II SA/Łd 602/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3146121

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2021 r. II SA/Łd 602/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska.

Sędziowie WSA: Robert Adamczewski, Sławomir Wojciechowski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. dc

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania A.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z (...) r., nr (...).

Jak wynika z akt sprawy decyzją z (...) r. Prezydent Miasta Ł. ustalił A.K. opłatę za pobyt ojca A.K. w Domu Pomocy Społecznej w Ł., przy ul. A 10 w wysokości 598,19 zł m-cznie od 1 maja 2018 r. do 30 czerwca 2018 r., 1.598 zł m-cznie od 1 lipca 2018 r. do 31 lipca 2018 r., 597,04 zł m-cznie od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r., 396,04 zł m-cznie od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r., 3.405,31 zł m-cznie od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r., 3.055,31 zł m-cznie od 1 października 2019 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniosła o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, podnosząc zarzuty:

1) naruszenia art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez automatyczne uznanie skarżącej jako osoby ponoszącej odpowiedzialność finansową za pobyt ojca w DPS i uzależnienie tej odpowiedzialności wyłącznie od wysokości uzyskiwanych dochodów, w sytuacji gdy jest to niemożliwe do pogodzenia z dyrektywami demokratycznego państwa prawa (...) - a to wbrew tezom powołanym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, tj. sądu właściwego do rozpoznania ewentualnej skargi na decyzję zapadłą w niniejszym postępowaniu (vide: wyrok z 26 sierpnia 2014 r., II SA/Łd 467/14);

2) naruszenie art. 75 k.p.a. w zw. z art. 107 ust. 5b u.p.s., poprzez bezpodstawne pominięcie części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (dowodów przelewów wynagrodzenia skarżącej od pracodawcy w sytuacji, gdy skarżąca wskazywała organowi na utrudnienia w kontakcie z pracodawcą będącym w stanie zmierzającym do upadłości i reorganizacji formy prowadzonej działalności) (...)".

Powołaną na wstępie decyzją z (...) r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), art. 8 ust. 3 i 4, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 2d, art. 62, art. 63, art. 106 ust. 1, 4 i 6, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm. - w skrócie "u.p.s."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył brzmienie art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 1-3, ust. 2d i 2f, ust. 3, art. 104 ust. 2, art. 8 ust. 3 u.p.s., art. 128 i 129 § 1 k.r.o., a następnie stwierdził odwołując się do poglądów doktryny i orzecznictwa sądów administracyjnych, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. może mieć skutek wsteczny, gdyż konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decydujące znaczenie ma przy tym sytuacja finansowa zobowiązanego, której ustalenie możliwe jest nie tylko na przyszłość, ale i z datą wsteczną. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 514 zł, (obecnie od 1 października 2018 r. - 528 zł - § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358); natomiast dla osoby samotnie gospodarującej 634 zł (obecnie od 1 października 2018 r. - 701 zł - § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358).

Następnie Kolegium wskazało, że podstawowym dowodem w postępowaniu o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej i szczególnym wobec dowodów wskazanych w k.p.a., jest rodzinny wywiad środowiskowy. Z akt sprawy wynika, że decyzją z (...) lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Ł. z (...) stycznia 2019 r. o ustaleniu opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Z zaświadczeń Urzędu Miasta Ł. Wydział Spraw Obywatelskich z (...) listopada 2019 r. znak: (...) (data wpływu: 8 listopada 2019 r.), Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z (...) listopada 2019 r. znak: (...) (data wpływu: 21 listopada 2019 r.) oraz Prezydenta Miasta Ł. z 3 lutego 2020 r. (data wpływu: 3 lutego 2020 r.) wynika, że A.K. jest jedyną zstępną A.K. Nadto jest jedyną osobą zobowiązaną do uczestniczenia w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej.

Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego w dniu (...) października 2013 r. organ I instancji wydał decyzję o umieszczeniu ojca A. K. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10, gdzie przebywa od dnia 25 czerwca 2015 r. Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. mieszkaniec wnosi opłatę w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. Zatem A.K. był obowiązany do wnoszenia opłaty w wysokości 443,80 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2015 r. do 31 października 2018 r., w wysokości 512,69 zł miesięcznie od 1 listopada 2018 r. do 30 września 2019 r. oraz w wysokości 862,69 zł miesięcznie od 1 października 2019 r. Opłata A. K. w wysokości 70% jego dochodu nie pokrywa jednak średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10, który wynosi: 3.943,00 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 marca 2019 r. oraz 3.918,00 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2019 r.

Dalej Kolegium zauważyło, że pismem z 5 lutego 2020 r. A.K. została zobowiązana do zawarcia stosownej umowy w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Pismo odebrał pełnomocnik A.K. 24 lutego 2020 r. Umowa nie została jednak zawarta do dnia wydania niniejszej decyzji administracyjnej. Tym samym z uwagi na odmowę zawarcia umowy w sprawie ponoszenia przedmiotowej opłaty, w myśl art. 61 ust. 2d wysokość opłaty ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opiaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (tj. 300% x 634,00 zł = 1.902,00 zł do dn. 30 września 2018 r., 300% x 701,00 zł = 2.103, 00 zł od dn. 1 października 2018 r.).

W myśl art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 63,40 zł do 30 września 2018 r., 70,10 zł od 1 października 2018 r.).

Jak podkreślił organ sytuacja dochodowa A.K. została ustalona na podstawie zaświadczenia pracodawcy z dnia 17 października 2018 r. (data wpływu: 18 października 2018 r.), aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z A.K. 26 lipca 2019 r. (data wpływu: 5 sierpnia 2019 r.), który został uzupełniony o stosowne zaświadczenie pracodawcy z urzędu na wniosek I Wydziału Pracy Środowiskowej MOPS w Ł. w dniu 17 września 2019 r., a także na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego z 13 listopada 2019 r. (data wpływu: 21 listopada 2019 r.).

Mając na względzie regulację art. 107 ust. 5b pkt 7 u.p.s. organ stwierdził, że wskazany w piśmie pełnomocnika A.K. z 23 października 2019 r. (data wpływu: 25 października 2019 r.) dochód za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2019 r. zgodnie z dołączonymi wydrukami potwierdzenia przelewów nie może zostać uwzględniony do podstawy naliczenia opłaty w ww. okresie w myśl wyżej przytoczonych przepisów: wydruki potwierdzeń przelewów nie stanowią dowodów w sprawie w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

Jednocześnie Kolegium zauważyło, że pismem z 28 października 2019 r. znak: (...) organ I instancji zwrócił się z prośbą o załączenie stosownych zaświadczeń pracodawcy A.K. o wysokości dochodu w ww. miesiącach według załączonego wzoru, natomiast akta sprawy nie zostały uzupełnione o wspomnianą dokumentację.

Z materiału dowodowego wynika, że od 1 maja 2018 r. dochód A.K. wynosi 2.500,19 zł i jest o 598,19 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300%x 634,00 zł = 1.902,00 zł do dn. 30 września 2018 r.). Tym samym ww. jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 598,19 zł m-cznie od 1 maja 2018 r. do 30 czerwca 2018 r.

Od 1 czerwca 2018 r. dochód A.K. wynosi 2.499,04 zł. Z uwagi na fakt, iż kwota zmiany dochodu wynosi 1,15 zł i jest niższa niż 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 63,40 zł do 30 września 2018 r.), opłata nie ulega zmianie.

Od 1 lipca 2018 r. podstawą naliczenia opłaty A.K. jest dochód w wysokości 3.500,00 zł, który jest o 1.598,00 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300% x 634,00 zł = 1.902,00 zł do 30 września 2018 r.). Tym samym ww. jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 1.598,00 zł m-cznie w okresie od 1 lipca 2018 r. do 31 lipca 2018 r.

Od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r. A.K. otrzymuje dochód w wysokości 2.499,04 zł, który jest o 597,04 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300% x 634,00 zł = 1.902,00 zł do 30 września 2018 r.). Tym samym ww. jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 597,04 zł m-cznie od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r.

Ze względu na zmianę kryteriów dochodowych w październiku 2018 r., podstawą naliczenia opłaty A.K. od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r. jest dochód w wysokości 2.499,04 zł, który jest o 396,04 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300% x 701,00 zł = 2.103,00 zł od 1 października 2018 r.). Tym samym ww. jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 396,04 zł m-cznie od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r.

Od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r. podstawę naliczenia opłaty A.K. stanowi dochód w wysokości 6.827,99 zł, który jest o 4.724,99 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300% x 701,00 zł = 2.103,00 zł od 1 października 2018 r.). Tym samym ww. winna wnosić opłatę w wysokości 4.724,99 zł za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Jednak z uwagi na fakt, iż opłata A.K. w wysokości 512,69 zł oraz opłata A.K. w wysokości 4.724,99 zł miesięcznie przekroczyłaby średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10, który wynosi 3.918,00 zł od dn. 1 kwietnia 2019 r., opłatę A.K. ustalono w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10 a opłatą ojca A.K. (tj. 3.918,00 zł pomniejszone o kwotę 512,69 zł). Tym samym ww. jest zobowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 3.405,31 zł m-cznie od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r.

Od 1 października 2019 r. A.K. otrzymuje dochód w wysokości 5.245,03 zł i jest on o 3.142,03 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300% x 701,00 zł = 2.103,00 zł od 1 października 2018 r.). Tym samym ww. winna wnosić opłatę w wysokości 3.142,03 zł za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Jednak z uwagi na fakt, że opłata A.K. w wysokości 862,69 zł oraz opłata A.K. w wysokości 3.142,03 zł miesięcznie przekroczyłaby średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS, który wynosi 3.918,00 zł od 1 kwietnia 2019 r., opłatę ustalono w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS a opłatą A.K. (tj. 3.918,00 zł pomniejszone o kwotę 862,69 zł). Tym samym ww. jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 3.055,31 zł m-cznie od 1 października 2019 r.

W dalszej części rozważań organ stwierdził, że na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca d.p.s. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 1441 zdanie 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do d.p.s. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w d.p.s. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 w całości bądź w części. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.K. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, skutkujące utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta Ł. pomimo zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów zamiast uchylenia tejże decyzji w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ, w tym w szczególności z uwzględnieniem dowodów pominiętych bezzasadnie a mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. art. 75 k.p.a. w zw. z art. 107 ust. 5b u.p.s., poprzez bezpodstawne pominięcie części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (dowodów przelewów wynagrodzenia skarżącej od pracodawcy w sytuacji, gdy skarżąca wskazywała organowi na utrudnienia w kontakcie z pracodawcą będącym w stanie zmierzającym do upadłości i reorganizacji formy prowadzonej działalności) - pomimo, iż katalog środków dowodowych ma w postępowaniu administracyjnym charakter otwarty, a ww. przepis art. 107 ust. 5b zasady tej nie modyfikuje (vide: Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV, Opublikowano: WKP 2017 "Trzeba zaznaczyć, że katalog ustanowiony przez ust. 5b nie jest katalogiem zamkniętym, na co wskazuje ust. 5d, dopuszczający możliwość przedłożenia innych dokumentów pozwalających ustalić okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy) - co miało istotne znaczenie dla ustalenia wysokości opłaty co najmniej od lipca 2019 r. w wymiarze fundamentalnie niższym aniżeli uwzględniony przez organ na podstawie wcześniej złożonych zaświadczeń o zarobkach;

3. art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez automatyczne uznanie skarżącej jako osoby ponoszącej odpowiedzialność finansową za pobyt ojca w DPS i uzależnienie tej odpowiedzialności wyłącznie od wysokości uzyskiwanych dochodów, w sytuacji gdy jest to niemożliwe do pogodzenia z dyrektywami demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji R.P.) - a to wbrew tezom powołanym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2014 r. II SA/Łd 467/14).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w motywach zaskarżonej decyzji.

W związku z zarządzeniem Sędziego z 24 września 2020 r., pismem z 30 września 2020 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Odpis powyższego wniosku doręczono pełnomocnikowi skarżącej, który w terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie stwierdzić przyjdzie, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. stwierdził, że zostały one wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa wobec czego, brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego, jak oczekuje tego skarżąca.

Analiza akt sprawy niniejszej dowodzi, że zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ocena prawidłowości ustalenia przez organ dla A.K. opłaty za pobyt jej ojca A.K. w DPS w Ł. w wysokości 598,19 zł m-cznie od 1 maja 2018 r. do 30 czerwca 2018 r., 1.598 zł m-cznie od 1 lipca 2018 r. do 31 lipca 2018 r., 597,04 zł m-cznie od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r., 396,04 zł m-cznie od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r., 3.405,31 zł m-cznie od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r., 3.055,31 zł m-cznie od 1 października 2019 r.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507). Zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Stosownie do treści art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jak stanowi art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: pkt 1 - mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; pkt 2 lit. a - małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej oraz sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Co równie istotne z wyraźnej woli ustawodawcy nie został on uzależniony od wzajemnych relacji osobistych pomiędzy osobą umieszczoną w DPS a członkiem rodziny potencjalnie zobowiązanym do wnoszenia opłat z mocy art. 61 u.p.s. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanych unormowań, które skład orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni podziela, podkreśla się co prawda, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają odesłania w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to jednak źródłem i wzorcem określenia kolejności ustalonej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej w skrócie "k.r.o."), dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Stanowisko to potwierdza uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17, ONSAiWSA2018/5/77), zgodnie z którą " (...) rozważania odnoszące się do wykładni przepisów u.p.s. dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przypominają rozwiązania zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Oczywiście dostrzegając tę istotną różnicę, iż obowiązek alimentacyjny jest rozwiązaniem z zakresu prawa prywatnego, a obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z zakresu prawa publicznego, niemniej warto sięgnąć do tych rozwiązań. Zgodnie z art. 128 wspomnianego kodeksu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei jego art. 129 stanowi w § 1, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, w § 2 zaś, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, w dalszych przepisach regulowane są pozostałe zagadnienia. Nie ma wątpliwości prawnych co do tego, że o tym, kto będzie zobowiązany do ponoszenia świadczeń alimentacyjnych, czyli w stosunku do kogo obowiązek alimentacyjny przekształci się w konkretne zobowiązanie, z którego będzie wynikać określone świadczenie alimentacyjne, decydować będą właściwe akty stosowania prawa, czyli orzeczenie sądu ustalające i zasądzające alimenty, ugoda sądowa czy też umowa. Z samych przepisów art. 128 i art. 129 k.r.o. dotyczących obowiązku alimentacyjnego, bez konkretnego aktu stosowania prawa, nie można bowiem ustalić, wobec których podmiotów obowiązek alimentacyjny przekształcił się w konkretne zobowiązanie alimentacyjne. Równocześnie należy mieć na uwadze, że o ile w przypadku obowiązku alimentacyjnego, jako instytucji prawa prywatnego, wyłącznie od osoby uprawnionej zależy, czy podejmie kroki prawne w celu przekształcenia obowiązku alimentacyjnego w konkretne zobowiązanie, z którego będzie wynikać świadczenie alimentacyjne, o tyle w przypadku obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jako instytucji prawa publicznego, organ zobowiązany jest podjąć stosowne kroki prawne celem skonkretyzowania tego obowiązku w konkretne zobowiązanie" (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 października 2020 r. sygn. akt I 1109/20, 21 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 935/19 - dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie zauważa się przy tym, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania art. 1441 zd. 1 k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (vide: wyrok WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 1145/19 - dostępny jak wyżej).

Wskazać w związku z tym trzeba, że zgodnie z uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 (opubl. ONSAiWSA 2018/5/77, Lex nr 2500753) obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu rozważanej uchwały NSA opowiadając się za poglądem, że zawarty w ustawie obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania bądź w formie decyzji administracyjnej, bądź w formie umowy, zwrócił uwagę, że upływ czasu i zmieniające się okoliczności faktyczne mogą powodować, że będzie zachodziła konieczność zmiany osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty bądź też wysokości tej opłaty. Te zmieniające się okoliczności faktyczne, które mogą mieć miejsce już po umieszczeniu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, a które mogą dotyczyć zarówno samej osoby uprawnionej (np. dochód uzyskiwany przez nią uległ obniżeniu i nie wystarcza na poniesienie opłat), jak i osób, które w świetle art. 61 u.p.s. należą do osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, bądź też sytuacji dochodowej tych osób albo zwolnienia tych osób całkowicie lub częściowo z obowiązku ponoszenia opłat na podstawie art. 64, powodują, że z problematyką dotyczącą ustalenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej spotykamy się nie tylko w chwili skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, ale również w późniejszym czasie w trakcie pobytu w tym domu, w związku ze zmieniającymi się okolicznościami. Powyższe wskazuje, że rozważając problematykę dotyczącą zasad ustalania opłat za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, należy poszukiwać takich rozwiązań, które uwzględniałyby wskazane wyżej okoliczności, a tym samym zapewniałyby, aby sytuacja prawna osób, na które ustawodawca nałożył obowiązek ponoszenia opłaty, była jednoznaczna, a przez to w postępowaniu dotyczącym zwrotu poniesionych przez gminę wydatków zapewnione zostałoby pewne bezpieczeństwo prawne. Równocześnie, dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty, należy mieć na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, o tyle samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Godzi się również podkreślić, że w rozważanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Instytucja zwolnienia z wnoszonej opłaty może być stosowana tylko na wniosek osoby zobowiązanej, zwolnienie następuje w formie decyzji administracyjnej, jest to istotne rozwiązanie, albowiem w określonych sytuacjach umożliwia osobie zobowiązanej zwolnienie w całości lub w części z wnoszenia opłat. Uzyskanie zwolnienia na podstawie decyzji administracyjnej, wydanej w trybie art. 64 ustawy, sprawia, że osobie, która je uzyskała, nie będzie można postawić zarzutu niewykonania zobowiązania z tytułu opłat, a w konsekwencji gminie nie będzie przysługiwało prawo dochodzenia od tej osoby zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.p.s. (...) Jak podnosi I. Sierpowska w komentarzu do ustawy o pomocy społecznej (wydanie 4 z 2017 r.), z art. 64 u.p.s. wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając zakresu takiego obowiązku, wnioskodawca nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s.

Z zebranego materiału dowodowego, prawidłowo ocenionego przez organy obu instancji wynika, że A.K. jest córką (zstępną) A.K. umieszczonego w DPS w Ł. przy ul. A 10. Z poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń wynika, że A.K. jest rozwiedziony i poza córką nie ma innych osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach jego pobytu w domu pomocy społecznej. Nie budzi wobec tego wątpliwości, że skarżąca mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., na których z wyraźnej woli ustawodawcy spoczywa obowiązek ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej i to niezależnie od ich wzajemnych relacji osobistych, o czym była już wyżej mowa. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że w dniu (...) października 2013 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję o umieszczeniu ojca skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul A, gdzie przebywa od 25 czerwca 2015 r. Jak zostało to już wcześniej zaakcentowane na ustalenie wysokości opłaty osoby zobowiązanej do jej wnoszenia rzutuje wyłącznie jej sytuacja dochodowa. W rozpatrywanej sprawie została ona ustalona na podstawie zaświadczenia pracodawcy z 17 października 2018 r., aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z A. K. 26 lipca 2019 r., uzupełnionego o stosowne zaświadczenie pracodawcy na wniosek I Wydziału Pracy Środowiskowej MOPS w Ł. z 17 września 2019 r. i aktualizacji wywiadu środowiskowego z 13 listopada 2019 r. Ustalono wówczas, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, zatrudnioną w firmie B, mieszka w wynajmowanym lokalu, posiada dwa kredyty gotówkowy i odnawialny. Wyjaśnić wobec tego trzeba, że przy ustalaniu opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS organ nie miał obowiązku uwzględnić wysokości spłacanych przezeń kredytów czy kosztów utrzymania skarżącej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy wzajemnej relacji skarżącej z ojcem nie mogą mieć żadnego znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązaną. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ, na wniosek skarżącej, decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s., o czym strona została poinformowana w kontrolowanym rozstrzygnięciu. Trafnie stwierdził przy tym organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wydruki potwierdzeń przelewów wynagrodzenia przez pracodawcę za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2019 r. nie stanowią dowodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, ponieważ zgodnie z art. 107 ust. 5b pkt 7 u.s.p. sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie następujących dokumentów: zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe. Jak wynika z kontrolowanych decyzji, organy obu instancji prawidłowo ustaliły wysokość opłaty, którą zobowiązany był ponosić A.K. odpowiadającą wysokości nie większej niż 70% jego dochodu, która w kolejnych okresach wynosiła 443,80 zł miesięcznie (od 1 października 2015 r. do 31 października 2018 r.), 512,69 zł miesięcznie (od 1 listopada 2018 r. do 30 września 2019 r.) i 862,69 zł miesięcznie (od 1 października 2019 r.). Opłata uiszczana przez ojca skarżącej nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10, który od 1 kwietnia 2018 r. do 31 marca 2019 r. wynosił 3943,00 zł miesięcznie, natomiast od 1 kwietnia 2019 r. wynosił 3.918,00 zł. Prawidłowo ustalono także wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wskazując że od 1 października 2015 r. wynosiło ono 636 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), natomiast od 1 października 2018 r. wynosiło ono 701 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej), a następnie obliczono, że 300% kryterium dochodowego wynosi do 30 września 2018 r. - 1902,00 zł (300% x 634,00 zł), a od 1 października 2018 r. - 2103,00 zł (300% x 701,00 zł). Także szczegółowe wyliczenia matematyczne spornej opłaty za poszczególne okresy, zaprezentowane w motywach kontrolowanych decyzji organów obu instancji są klarowne i nie budzą zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia ich poprawności. Z tego też względu Sąd za zbyteczne uznał powielanie tych obliczeń, czyniąc rozważania organu w tym zakresie swoimi.

Reasumując Sąd, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta Ł. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Postępowanie wyjaśniające poprzedzające ich wydanie zostało przeprowadzone zgodnie z regułami procesowymi zdefiniowanymi przez ustawodawcę w przepisach art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. W motywach obu kontrolowanych decyzji, sporządzonych zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. organy wyjaśniły wszystkie okoliczności natury faktycznej i prawnej, które rzutowały na ustalenie opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS. Stwierdzić w tym miejscu trzeba, że w realiach rozpatrywanej sprawy brak było podstaw do uchylenia przez Kolegium decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania względnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi obu instancji. Wbrew zarzutom skargi, organ odwoławczy podejmując zaskarżoną decyzję prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Jak już była o tym mowa w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 75 k.p.a. w zw. z art. 107 ust. 5b u.p.s. oraz art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Powołany zaś w treści skargi, na poparcie stawianych zarzutów, wyrok tutejszego Sądu z 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 467/14, znany jest składowi orzekającemu w rozpatrywanej sprawie, nie mniej jednak w świetle poczynionych wyżej rozważań, a przede wszystkim uchwały 7 sędziów NSA z 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17, nie mógł rzutować na ocenę legalności rozstrzygnięć organów obu instancji.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

dc

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.