też ustawa uzależnia jednak korzystanie z systemu pomocy społecznej od sytuacji osobistej i majątkowej osób i rodzin, odwołując się do uprawnień zasobów i możliwości samych wnioskodawców. Art. 2 ustawy stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art. 3 ust. 3 powyższej ustawy uzależnia rodzaj formę i rozmiar pomocy od okoliczności udzielenia uzasadniających jej udzielenie. Ust. 4 stanowi natomiast, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zapewnienie pobytu w domu pomocy społecznej jest dalej idącą formą pomocy, niż przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Jeżeli więc wnioskodawca nie potrzebuje usług opiekuńczych to niedopuszczalne byłoby przyznanie mu świadczenia w postaci skierowania do domu pomocy społecznej. Umieszczenie w domu pomocy społecznej jest bowiem ostatecznością (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 849/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W sprawie nie jest kwestionowane, że w dacie orzekania przez organ odwoławczy J. W. przybywał w Domu Pomocy Społecznej na podstawie umowy cywilnoprawnej (...) zawartej w dniu (...) r. pomiędzy J. W., jego córkami B. S., I. Ł., a Dyrektorem Domu Pomocy Społecznej "S." w R. o zapewnienie świadczeniobiorcy usług bytowych, opiekuńczych i wspomagających dostosowanych do stopnia niepełnosprawności (§ 1 pkt 1 umowy). Osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt na podstawie umowy były córki J. W. Jak wynika z powyższego w tym czasie wnioskodawca miał zatem zapełnioną odpowiednią opiekę ze względu na stan zdrowia, o jakiej mowa w art. 54 ustawy o pomocy społecznej, czego dowodził § 1 pkt 1 umowy, a czego nie podważali zarówno wnioskodawca, jak i jego córki. Powyższa umowa z dnia 3 października 2013 r. została przez córki rozwiązana dopiero z dniem 16 kwietnia 2014 r. Jak wynika z akt sprawy w tym samym dniu złożono do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wniosek o skierowanie J. W. do domu pomocy społecznej, który uwzględniono decyzją z dnia (...) r., o skierowaniu do Domu Pomocy Społecznej w R. W związku z tym należy wskazać, że w dniu orzekania przez Sąd - 30 kwietnia 2015 r. - J. W. przebywał w Domu Pomocy Społecznej w R. i mając na uwadze jego wiek i stan zdrowia - miał zapewnioną całodobową pomoc w formie usług opiekuńczych ze strony gminy, do których odnosi się art. 54 ustawy o pomocy społecznej.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) skargę należało oddalić. O wynagrodzeniu radcy prawnego orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.