Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2506255

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 15 czerwca 2018 r.
II SA/Łd 809/17
Konsekwencje wielości podstaw do uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.).

Sędziowie WSA: Joanna Sekunda-Lenczewska, Magdalena Sieniuć.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia wychowawczego

1)

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) nr (...);

2)

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz I. M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.a.bł.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...), nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), powoływanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.w.d." utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...), nr (...), w sprawie nienależnie pobranych przez I. M. świadczeń wychowawczych i ich zwrotu.

Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji ww. decyzją z dnia (...), nr (...), orzekł:

1)

że I. M. nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na dziecko - B. M. za okres od 1 września 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie;

2)

o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w pkt 1, w kwocie 2.000,00 zł.

Następnie organ II instancji wskazał, że w odwołaniu od decyzji I. M. podniosła, iż w dniu 1 sierpnia 2016 r., a więc przez okresem, którego dotyczy zwrot, zgłosiła do CŚS w Ł. zmianę swojej sytuacji materialnej i dostarczyła kserokopie umowy o pracę. Wobec powyższego strona wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Dalej Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został złożony w organie I instancji w dniu 19 kwietnia 2016 r. i zawiera pouczenie o kryteriach, jakie należy spełniać do otrzymywania świadczenia wychowawczego oraz kiedy świadczenie to nie przysługuje. Strona została zobowiązana do niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia wychowawcze między innymi o zmianach, mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Własnoręcznym podpisem potwierdziła też, że zapoznała się z powyższym pouczeniem.

Organ I instancji decyzją z dnia (...) lipca 2016 r., nr (...), przyznał stronie świadczenie wychowawcze na dziecko B. M. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Powyższa decyzja zawierała pouczenie, zobowiązujące stronę do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian, mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W dniu 1 sierpnia 2016 r. strona złożyła w CŚS w Ł. kserokopię umowy o pracę, którą zawarła z firmą PPH A Wynika z niej między innymi, że odwołująca jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na czas określony od 11 lipca 2016 r. do 10 kwietnia 2017 r. z wynagrodzeniem miesięcznym 1.850,00 zł brutto. Ponieważ powyższe okoliczności istniały w chwili wydania decyzji z dnia (...) lipca 2016 r. przyznającej stronie świadczenie wychowawcze, a nie były znane organowi w dniu jej wydania to organ I instancji postanowieniem z dnia (...) lutego 2017 r., nr (...), wznowił postępowanie z urzędu w sprawie swojej własnej decyzji, przyznającej stronie świadczenie wychowawcze.

Organ I instancji, decyzją ostateczną z dnia (...) kwietnia 2017 r., nr (...), uchylił swoją własną decyzję z dnia (...) lipca 2016 r., nr (...) oraz orzekł o przyznaniu stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko B. M. na okres od 1 kwietnia 2016 do 31 sierpnia 2016 r.

Organ odwoławczy przytoczył następnie treść art. 25 ust. 1 i 2 oraz ust. 9 p.p.w.d. i podkreślił, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawierają legalną definicję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W ocenie Kolegium, jeżeli w trakcie prowadzonego postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego organ stwierdzi, że wystąpiła jedna z przesłanek z art. 25 ust. 2 p.p.w.d. to ma obowiązek wydać decyzję o nienależnie pobranym świadczeniu. Obowiązek zapłaty odsetek od świadczeń nienależnie pobranych wynika z przepisów prawa, a sposób ich wyliczenia i ich ustalenie jest czynnością materialno - techniczną. Za prawidłowe naliczenie odsetek oraz ich zapłatę odpowiedzialny jest dłużnik, który w razie wątpliwości może zwrócić się do organu o wskazanie kwoty odsetek od należności głównej.

Dalej SKO stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo orzekł, iż strona nienależnie pobrała świadczenia wychowawcze w kwocie 2.000.00 zł (4 x 500,00 zł/mies. = 2.000,00 zł) i o zwrocie tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Wydana przez organ I instancji decyzja jest spełnieniem zawartej w art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. definicji nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, którą zgodnie z obowiązującymi przepisami był zobowiązany wydać.

Kolegium poinformowało także, że dopiero, gdy zostanie ostatecznie ustalona kwota nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych i strona zostanie zobowiązana do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, to wówczas na podstawie art. 25 ust. 10 p.p.w.d. może wystąpić z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych łącznie z odsetkami w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, dotyczące sytuacji rodziny.

Organ odwoławczy dodał, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu, który wypłaca świadczenie o wszelkich zmianach, mających wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych i dostarczenia odpowiednich dokumentów leży po stronie osoby występującej o świadczenia wychowawcze. Zdaniem Kolegium, strona została prawidłowo pouczona o obowiązku, wynikającym z dyspozycji art. 20 ust. 1 p.p.w.d. i ewentualnych skutkach jego niedopełnienia, a także o przesłankach wykluczających prawną możliwość przyznania świadczenia wychowawczego. Pouczenie tej treści zamieszczone zostało zarówno we wniosku jak i w treści decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła I. M., zarzucając naruszenie:

a)

art. 25 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. polegające na jego nienależytym zastosowaniu i uznaniu przez organ, że pobrane przez skarżącą świadczenie wychowawcze na dziecko B. M. za okres od 1 września 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. było świadczeniem nienależnie pobranym, mimo że skarżąca po złożeniu przez nią w dniu 1 sierpnia 2016 r. w Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. kserokopii umowy o pracę zawartej z firmą PPH A nie została pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia;

b)

naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. polegające na jego zastosowaniu, w sytuacji gdy decyzja z dnia (...) lipca 2016 r., nr (...), była decyzją, co do której wznowiono postępowanie z rażącym naruszeniem prawa, a to z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażającym się w przyjęciu, że w dacie wydawania przedmiotowej decyzji organ nie miał wiedzy w przedmiocie podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia, podczas gdy z akt postępowania wynika, iż organ w dacie wydawania decyzji, w wykonaniu dyspozycji art. 23b ustawy o świadczeniach rodzinnych dysponował wiedzą w przedmiocie podjęcia przez I. M. zatrudnienia z datą 11 lipca 2017 r., co w istocie skutkowało wznowieniem postępowania na podstawie okoliczności znanych organowi w dacie wydawania przedmiotowej decyzji.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o załączenie do akt niniejszego postępowania akt postępowania prowadzonego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym (...) oraz dopuszczenie dowodu ze znajdujących się w aktach tego postępowania dokumentów w postaci decyzji z dnia (...) lipca 2017 r. oraz zaświadczenia pozyskanego z PUP przez organ I Instancji w dacie 15 lipca 2016 r. - na okoliczność, iż organ I instancji w dacie (...) lipca 2016 r. tj. w dacie wydawania decyzji w sprawie nr (...), dysponował wiedzą w przedmiocie podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a okoliczność podjęcia pracy przez I. M. nie była okolicznością nową, istniejącą w dacie wydawania decyzji i nieznaną organowi wobec czego brak było podstaw do wznowienia postępowania w sprawie decyzji z dnia (...) lipca 2016 r.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Organ podniósł także, że wniosek o załączenie do akt niniejszego postępowania akt postępowania prowadzonego przed Kolegium (...) w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i ich zwrotu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ było to odrębne postępowanie i w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nie ma wpływu na sprawę.

Organ podkreślił, że w obrocie prawnym istnieje decyzja z dnia (...) kwietnia 2017 r. zapadła w wyniku wznowienia postępowania. A zatem decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu i jego zwrocie jest konsekwencją wystąpienia przesłanek art. 25 ust. 4 u.p.p., którą organ I instancji miał obowiązek wydać. Z niezrozumiałych dla organu względów w skardze pełnomocnik strony odnosi się do informacji pozyskanej przez organ I instancji drogą elektroniczną z PUP o podjęciu przez stronę pracy w ramach prac interwencyjnych od dnia 11 lipca 2016 r.

Organ jednak zaznaczył, że gdyby w ocenie sądu wniosek o oddalenie skargi nie zasługiwał na uwzględnienie, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosi o zawieszenie postępowania, ponieważ pełnomocnik I. M. w dniu 20 września 2017 r. złożył do Kolegium wnioski o stwierdzenie nieważności:

1)

decyzji Prezydenta Miasta Ł. z (...) kwietnia 2017 r., nr (...) oraz

2)

postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) lutego 2017 r. o wznowieniu postępowania wydanego w sprawie nr (...), które będą przedmiotem odrębnego postępowania.

Gdyby w wyniku postępowania nadzwyczajnego zapadła decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia (...) kwietnia 2017 r. zapadłej w wyniku wznowienia postępowania to ustawodawca w takiej sytuacji przewidział również zastosowanie trybu nadzwyczajnego, tj. wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. i tym samym ewentualnego uchylenia decyzji będącej skutkiem wydania wcześniejszej decyzji. Taka sytuacja na dzień dzisiejszy nie ma miejsca. Tym samym wniosek o oddalenie skargi jest w pełni uzasadniony.

Na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącej przyłączył się do wniosku organu o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na zgodny wniosek stron.

Postanowieniem z 30 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił postępowania sądowoadministracyjne na zgodny wniosek stron.

Pismem z 14 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania, wobec wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzji z (...) listopada 2017 r., nr (...), stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) kwietnia 2017 r., nr (...).

Postanowieniem z 25 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Stosownie do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi sad skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

W myśl art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji zaskarżonej jaki i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ponieważ naruszają one prawo w stopniu wskazanym w przywołanych wyżej przepisach prawa.

W pierwszej kolejności wskazać zatem należy, iż podstawą prawną zaskarżonej decyzji uczyniły organy przepis art. 25 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 4 p.p.w.d., obligujący do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, za które uznano świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez postawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa lub też na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, uznającego za nienależnie pobrane świadczenie, świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania, są zatem o tyle niezasadne, iż wskazany przepis nie stanowił aktualnie podstawy rozstrzygania przez organ. Świadczenie uznane zostało za nienależnie pobrane wyłącznie z uwagi na uchylenie w wyniku wznowienia postępowania decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) lipca 2016 r., przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. i ograniczenie okresu jego przyznania do dnia 31 sierpnia 2016 r.

Decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) kwietnia 2017 r., wydana w następstwie wznowienia postępowania została jednakże wyeliminowana z obrotu prawnego, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., ostateczną decyzją z dnia (...) listopada 2017 r. stwierdziło jej nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa. W dacie wyrokowania nie istnieje przeto wskazana przez organy podstawa żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co uzasadnia wyeliminowanie skarżonych decyzji z obrotu prawnego. Ponieważ jednak nie jest to jedyna przesłanka, pozwalająca na uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, wymieniona w art. 25 ust. 2 p.p.w.d., brak jest, w ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zgodnie z tezą uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 2/12 (ONSAiWSA 2013/1/1). Decyzja zwrotowa z uwagi na wielość podstaw do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, nie jest bowiem klasyczną decyzją zależną. Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania nie zamyka zaś drogi do procedowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w oparciu o inne, wskazane w tym przepisie przesłanki.

Z tej też przyczyny, o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł., rozstrzygnięto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uznając, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. został przez organy zastosowany wadliwe, w sytuacji, gdy z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc wyeliminowana dostała decyzja, wydana po wznowieniu postępowania. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. nie może natomiast stanowić podstawy wyrokowania, bowiem stwierdzenie nieważności decyzji, wydanej w następstwie wznowienia postępowania, nie stanowi podstawy wznowieniowej (w szczególności, wymienionej w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.)

O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej ich zwrot w kwocie równiej wynagrodzeniu pełnomocnika, będącego adwokatem (480,-zł.) oraz opłacie od pełnomocnictwa (17,-zł.) ds

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.