Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1970006

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 4 grudnia 2015 r.
II SA/Łd 620/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Stępień.

Sędziowie WSA: Arkadiusz Blewązka (spr.), Renata Kubot-Szustowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży

1.

oddala skargę;

2.

przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy Al. (...) kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...)(...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia (...) nr (...) w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży, tj. butów, kurtki i rękawic.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 11 lutego 2015 r. B.M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego między innymi na zakup odzieży, tj. butów, kurtki i rękawic z uwagi na trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

Decyzją z dnia (...) nr (...) Prezydent Miasta B. odmówił B.M. przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży tj. butów, kurtki i rękawic. Organ wskazał, że z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że do dnia 26 lutego 2015 r. wnioskodawca przebywał w Schronisku dla bezdomnych w B., przy czym za przebywanie w placówce pod wpływem alkoholu, ubliżanie pracownikowi oraz nieprzestrzeganie zasad zbiorowego współżycia otrzymał zakaz korzystania z placówki na okres jednego miesiąca, tj. do dnia 26 marca 2015 r. Z ostatniego miejsca stałego zameldowania został wymeldowany administracyjnie na wniosek byłej żony.

Organ I instancji wskazał następnie, że B.M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą uzależnioną od alkoholu, przewlekle chorą i obecnie nie utrzymuje abstynencji. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest zasiłek stały w wysokości 529 zł. Organ stwierdził, że B.M. wprawdzie nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 542 zł, jednakże okoliczność ta nie jest wystarczająca dla przyznania zasiłku celowego. Wnioskodawca winien bowiem wykorzystywać własne możliwości i wykazywać aktywność w rozwiązywaniu problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu z innymi osobami.

Prezydent Miasta B. podkreślił, że zasiłek celowy jest formą doraźnej pomocy finansowej, a udzielenie pomocy uzależnione jest od szeregu okoliczności, w tym między innymi od oceny sytuacji życiowej i materialnej zainteresowanej osoby (rodziny), rodzaju i stopnia pilności zabezpieczenia zgłoszonej potrzeby, jak też od możliwości finansowych organu udzielającego pomocy, o czym stanowi art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163), dalej powoływanej jako "ustawa". Organ zaznaczył, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone i nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb.

Nadto organ wskazał, że B.M. jest objęty systematyczną pomocą w formie zasiłku stałego. Ponadto decyzją z dnia (...)(...) został mu przyznany zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 50 zł w lutym 2015 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. udziela zatem B.M. wsparcia, jednak w granicach posiadanych środków finansowych. Dodatkowo organ wskazał, że wnioskodawca ma możliwość uzyskania pomocy w formie odzieży i obuwia w PCK lub Chrześcijańskiej Służbie Charytatywnej oraz "Monar Markot".

W terminie prawem przewidzianym odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta B. złożył B.M.

Pismem z dnia 22 kwietnia 2015 r. Organ I instancji przekazał odwołanie wraz z aktami sprawy do rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto wyjaśniając swoją sytuację finansową podał, że w lutym 2015 r. średnia wysokość zasiłku celowego dla osób samotnie gospodarujących przyznanego na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. Nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (M. P. z 2013 r. poz. 1024) wynosiła 55 zł. W pierwszej kolejności z środków własnych zabezpieczone zostały środki na wyżywienie w szkołach, jadłodajni i Środowiskowym Domu Samopomocy, ponadto zabezpieczono środki na zdarzenia losowe, sprawienie pogrzebu i opał oraz środki na zasiłki celowe w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na miesiąc luty 2015 r., poza wyżej wymienionym programem, Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował na zasiłki celowe kwotą 2.800 zł, które to środki przeznaczane były przede wszystkim na leki i nie wystarczały na zaspokojenie wszystkich potrzeb klientów. Nadto Ośrodek w 2015 r. nikomu nie udzielił pomocy na zakup odzieży, a B.M. ma możliwość uzyskania tej pomocy, tj. odzieży i obuwia w PCK lub Chrześcijańskiej Służbie Charytatywnej oraz w "Monar Markot".

Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania B.M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podkreślił, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup odzieży znajduje uzasadnienie i wynika przede wszystkim z ograniczonych możliwości finansowych organu. Trudna sytuacja finansowa w zakresie realizowania zadań z pomocy społecznej spowodowała, że organ w bieżącym roku nie udzielił pomocy na zakup odzieży czy obuwia także innym świadczeniobiorcom. Organ odwoławczy podkreślił, że w świetle przepisów ustawy organy administracji organizują pomoc społeczną, współpracując w tym zakresie z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi. Zgodził się ze stanowiskiem przyjętym przez organ I instancji, że potrzeby w zakresie odzieży zaspokajane są przez działające na terenie B. organizacje, takie jak: PCK i Chrześcijańska Służba Charytatywna oraz "Monar Markot". W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie zdecydował o kierowaniu środków w pierwszej kolejności na wyżywienie w szkołach, jadłodajni i Środowiskowym Domu Samopomocy, a ponadto o przeznaczeniu środków na zdarzenia losowe, sprawienie pogrzebu, leki, opał oraz środki na zasiłki celowe w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Podsumowując Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organy są obowiązane do limitowania przyznawanych świadczeń ze względu na ograniczone środki finansowe, bowiem posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Dysponując ograniczonymi środkami na realizację zasiłków celowych Ośrodek musi racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami, mając na uwadze potrzeby wszystkich osób spełniających warunki do udzielenia pomocy, ich sytuacje życiowe i materialne, a także cele pomocy społecznej. Ponadto organ wskazał, że skarżący jest otoczony pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., bowiem otrzymuje zasiłek stały, a dodatkowo w miesiącu lutym 2015 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup żywności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wywiódł B.M. podnosząc, że organ II instancji nie odniósł się do złożonego odwołania. W ocenie B.M. organ winien mu przyznać pomoc z urzędu, znając jego sytuację zdrowotną, życiową, finansową i społeczną. B.M. stwierdził, że nie został przeprowadzony żaden wywiad środowiskowy i nie miało miejsce wskazane w decyzji ubliżanie pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zdaniem skarżącego nieprawdziwe są również twierdzenia organu o nadużywaniu przez niego alkoholu i korzystaniu już we wcześniejszym okresie z jadłodajni. Skarżący stwierdził, że nie otrzymuje de facto świadczenia z pomocy społecznej i jest dyskryminowany. Poza tym - w ocenie skarżącego - z akt sprawy usuwane są dokumenty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej powoływanej również jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży.

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy).

Następnie trzeba wskazać, że zasiłek celowy, zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego zależy od uznania administracyjnego organu, który analizuje możliwość przyznania świadczenia w kontekście ogólnej hierarchii zgłaszanych potrzeb oraz wysokości dysponowanej kwoty środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. W ramach uznania administracyjnego organ decyduje nie tylko o wysokości świadczenia, lecz także o tym, czy świadczenie w ogóle powinno zostać przyznane. W konkretnym stanie faktycznym organ jest obowiązany wyważyć interes społeczny i indywidualny interes potencjalnego beneficjenta świadczenia. Poza własnymi możliwościami finansowymi oraz potrzebami zgłaszanymi przez inne osoby czy rodziny organ winien uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy.

Koniecznym warunkiem przyznania zasiłku celowego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy i wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 ustawy oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia.

W stanie faktycznym sprawy skarżący niewątpliwe spełnia ww. przesłanki niezbędne do przyznania zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, uzyskuje comiesięczny dochód w postaci zasiłku stałego w wysokości 529 zł, który nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wskazanego w art. 8 ustawy, wynoszącego w dniu wydawania decyzji 542 zł. (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823)). Jednocześnie jako osoba posiadająca umiarkowany stopień niepełnosprawności, bezrobotna i dotknięta problemem alkoholizmu bezspornie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej.

W tym miejscu przypomnieć trzeba, że art. 3 ust. 3 i 4 ustawy wskazuje, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pamiętać bowiem należy, że organy przyznające świadczenia z zakresu pomocy społecznej realizują zadania w oparciu o środki finansowe, który wielkość jest ściśle określona. Ze względu na stale rosnącą liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej organy administracji muszą racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami. W realiach niniejszej sprawy organ orzekający wskazał, że w lutym 2015 r. Ośrodek Pomocy Społecznej na zasiłki celowe poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" dysponował kwotą 2.800 zł, co oznacza iż ilość środków przeznaczonych na ten cel miała niewielkie rozmiary.

Istotnym faktem jest również okoliczność podnoszona przez organy orzekające, iż w 2015 r. nikomu nie udzielono pomocy na zakup odzieży. Zatem odmowa przyznania świadczenia w niniejszej sprawie nie odbiega od sytuacji innych wnioskodawców. Przyznanie B.M. zasiłku celowego na zakup odzieży stanowiłoby nieuprawione uprzywilejowanie jego sytuacji w stosunku do innych potrzebujących, często nieuzyskujących żadnych innych dochodów.

Poza tym należy zauważyć, że organ uprawniony był do ustalenia hierarchii potrzeb wymagających wsparcia w pierwszej kolejności. W tym zakresie uznał, że ze środków własnych wpierw zabezpieczy środki na wyżywienie w szkołach, jadłodajni i Środowiskowym Domu Samopomocy, a w dalszej kolejności - środki na zdarzenia losowe, sprawienie pogrzebu i opał oraz środki na zasiłki celowe w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Nie można również pominąć faktu, że pomoc społeczna nie może być uznawana jako stałe źródło dochodu służące zaspokojeniu wszystkich zgłaszanych potrzeb osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Podkreślić należy, że ośrodek pomocy społecznej udziela już skarżącemu systematycznego wsparcia w postaci zasiłku stałego. Ponadto w miesiącu lutym 2015 r. skarżący otrzymał zasiłek celowy na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Jednocześnie należy podkreślić, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy). Ustawodawca przyjął, iż system pomocy społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Przedmiotowa pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno więc przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega). W okolicznościach niniejszej sprawy organy słusznie zauważyły, że skarżący ma możliwość uzyskania odzieży oraz obuwia poprzez zgłoszenie się do organizacji działających na terenie B. zajmujących się działalnością w tym zakresie. Powyższe dowodzi, iż skarżący był w stanie przezwyciężyć trudności w zdobyciu odzieży i obuwia we własnym zakresie. W tej sytuacji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup odzieży.

Jeśli chodzi o podnoszony w skardze zarzut fałszowania i usuwania dokumentów z akt sprawy, to wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania tych kwestii. W tych sprawach skarżący może zwrócić się o podjęcie odpowiednich działań do organów ścigania.

Końcowo odnosząc się do zarzutu nieprzyznania wnioskowanego świadczenia z urzędu wskazać należy, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej co do zasady jest postępowaniem wnioskowym (art. 102 ust. 1 ustawy). Możliwość wszczęcia postępowania z urzędu ogranicza się właściwie do przypadków, gdy przedmiotem postępowania jest ustalenie obowiązku administracyjnego, bądź pozbawienie uprawnienia, ewentualnie do sytuacji gdy osoba ubiegająca się o jedno świadczenie nie spełnia wymogów formalnych do jego otrzymania, a spełnia wymogi do uzyskania innego świadczenia (vide I. Sierpowska, Komentarz do art. 102 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega, wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie II SA/Gd 135/10, w Opolu z dnia 13 maja 2014 r. w sprawie II SA/Op 136/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z uŁórzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.).

IB

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.