Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 753681

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 29 listopada 2010 r.
II SA/Kr 893/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak (spr.).

Sędziowie WSA: Kazimierz Bandarzewski, Aldona Gąsecka-Duda.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Wojewody z dnia 28 maja 2010 r. nr (...) w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania

I.

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji;

II.

zasądza od Wojewody na rzecz adwokata Ł.B. kwotę 292,80 zł (słownie dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) marca 201Or. znak: (...) Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz § 2 w zw. z art. 123 k.p.a., art. 4 pkt 9b, art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J.P. z dnia 25 stycznia 2010 r., odmówił podjęcia postępowania w sprawie zwrotu na rzecz: J.P., k.m. i Z.P. wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działki nr 1 obr. (...) m. K., w granicach działki nr 2 obr. (...) zawieszonego postanowieniem z dnia (...) grudnia 2008 r., znak (...) do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności ww. nieruchomości, przekazanej jako darowizna na rzecz (...) Fundacji (...) w K. W uzasadnieniu organ wskazał, że ww. postanowienie o zawieszeniu zostało utrzymane przez Wojewodę postanowieniem z dnia (...) lutego 2009 r. nr (...). Skarga na ww. postanowienie została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 526/09. W ocenie Sądu zawieszając postępowanie nie naruszono przepisu art. 97 § 1 pkt 4 i 100 k.p.a. Zgodnie z zaleceniami zawartymi w powołanych wyżej wyrokach WSA i NSA organ prowadzący postępowanie zobowiązany był zawiesić postępowanie, a następnie miał obowiązek podjęcia czynności zmierzających do odzyskania przez Skarb Państwa zbytej nieruchomości. Ponieważ wartość nieruchomości o zwrot której wystąpiono przekracza 1 min złotych ze względu na przepisy ustawy o Prokuratorii Generalnej, organ l instancji nie mógł samodzielnie wystąpić z pozwem o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r. i kolejnych umów, w wyniku których przeniesiono jej własność na rzecz osób fizycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zauważył, iż jedynie co organ mógł i co zrobił wypełniając dyspozycje art. 100 k.p.a., to zwrócić się pismem z dnia 24 grudnia 2008 r. znak: (...) do Prezesa Prokuratorii Generalnej z wnioskiem o rozważenie wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie niezgodności z prawem czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości objętych roszczeniem tj. aktu notarialnego z dnia 21 września 1998 r. Rep. (...) i ewentualnie kolejnych umów sprzedaży. W odpowiedzi na powyższe pismo Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przekazał w załączeniu do pisma z dnia 12 marca 2009 r. (...) "Opinię Prawną, w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do wystąpienia z przedmiotowym powództwem z przyczyn opisanych w opinii z dnia 17 grudnia 2008 r. Odnosząc się do kwestii odwołania w dniu 22 września 2005 r. darowizny na rzecz ww. Fundacji, wskazano na szereg powstałych problemów, ale w związku z warunkową zgodą Ministra Skarbu Państwa z dnia 31 lipca 2008 r. uznano, iż Fundacja była uprawniona do zbycia nieruchomości. Wskazano także, iż z treści czynności prawnej nie wynikają przesłanki do stwierdzenia złej wiary nabywców, co skutkuje ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zebrany w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwala na inną ocenę stanu faktycznego przyjętego w ww. opinii, od czego uzależniono ewentualne wszczęcie zawnioskowanego postępowania.

Mając powyższe na uwadze koniecznym stało się kolejne wystąpienie Prezydenta Miasta K. do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, w którym powołując orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Krakowie zapadłe w analogicznych sprawach, wnosi się o wszczęcie postępowań sądowych w zakresie legalności przekazania na rzecz Fundacji nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa z ewentualnym naruszeniem.art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a następnie zbycia ich przez Fundację (...) w trakcie postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Ponadto pismem z. dnia 17 marca 2010 r. Prezydent Miasta K. zwrócił się do A.G. - Ministra Skarbu Państwa z prośbą o podjęcie wszelkich kroków umożliwiających realizację roszczeń poprzednich właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, których zaspokojenie nie jest możliwe w postępowaniach prowadzonych przez Urząd Miasta K.

Przesłanką zawieszenia stało się wystąpienie zagadnienia wstępnego polegającego na wykorzystaniu w toku postępowania wszelkich dostępnych środków prawnych, które doprowadzą do powrotnego władania nad wywłaszczonymi nieruchomościami przez Skarb Państwa. Dopiero ich wyczerpanie umożliwi podjęcie zawieszonego postępowania.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J.P. zarzucając, że Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa nie może orzekać o zgodności z prawem czynności prawnych i zastępować w tej sprawie niezawisłe sądy. Również w sprawie wyrażania stanowiska, opinii lub zgody, od których może zależeć podjęcie rozstrzygnięcia, kodeks postępowania administracyjnego reguluje ten problem w przepisie art. 106 § 1. Zwrócenie się w tym trybie obliguje organ, do którego zwrócono się o zajęcie stanowiska i przedstawienia go niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia mu żądania (art. 106 § 3 k.p.a.). Zajęcie stanowiska przez ten organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie. Stosując w postępowaniu administracyjnym w stosunku do Ministra Skarbu Państwa metody wyłączające ten organ z trybu postępowania Prezydent Miasta K. w sposób świadomy uniemożliwił stronie odwołanie się od niekorzystnych dla niej rozstrzygnięć tego organu.

Nadto J.P. podała, że w uzasadnieniu wyroku sygn. akt II SA/Kr 1147/09 z dnia 25 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że nie można uznać za działania zmierzające do odzyskania władztwa nieruchomości wystąpienia Prezydenta Miasta K. do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z prośbą o analizę możliwości i zasadności wystąpienia przez Skarb Państwa z pozwem w sprawie stwierdzenia nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r. przenoszącej własność przedmiotowych nieruchomości. Zdaniem Sądu prośba o opinię prawną, ani też oczekiwanie na rezultat czynności podejmowanych przez inne podmioty, nie mogą zastąpić działań organów administracji zmierzających do spełnienia ciążących na nich obowiązków - odzyskania władztwa nieruchomości będących przedmiotem słusznego żądania ich zwrotu przez byłych właścicieli.

Postanowieniem z dnia (...) maja 2010 r. znak: (...), Wojewoda, działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 141 i art. 144 k.p.a., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i uznając postanowienie organu l instancji za prawidłowe podał, że z akt sprawy organu l instancji wynika, iż pismem z dnia 26 marca 2010 r. nr (...) Prezydent Miasta K., powołując się na wyroki WSA wydane w stosunku do sąsiednich nieruchomości również stanowiących uprzednio własność (...)

Fundacji (...[ w K. zwrócił się ponownie do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z prośbą "o ponowną analizę sprawy (...) i wszczęcie postępowań sądowych w zakresie legalności przekazania na rzecz Fundacji wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n., a następnie zbycie ich przez Fundację w trakcie postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości".

W świetle powyższego nie można uznać, iż spełniona została hipoteza normy zawartej w art. 97 § 2 k.p.a., bowiem nie nastąpiło ustanie przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie złożyła J.P., zarzucając naruszenie:

1)

art. 7, art. 8 oraz art. 12 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na utrzymywaniu stanu zawieszenia postępowania, pomimo wykonania działań, dla podjęcia których je zawieszono, co godzi z zasadę praworządności, szybkości postępowania i zaufania obywateli do państwa.

2)

art. 97 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w sprawie nadal istnieją przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając powyższe skarżąca wskazała, że skoro postępowanie zawieszono w celu uregulowania sprawy własności wskazanej nieruchomości, czemu miały służyć dostępne środki prawne w postaci wystąpienia do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, to po wykorzystaniu tychże środków, organ winien podjąć zawieszone postępowanie w celu załatwienia sprawy. Skarżąca wniosła też o zastosowanie przez sąd środków z art. 155 p.p.s.a. tj. poinformowania właściwych organów o uchybieniach.

W odpowiedzi na skargę zaskarżony organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Uzasadnienie prawne

Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia, jak też postanowienia organu l instancji uznał, że postanowienia te naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Niniejsze postępowanie jest postępowaniem wpadkowym i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Istotą sprawy jest ustalenie czy w przedmiotowym postępowaniu, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy, zachodzi przesłanka do odmowy podjęcia zawieszonego postępowania ze względu na istnienie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Organ zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) maja 201Or. znak: (...) utrzymał w mocy postanowienie organu l instancji z dnia (...) marca 2010 r. znak: (...) w którym odmówiono podjęcia postępowania w sprawie zwrotu na rzecz: J.P. i, k.m. i Z.P. wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działki nr 1 obr. (...). ewid. m. K., w granicach działki nr 2 obr. (...) zawieszonego postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r., znak (...) do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności ww. nieruchomości, przekazanej jako darowizna na rzecz (...) Fundacji (...) w K. Prezydent Miasta K. po zawieszeniu postępowania podejmował działania zmierzające do uregulowania kwestii własności przedmiotowej nieruchomości poprzez ponowne zwrócenie się pismem z dnia 24 grudnia 2008 r. znak: (...) do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z wnioskiem o rozważenie wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie niezgodności z prawem czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości objętych roszczeniem tj. aktu notarialnego z dnia 21 września 1998 r. Rep.(...) i ewentualnie kolejnych umów sprzedaży.

W odpowiedzi na powyższe pismo Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przekazał w załączeniu do pisma z dnia 12 marca 2009 r. (...) opinię prawną, w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do wystąpienia z przedmiotowym powództwem z przyczyn opisanych w opinii z dnia 17 grudnia 2008 r. Odnosząc się do kwestii odwołania w dniu 22 września 2005 r. darowizny na rzecz ww. Fundacji, wskazano na szereg powstałych problemów, ale w związku z warunkową zgodą Ministra Skarbu Państwa z dnia 31 lipca 2008 r. uznano, iż Fundacja była uprawniona do zbycia nieruchomości. Wskazano także, iż z treści czynności prawnej, nie wynikają przesłanki do stwierdzenia złej wiary nabywców, co skutkuje ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zebrany w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwala na inną ocenę stanu faktycznego przyjętego w ww. opinii, od czego uzależniono ewentualne wszczęcie zawnioskowanego postępowania.

Prezydent Miasta K. zwracał się też pismem z dnia 17.03.201Or. do Ministra Skarbu w tej sprawie nie uzyskując odpowiedzi. Biorąc pod uwagę taki stan faktyczny sprawy, w ocenie Sądu, podjęte przez Prezydenta Miasta K. działania, po zawieszeniu postępowania, zmierzające do uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności przedmiotowej nieruchomości a mające świadczyć o tym, że brak jest przesłanek do podjęcia postępowania, gdyż nadal istnieje zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 98 § 1 pkt 4 k.p.a jest nieuzasadnione. Organ l instancji wystąpił do właściwych organów w trybie art. 100 § 1 k.p.a., uzyskując dwukrotnie negatywną opinię prawną o braku możliwości wystąpienia przez Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o. stwierdzenie nieważności czynności prawnej przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości tj aktu notarialnego z dnia 21 września 1998 r. Rep.(...). Organy innych skutecznych działań od daty zawieszenia postępowania nie podejmowały.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sprawy należy stwierdzić, że obecnie brak jest przesłanki aby postępowanie administracyjne mogło być nadal zawieszone ze względu na wystąpienie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 kpt.4 k.p.a. Obecnie nie toczy się żadne postępowanie przed innym organem lub sądem, jak też nie toczyło się takie postępowanie od daty zawieszenia postępowania w dniu 22 grudnia 2008 r., którego rozstrzygnięcie mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Sądu samo zwracanie się do innych organów o opinię prawną czy też oczekiwanie na odpowiedź nie daje podstaw prawnych do utrzymywania stanu zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Między organem administracji publicznej orzekającej w przedmiotowej sprawie a takim działaniem innych podmiotów nie ma istnienia konkretnego i aktualnego związku przyczynowo-skutkowego, a podejmowane do tej pory działania Prezydenta Miasta K. okazały się bezskuteczne, gdyż nie wywołały wszczęcia żadnego postępowanie przed innym organem lub sądem, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., po dacie zawieszenia postępowania.

Zatem organy obu instancji w sposób błędny zinterpretowały przepis art. 97 § 2 k.p.a w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało wydanie wadliwych postanowień biorąc pod uwagę tak ustalony stany faktyczny i prawny sprawy.

Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi odnoszące się do tego, że w niniejszej sprawie nie występuje już zagadnienie wstępne i organ administracji powinien był podjąć zawieszone z urzędu postępowanie, wniosek skarżącej, są trafne, co zostało wyżej omówione. Sąd podziela również pogląd skarżącej, że taki jak dotychczas stan zawieszenia postępowania "mógłby trwać w nieskończoność", tym bardziej, że postępowanie w niniejszej sprawie jest prowadzone od 2000 r., a zgodnie z przepisami art. 35 i art. 36 k.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1pkt.1lit."c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w myśl którego Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.