II SA/Łd 322/19, Przedwczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2718587

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2019 r. II SA/Łd 322/19 Przedwczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz.

Sędziowie WSA: Agnieszka Grosińska (spr.), Barbara Rymaszewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...), nr (...). M.K.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...), nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) - w skrócie: "k.p.a." - oraz art. 2 pkt 2, pkt 2a, pkt 23 i pkt 24, art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220) - powoływanej jako: "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z (...), nr (...), w sprawie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego przez A.M. na dzieci: M. i M.M. za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. w kwocie po 124,00 zł miesięcznie na każde z dzieci oraz zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego.

Kolegium wskazało, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji A.M. zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę dokumentów i nieprawidłowe dokonanie wyliczeń stanowiących podstawę wydania zaskarżonych decyzji, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Ponadto A.M. zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 3 ust. 24 pkt f, art. 5 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię skutkującą doliczeniem do ogólnej puli dochodów przychodu uzyskiwanego przez A. D.-M. w okresie od 2 listopada 31 grudnia 2017 r. w sytuacji gdy do puli dochodu należało doliczyć dochód z tytułu rozpoczęcia prowadzenia działalności.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że utrata przez A.M. zatrudnienia w firmie A P.B. i utrata przez A. D.-M. zatrudnienia w B stanowią podstawę do zastosowania instytucji dochodu utraconego w 2016 r. Natomiast podjęcie przez A.M. zatrudnienia od 8 czerwca 2017 r. w C oraz od 1 listopada 2017 r. w firmie A Sp. z o.o., a także rozpoczęcie przez A. D.-M. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej począwszy od 2 listopada 2017 r. daje podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego.

W ocenie organu II instancji w rodzinie wnioskodawcy nastąpiła zmiana, powodująca uznanie, iż doszło do utracenia dochodu oraz jego uzyskania, co dawało organowi I instancji możliwość jego ponownego przeliczenia, co doprowadziło do słusznego zdaniem Kolegium wniosku, że miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę od miesiąca stycznia 2018 r. wynosi 1.307,56 zł i tym samym przekracza próg dochodowy wynoszący 674,00 zł.

Dalej Kolegium, w oparciu o treść 5 ust. 3 ust. 3a i ust. 3b u.ś.r. uznało, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego miesięczny dochód rodziny wynosi 5230,24 zł. Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych wynosi obecnie 674,00 zł na osobę w rodzinie. Łączny dochód w rodzinie A.M. nie powinien przekroczyć kwoty 2.696,00 zł (674,00 zł x 4 osoby). Jednakże przekroczenie kryterium dochodowego przez rodzinę strony nastąpiło o kwotę 2.534,24 zł (5230,24 zł - 2.696,00 zł = 2.534,24 zł).

Organ odwoławczy stwierdził, że kwota świadczeń rodzinnych, o które ubiega się A.M. jest niższa od kwoty, o którą został przekroczony próg dochodowy, zatem nie została spełniona przesłanka z art. 5 ust. 3a u.ś.r.

Odwołując się do treści art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.ś.r. Kolegium wskazało, że decyzją z (...) października 2018 r., nr (...), Prezydent Miasta Ł. uchylił w całości własną decyzję z (...) listopada 2017 r., nr (...) i tym samym odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 stycznia 2018 r.

Od powyższej decyzji A.M. złożył do organ II instancji odwołanie, w którym przedstawił te same zarzuty oraz argumenty, co w niniejszej sprawie.

Decyzją z (...) listopada 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało powyższe rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Ł. z (...) października 2018 r. w mocy.

Organ II instancji wyjaśnił, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich - jako uprawnionych - obowiązku informowania organu o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uznania, iż świadczenie za okres począwszy od 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r. zostało wypłacone stronie nienależnie.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył A.M. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę dokumentów i nieprawidłowe dokonanie wyliczeń stanowiących podstawę wydania zaskarżonych decyzji, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie.

W ocenie skarżącego w następstwie dokonania błędnych wyliczeń przez organ administracji publicznej błędnie ustalono przekroczenie progu dochodowego wskazanego w art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że kwota przypisanego dochodu za miesiąc grudzień określona przez organ wyniosła 2956,88 zł w rzeczywistości stanowi dochód z tytułu prowadzonej działalności za okres od 2 listopada do 31 grudnia 2017 r. Właściwa kwota uzyskanego dochodu z tytułu rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej za grudzień 2017 r. stanowi stratę w wysokości 25,56 zł. Zaś dochód netto osiągnięty z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za grudzień 2017 r. wyniósł: 300,00 - 325,56 -190,62 - 255,99 = - 472,17.

Skarżący podkreślił również, że przypisana przez organ kwota nie stanowi również dochodu netto osiągniętego w 2017 r. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Łączny dochód netto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2017 liczony jako: przychód - koszty - składki na ubezpieczenie społeczne - składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł: 3 650,00 zł - 332,44 zł - 360,68 zł - 511,98 = 2444,90 zł.

Skarżący wskazał, że miesięczny dochód rodziny po zastosowaniu instytucji dochodu utraconego i uzyskanego wyniósł: 1787,31 zł (800 zł + 1459,48 zł - 472,17 zł), zaś miesięczny dochód na osobę wynosi 446,83 zł co oznacza, że nie został przekroczony próg dochodowy tj. 674,00 zł.

Skarżący zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swej decyzji w ogóle nie odniosło się do odwołania złożonego 29 stycznia 2019 przez skarżącego, w zakresie wysokości osiągniętego przez jego żonę dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zarówno w miesiącu grudniu 2017 r. jak również z tytułu łącznego dochodu osiągniętego w całym 2017 r. z ww. tytułu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) stanowią, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego aktu.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w związku podjęciem przez A.M. zatrudnienia od 8 czerwca 2017 r. w C oraz od 1 listopada 2017 r. w firmie A Sp. z o.o., jak również rozpoczęciem przez jego żonę A. D.-M. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 2 listopada 2017 r. organy administracji uznały, że zaistniały podstawy do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. W związku z tym dokonano ponownego przeliczenia dochodu w rodzinie skarżącego, w wyniku którego organy uznały, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, tj. kwoty 674 zł.

W oparciu o powyższe ustalenia decyzją z (...) października 2018 r., nr (...), Prezydent Miasta Ł. uchylił w całości własną decyzję z (...) listopada 2017 r., nr (...) o przyznaniu A.M. zasiłku rodzinnego na dzieci M. M. i M. M. i jednocześnie odmówił przyznania skarżącemu prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 stycznia 2018 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z (...) listopada 2018 r., nr (...), utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji (...) października 2018 r., nr (...).

W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., organy administracji uznały, że skarżący pobrał nienależnie zasiłki rodzinne na dzieci, tj. M.M. i M.M., w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2018 r. Zgodnie bowiem z powołanym wyżej przepisem za nienależnie pobrane uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

W tym miejscu podkreślić jednak należy, że wyrokiem z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 87/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z (...) listopada 2018 r., nr (...) i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z (...) października 2018 r., nr (...).

W powyższym wyroku Sąd w pierwszej kolejności nie podzielił zapatrywań organów obu instancji jakoby wskazany przez skarżącego w drodze oświadczenia z 27 sierpnia 2018 r. dochód jego żony z tytułu podjętej działalności gospodarczej przesądzał o braku podstaw do przyznania pobranych zasiłków rodzinnych od 1 stycznia 2018 r. i konsekwencji uzasadniał prezentowane przez organy stanowisko wskazujące, iż w sprawie wystąpiły nowe istotne dla sprawy okoliczności, o których stanowi art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. skutkujące uchyleniem decyzji z dnia (...) listopada 2017 r. i orzeczeniem o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci skarżącego na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. i odmową prawa do tego świadczenia w okresie od 1 stycznia 2018 r.

W ocenie Sądu organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 5 ust. 4b u.ś.r., gdyż przy jego interpretacji organy orzekające pominęły niewątpliwie końcowe sformułowanie w nim zawarte, a mianowicie wskazanie, że dochód uzyskany ma być uzyskiwany w okresie "na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych". Oznacza to, że dochód uzyskany w grudniu - jako istotna dla sprawy nowa okoliczność - mógłby rzutować na sytuację dochodową rodziny, gdyby był uzyskiwany w dalszym ciągu, tj. od stycznia 2018 r. do końca okresu, na jaki ustalone było prawo do przedmiotowych świadczeń (czyli do 31 października 2018 r.). Występowania takich okoliczności w sprawie organy jednak nie ustaliły, a mianowicie nie ustaliły, czy żona skarżącego prowadzi nadal działalność gospodarczą i osiąga ów dochód (wszak nie jest to jednoznaczne), co powoduje, że w sposób arbitralny pozbawiły stronę uprawnień do przedmiotowych świadczeń za okres od 1 stycznia 2018 r., przyznanych pierwotnie na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.

Zdaniem Sądu Kolegium nie odniosło się również do zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu, w tym zwłaszcza dotyczących sposobu liczenia owego dochodu i zakwestionowania oświadczenia z 27 sierpnia 2018 r. (złożonego przed organem I instancji) o wysokości "dochodu netto" A.D.-M. za miesiąc grudzień w wysokości 3317,56 zł.

Dodatkowo Sąd podkreślił, że zwrócenia uwagi w tym względzie wymagały także dokumenty przedstawione przez skarżącego przy odwołaniu, z których wynika, że dochód A.D.-M. z tytułu rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, za miesiąc listopad 2017 r. wyniósł 3343,12 zł (po odliczeniu kosztów), natomiast za miesiąc grudzień 2017 r. wyniósł 3317, 56 zł (po odliczeniu kosztów), co daje kwotę 6660,68 zł. Ponadto Sąd wskazał na fakt, że żonie skarżącego przysługiwało, mocą decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) września 2016 r., prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 2 października 2016 r. do 30 marca 2017 r., co zdaniem Sądu, nie pozostawało bez wpływu na prawidłowość wskazanych w decyzji obliczeń dochodu rodziny. Wskazane okoliczności nie zostały jednak wyjaśnione przez Kolegium, co powoduje, że kontrolowane przez Sąd decyzje zapadły przedwcześnie.

W związku z powyższym Sąd uznał, że organy obu instancji bez większej refleksji w kwestii prawidłowej interpretacji art. 5 ust. 4b u.ś.r. przyjęły, że skoro żona skarżącego uzyskała dochód z tytułu podjęcia działalności gospodarczej, to automatycznie wystąpiła w sprawie nowa okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania i uchylenie decyzji z (...) listopada 2017 r. wraz z orzeczeniem o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. i odmową prawa do tego świadczenia w okresie od 1 stycznia 2018 r.

Tym samym, zdaniem Sądu, zarówno decyzja Kolegium z (...) listopada 2018 r., jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z (...) października 2018 r., zostały wydane z naruszeniem art. 5 ust. 4b u.ś.r. oraz z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 149 § 2 k.p.a. i konsekwencji art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., które niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w całości podziela ocenę okoliczności faktycznych i prawnych dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku o sygn. akt II SA/Łd 87/19. Skoro natomiast Sąd zakwestionował zarówno prawidłowość wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania skarżącemu świadczeń rodzinnych w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r., jak również będącą konsekwencją wznowienia postępowania zasadnością odmowy przyznania skarżącemu zasiłków rodzinnych od 1 stycznia 2018 r. z uwagi na przedwczesne uznanie, że w związku z uzyskaniem dochodu przez żonę skarżącego w grudniu 2017 r. w sprawie miało miejsce przekroczenie kryterium ustawowego, to oznacza, że przedwczesnym było również orzekanie o uznaniu spornych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o zobowiązaniu do ich zwrotu przez skarżącego na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.

Wobec tego stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 30 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 5 ust. 4b u.ś.r. oraz z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracji uwzględni wskazania wynikające z powyższego uzasadnienia, a przede wszystkim po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w kontekście wystąpienia w sprawie przesłanki uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa.

k.ż.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.