Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1971590

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 29 stycznia 2016 r.
II SA/Kr 591/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 20 marca 2015 r. Nr (...) w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego postanawia I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 29 grudnia 2015 r. skarżący złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję WINB w K. z dnia 20 marca 2015 r. wydaną w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego.

Skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, bezrobocie, konieczność zapożyczania się u rodziny aby spłacać kredyt i alimenty.

Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania do 3 grudnia 2015 r. było wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 2.000 zł brutto. Od grudnia skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w GUP z prawem do zasiłku (skarżący przedstawia stosowne zaświadczenie). A zatem aktualnie utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 831,10 zł. Jak wskazuje, w spłacie rat kredytowych oraz alimentów pomagają mu rodzice, co obrazuje przedstawiony przez niego wyciąg z konta bankowego.

W skład majątku strony wchodzi dom o powierzchni 218 m2 o wartości ok. 277 000 zł bez pozwolenia na użytkowanie, oraz działka wielkości 0,1324 ha, na której stoi dom. Nie posiada on oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.

Uzasadniając wniosek o prawo pomocy A. K. podniósł, iż do końca marca 2015 r. był bezrobotny. Obecnie również jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku do marca 2016 r. Opłaca alimenty na dzieci w wysokości 1.000 zł miesięcznie, ponadto spłaca kredyt, którego rata miesięczna wynosi ok. 408 zł + odsetki zmienne. Rata drugiego kredytu wynosi 286,16 zł. Na utrzymanie własne i spłatę kredytów wnioskodawca musi się zapożyczać u rodziny. Aktualnie poza zasiłkiem dla bezrobotnych nie posiada innych dochodów. Działka z domem jest obciążona hipoteką, dlatego skarżący nie może jej sprzedać. Dodatkowo, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Limanowej musi on spłacić byłej żonie kwotę 11.504 zł.

W aktach sprawy znajdują się następujące dokumenty: kopię wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 22 stycznia 2008 r. orzekającego rozwód małżeństwa skarżącego i zasądzającego alimenty na dzieci, harmonogram spłaty rat kredytu zaciągniętego na budowę domu (wysokość raty za czerwiec 2015 r. wynosi 729,02 zł), kopię umowy pożyczki zaciągniętej w dniu 27 kwietnia 2015 r. w kwocie 6.000 zł z harmonogramem spłaty rat kredytowych (rata za czerwiec 2015 r. 304,22 zł), stron 5-9 z opinii z dnia 20 marca 2013 r. ustalającej wartość majątku wspólnego stron oraz wartość nakładów poniesionych na nieruchomość gruntową w L., dwa zaświadczenia o dochodach skarżącego z dnia 9 czerwca 2015 r. za kwiecień i maj 2015 r. (1.900 zł brutto, 1.382,95 zł netto), zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia 9 czerwca 2015 r. o zarejestrowaniu skarżącego jako bezrobotnego w okresie od 5 stycznia 2015 r. do 31 marca 2015 r. i pobieranych przez niego w tym okresie zasiłkach w kwocie 2.410,20 zł, kopię zaświadczenia Banku (...) w L. z dnia 4 maja 2015 r. o zadłużeniu A. K. z tytuły kredytu mieszkaniowego (51.000 zł kapitału + odsetki), zaświadczenia Banku (...) w L. z dnia 13 kwietnia 2012 r. o spłatach kredytu mieszkaniowego, a także zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. o dochodzie A. K. za 2014 rok (16.846,64 zł), rachunki za media, wyciąg z kont bankowych wg. stanu na styczeń 2016 r., harmonogram spłat kredytu decyzja z dnia 8 grudnia 2015 r. o uznaniu go za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma wspólnego budżetu z rodzicami, u których mieszka. Wobec jego bardzo złej sytuacji majątkowej i zobowiązań przekraczających dochody, zmuszony jest on korzystać z nieodpłatnej pomocy rodziców w zakresie mieszkania i wyżywienia oraz zapożyczać się na spłatę zobowiązań. Pod adresem rodziców wnioskodawcy nie mieszka jego była żona. Budowa domu do ok. 2006 r. była finansowana z kredytu hipotecznego. Po tym okresie nie są prowadzone żadne prace, które wymagałyby nakładów finansowych. Rodzice strony nie posiadają rachunków bankowych. Wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: alimenty na dzieci: 1.000 zł, spłata kredytu hipotecznego ok. 600 zł, spłata pożyczki zaciągniętej na alimenty na dzieci 300 zł, telefon 70 zł, prąd na budowie 50 zł. Wyżywienie i mieszkanie skarżący ma u rodziców, a ubrania ma zapewnione dzięki pomocy rodziców i rodzeństwa. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu VW (...) z 1981 r., który jest niesprawny od 5 lat.

Zdaniem orzekającego, aktualnie wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w części.

Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych.

Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek skarżącego jest jego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek - postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 września 2015 r. został rozpoznany odmownie. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. sygn akt II OZ 1070/15 oddalił zażalenie. A zatem ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę.

W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak aż taka zmiana okoliczności istotnych, aby miało to wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy w takim zakresie o jaki ubiega się skarżący.

Jak wynika jednak z analizy dokumentów - aktualnie skarżący jest osobą bezrobotną z zasiłkiem w wysokości 831,10 zł, a zatem w stosunku do poprzednio ocenianej przez sąd jego sytuacji materialnej - jego sytuacja bytowa uległa pogorszeniu. Obecnie bowiem nie dysponuje on już wynagrodzeniem za pracę w kwocie 2000 zł, a jedynie zasiłkiem dla bezrobotnych. Jak wynika ponadto z oświadczeń strony - w spłacie jego zobowiązań pomagają mu rodzice co zostało uwiarygodnione na rachunkach bankowych przesłanych przez skarżącego.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawca wykazał zatem, iż w aktualnej sytuacji finansowej uiszczenie wpisu sądowego może być dla niego znacznym obciążeniem - zwolnienie go od tego obowiązku umożliwi mu realizacje konstytucyjnego prawa do sądu.

Natomiast nie widzi się podstaw do stwierdzenia, iż nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. W ocenie orzekającego faktyczne pozostawanie A. K. na utrzymaniu rodziców - wobec wysokości jego dochodów (831,10 zł) i ponoszonych wydatków (alimenty i raty kredytów 2.033,24 zł) - nie pozwala przyjąć, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem ponoszenie we własnym zakresie kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z eksploatacją lokalu w którym się zamieszkuje (zwłaszcza ponoszenie opłat za media), zakupem wyżywienia, środków czystości, czy ubrań. W przypadku skarżącego sytuacja taka nie ma miejsca co zresztą skarżący sam twierdzi oświadczając, iż rodzice opłacają mu kredyty hipoteczne, gwarantują mieszkanie i wyżywienie.

Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej ich sytuacji majątkowej, a uzyskane prawo pomocy w zakresie częściowym jest wystarczające i odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swą pomoc winno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.