Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 753746

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 28 września 2010 r.
II SA/Lu 202/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Ibrom.

Sędziowie: NSA Krystyna Sidor, WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego

I.

oddala skargę;

II.

przyznaje (...) S. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...). Wójt Gminy odmówił przyznania T.W. specjalnego pieniężnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału.

W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskiem z dnia 7 października 2009 r. T.W. zwróciła się z prośbą o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup 1 tony opału. W dniu 20 października 2009 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni celem przeprowadzenia (aktualizacji) wywiadu środowiskowego, jednak, mimo wysłania pisma informującego o terminie zgłoszenia się pracownika socjalnego, brama wejściowa na posesję była zamknięta. Pracownicy socjalni ponownie usiłowali przeprowadzić wywiad w dniu 5 listopada 2009 r., lecz nikt nie otworzył im drzwi. Wobec powyższego aktualną sytuację wnioskodawczyni ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 12 sierpnia 2009 r. Wynika z niej, że T.W. prowadzi nadal samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem. W tym samym budynku zamieszkuje mąż, z którym jest w separacji i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Wydatki mieszkaniowe wnioskodawczyni dzieli na pół z mężem tj. za energię elektryczną opłaca 100,00 zł, wywóz nieczystości 30,00 zł, telefon 35,00 zł, wodę 20,00 zł kwartalnie, pozostałe koszty to leki i środki higieniczne wynoszące 150,00 zł T.W. nadal wymaga leczenia z powodu astmy oskrzelowej i systematycznego przyjmowania leków. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest emerytura w wysokości 591,34 zł miesięcznie (do wywiadu dołączono odcinek za czerwiec 2009 r.). Organ przypomniał, że już w dniu (...) przyznał stronie specjalny zasiłek celowy w kwocie 350,00 zł z przeznaczeniem na zakup opału, z datą wypłaty ustaloną na dzień 10 listopada 2009 r. Jego zdaniem brak jest podstaw do udzielenia ponownie świadczenia pieniężnego zgodnie z przepisem art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie zachodzi w sprawie sytuacja szczególna.

Po rozpoznaniu odwołania T.W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie zaś z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w tym artykule (kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477,00 zł), przy jednoczesnym spełnieniu przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy. Jak wynika z akt sprawy źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest emerytura w wysokości 591,34 zł miesięcznie (do wywiadu dołączono odcinek za m-c czerwiec 2009 r.), więc dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe. Kolegium podkreśliło, że mimo braku aktualnego odcinka emerytury należy przyjąć, że aktualny dochód z tego tytułu jest nie mniejszy niż w czerwcu 2009 r., natomiast skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających uzyskiwanie przez nią dochodu w kwocie 423 złotych. Kwota ta miałaby wynikać z zajęcia jej świadczenia w części 170 złotych przez komornika. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie pozwalają na odliczenie ściąganej kwoty od dochodu, możliwe jest jedynie pomniejszenie dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, co w tej sprawie nie ma miejsca.

Kolegium zaakceptowało także stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, według którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Organ wyjaśnił, że w sytuacji T.W. nie zachodzi szczególny przypadek o którym traktuje art. 41 pkt 1 ustawy. We wniosku o przyznanie pomocy i w odwołaniu T.W. nie wskazała na taką okoliczność. Dochodząc do powyższego wniosku organ odwoławczy także powołał się na decyzję z dnia (...). o przyznaniu stronie kwoty 350 złotych na zakup opału.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T.W. stwierdziła, że przepis umożliwiający odmowę przyznania środków z pomocy społecznej z uwagi na brak współdziałania Ośrodek Pomocy Społecznej stosuje dowolnie i kiedy mu się podoba. Skarżąca podkreśliła, że jej dochód rzeczywisty wynosi 423 złote, ponieważ prowadzona jest wobec niej egzekucja komornicza, ostatni wywiad miał miejsce 12 sierpnia 2009 r., a ponadto rozmowa z H.L. może wyłącznie dotyczyć współpracy na jej szkodę (ma status pokrzywdzonej).

Dodatkowo w piśmie z dnia 23 września 2010 r. skarżąca zaznaczyła, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy, do jakich się zalicza, aktualizacji wywiadu rodzinnego dokonuje się co pół roku. Jej zdaniem organy znają jej sytuację, a sam wywiad przeprowadza się "odnośnie potrzeby, po uzyskaniu wiadomości o niej, a nie od daty kolejnego wniosku". Potrzeba poddania się wywiadowi powstałaby dopiero po upływie wspomnianego półrocznego okresu od dnia 12 sierpnia 2009 r., kiedy to przeprowadzono ostatni wywiad. Skarżąca dowodziła, że notatka służbowa na podstawie której odmówiono przyznania jej pomocy nie zastępuje protokołu, a ponadto została sporządzona przez wrogiego pracownika Ośrodka i zawiera nieprawdziwe informacje. Zamknięta brama miała bowiem otwarte furtki, a nikt nie widział pracownika pomocy społecznej na posesji w dniu 6 czy 20 października 2009 r. Skarżąca zwróciła uwagę na naruszanie prawa przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej i Samorządowego Kolegium Odwoławczego co potwierdzają wyroki sądów administracyjnych. Sytuacja w jakiej się znajduje jest znana w Ośrodku Pomocy Społecznej, a stan ten potwierdzają uzasadnienia decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim za pozbawione uzasadnionych podstaw uznać należy podnoszone w skardze argumenty dotyczące błędnego ustalenia dochodów skarżącej. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie orzeczenia Kolegium, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1)

miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2)

składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3)

kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Stosownie natomiast do ust. 4 powołanego art. 8 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Powołane przepisy w sposób wyczerpujący wskazują zarówno dochody, które nie są uwzględniane przy obliczania dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społeczne jak i świadczenia o które dochody są pomniejszane. Słusznie zatem przyjęły organy rozpoznające sprawę, że dochód skarżącej nie może zostać pomniejszony o kwotę 170 złotych, jaka została, według skarżącej, zajęta na poczet egzekucji komorniczej. Ze znajdującego się w aktach sprawy środowiskowego wywiadu rodzinnego, sporządzonego 14 sierpnia 2009 r., wynika natomiast w sposób oczywisty, że skarżąca w miesiącach poprzedzających złożone wnioski otrzymywała świadczenia rentowe w kwocie 591,34 złotych netto, co oznacza, że uzyskiwany przez skarżącą dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające ją do świadczeń z pomocy społecznej, wynoszący w datach składania wniosków kwotę 477 złotych (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). W takiej sytuacji organ pomocy obowiązany był rozważyć przyznanie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, umożliwiającego, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Skarżąca w żadnym razie nie wykazała, aby rozstrzygające sprawę organy przepis ten naruszyły. Zebrany materiał sprawy nie pozwalał także na stwierdzenie, że organy dopuściły się naruszenia art. 7 k.p.a. jak też art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej w stopniu istotnym dla wyniku sprawy. Przeciwnie, zgodnie z art. 7 k.p.a. organy podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Podkreślono zarówno zły stan zdrowia skarżącej jak i jej sytuację materialną, opierając się na aktualizacji rodzinnego wywiadu przeprowadzonego 14 sierpnia 2009 r., jako, że podejmowane dwukrotnie w dniach 20 października i 5 listopada 2009 r. kolejne próby jego aktualizacji okazały się bezskuteczne. Zaznaczyć ponadto należy, że decyzją z dnia 31 sierpnia 2009 r. skarżącej przyznano kwotę 350 złotych właśnie na zakup opalu na zimę. Przekonujące jest zatem stanowisko organu, że nie ma podstaw do przyznania skarżącej kolejnego specjalnego zasiłku celowego na ten sam cel. Podkreślić należy, że świadczenie o jakim stanowi art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest przyznawane w przypadkach zasługujących na szczególna uwagę. Słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, że wspomniany przepis w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (wyrok z dnia 19 stycznia 2006 r. I OSK 777/05 LEX nr. 194414). Jest to oczywiste, skoro przyjęcie stanowiska reprezentowanego w skardze doprowadziłoby do zatarcia różnicy jakiej ustawodawca nadaje zasiłkowi celowemu i specjalnemu zasiłkowi celowemu. Trafnie zatem podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z dnia 17 maja 2007 r. I SA/Wa 272/07 Legalis), że specjalny zasiłek celowy o jakim stanowi art. 41 ustawy z uwagi na swój szczególny charakter powinien być przeznaczony na określony cel bytowy. Świadczenie to nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej. Zwrócił na to uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2007 r. (I SA/Wa 469/07 Legalis)., dowodząc, że zasiłek specjalny nie jest przeznaczony na pokrycie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i refundowania w całości poniesionych przez nią wydatków, ale ma charakter szczególnej pomocy doraźnej. Zauważyć należy, że sama skarżąca nie podała jakichkolwiek okoliczności pozwalających nabrać przekonania o jej wyjątkowej sytuacji. Jest natomiast oczywiste, że wspomniany przepis nie daje podstaw do przyznawania świadczeń pieniężnych w rozmiarach wskazywanych przez świadczeniobiorców. Samo wyobrażenie skarżącej o należnych jej świadczeniach nie może wpływać na rozstrzygnięcia organów udzielających pomocy. Słusznie zatem organy uznały, że w sprawie nie zachodzi szczególna sytuacja pozwalająca na udzielenie jej ponownie specjalnej pomocy na zaspokojenie niezbędnej potrzeby w postaci zakupu opału, na którą już wcześniej przeznaczono środki finansowe. Nie można także podzielić zapatrywania skarżącej jakoby o wadliwości decyzji miał przesądzać brak protokołu z czynności przeprowadzanych przez pracowników socjalnych w dniach 16 i 25 listopada 2009 r. Przepisy k.p.a. nie wskazują formy protokołu, natomiast art. 68 § 1 określa niezbędną jego treść. Zgodnie z tym przepisem protokół powinien zawierać dane pozwalające na ustalenie kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Treść znajdujących się w aktach sprawy protokołów "z odwiedzin Pani T.W. " z dnia 20 października i 5 listopada 2009 r. pozwala sądzić, że wymogi protokołu zostały zachowane. Nieporozumieniem jest natomiast zarzucanie organowi, że powyższy protokół nie odpowiada wymogom kwestionariusza wywiadu określonym w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, skoro do przeprowadzenia wywiadu w ogóle przecież nie doszło.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skargę należało oddalić. O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu ustanowionemu w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy i § 15 w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zmianami).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.