II SA/Ke 738/16 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2174918

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 listopada 2016 r. II SA/Ke 738/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Chobian.

Sędziowie WSA: Magdalena Chraniuk-Stępniak, Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi (...) na decyzję Wojewody z dnia (...) w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M. Z., utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy (...) z dnia (...) w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 2 listopada 2015 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień wystąpił do organu I instancji o przeznaczenie osób do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony w celu doprowadzenia żołnierzy/osób do poszczególnych stanowisk Elementów Bazy Mobilizacyjnej.

Mając na uwadze powyższe decyzją z dnia 4 marca 2016 r. Burmistrz Miasta i Gminy (...) przeznaczył M. Z. do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na doprowadzeniu żołnierzy/osób do poszczególnych stanowisk Elementów Bazy Mobilizacyjnej na rzecz JW 3711-33 Wojskowy Oddział Gospodarczy z siedzibą w Nowej Dębie przez okres do 7 dni. W podstawie prawnej powołano art. 203 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. poz. 827 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. Ustosunkowując się do twierdzeń M. Z. co do tego, że jego żona jest w piątym miesiącu ciąży i wymaga opieki organ stwierdził, że brak jest przeciwwskazań do wykonania ww. świadczenia, wyjaśniając że obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.

W dniu 25 marca 2016 r. M. Z. wniósł odwołanie od ww. decyzji, a następnie w dniu 5 kwietnia 2016 r. przedstawił zaświadczenie, że w dniu 31 marca 2016 r. urodziła mu się córka Oliwia, powołując się w związku z tym na art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy. Następnie strona dostarczyła w dniu 15 kwietnia 2016 r. do Wojewody Świętokrzyskiego pismo z dnia 4 kwietnia 2016 r. informujące o rozwiązaniu z dniem 31 marca 2016 r. umowy o pracę z Moniką Zamojską (żona) z powodu upłynięcia czasu, na jaki ta umowa została zawarta.

Pismem z dnia 16 maja 2016 r. M. Z. został wezwany do złożenia wyjaśnień i ewentualnego uzupełnienia przedstawionych dokumentów odnośnie ustalenia faktów w zakresie sprawowanej opieki nad dzieckiem do lat ośmiu.

Podczas przeprowadzonego w toku postępowania odwoławczego w dniu 19 maja 2016 r. przesłuchania strona podtrzymała swoje wcześniejsze wyjaśnienia i opisała aktualną sytuację domowników zameldowanych pod wspólnym adresem zamieszkania przy ul. Mickiewicza 4 w (...) u. W tym zakresie M. Z. stwierdził, że wobec sytuacji zdrowotnej pozostałych domowników w przypadku zdarzenia losowego np. choroby małżonki żadna z 6 osób nie będzie zdolna do zaopiekowania się jego nowonarodzonym dzieckiem. Z kolei z uzyskanej przez Wojewodę informacji Burmistrza Miasta i Gminy (...) z dnia 19 maja 2016 r. wynika, że pod ww. adresem jest zameldowanych 9 osób dorosłych (o 3 więcej niż wskazała strona).

Wojewoda Świętokrzyski, po przeanalizowaniu stanu faktycznego niniejszej sprawy, treści rozstrzygnięcia organu I instancji oraz obowiązujących w tym zakresie przepisów, utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję, wskazując na brak istotnych naruszeń przepisów ustawy oraz postępowania administracyjnego, które skutkowałyby jej uchyleniem. W uzasadnieniu organ, powołując się na zebrany materiał dowodowy, stwierdził że nie zachodzi potrzeba sprawowania przez odwołującego się bezpośredniej, całodobowej opieki nad dzieckiem do lat ośmiu. Aktualnie taką bezpośrednią opiekę nad córką Oliwią sprawuje małżonka strony, która zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem została zwolniona z dniem porodu z pracy w Zespole Opieki Zdrowotnej (aktualnie przebywa na urlopie macierzyńskim). Strona nie przedstawiła żadnych dowodów, które potwierdzałyby niepełnosprawność małżonki, inną chorobę lub pozbawienie praw rodzicielskich, świadczących o niemożności sprawowania przez nią opieki nad córką. Ponadto wobec dużej ilości osób zamieszkujących pod wspólnym adresem w zajmowanym lokalu organ II instancji zakwestionował stwierdzenie M. Z., że jego żona wraz z córką nie będą miały pomocy ze strony rodziny. Zauważono przy tym, że w aktualnej sytuacji M. Z. - który pracuje w (...) - pozostawia swoją córkę pod opieką matki na czas dojazdu i godzin pracy. Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z wnioskiem okres wykonywania świadczenia określono do 7 dni - co jednak nie znaczy, że świadczenie będzie wykonywane w swoim maksymalnym wymiarze czasowym. Ponadto art. 201 ustawy ogranicza czas wykonywania świadczenia osobistego do 12 godzin i do tego czasu wlicza się czas dojazdu (nie więcej niż 2 godziny) oraz czas przeznaczony na wypoczynek (nie więcej niż 8 godzin), jeśli świadczenie jest wykonywane dłużej niż 12 godzin. W konsekwencji nałożony obowiązek nie zakłóci możliwości sprawowania pośredniej opieki nad małżonką z córką w stopniu większym niż ma to miejsce obecnie, a ponadto nie koliduje z poruszonym przez stronę problemem utrzymania rodziny (art. 204 i art. 205 ustawy).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł M. Z., zarzucając decyzji organu odwoławczego naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. i domagając się uchylenia wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć. Skarżący, powołując się na art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy, podkreślił że od dnia narodzin dziecka stał się osobą sprawującą opiekę nad dzieckiem do lat ośmiu. Z wykładni gramatycznej tego przepisu wynika brak ograniczenia, aby opieka miała być sprawowana wyłącznie przez jednego rodzica. Brak również zapisu, że opieka ma być sprawowana tylko w przypadku, gdy tej nie można jej powierzyć innej osobie. Natomiast organ II instancji, wydając zakwestionowaną decyzję, dyskryminuje skarżącego jako osobę sprawującą opiekę nad dzieckiem (mimo tego że posiada on pełnię praw rodzicielskich), a także w pewnym stopniu ogranicza jego prawo do opieki nad córką i małżonką. Odnosząc się do twierdzeń organu o zameldowaniu większej ilości osób w zajmowanym lokalu - bez sprawdzenia okoliczności ich rzeczywistego pobytu - strona uznała je za nierzetelne. Skarżący wyjaśnił, że składając zeznania podał stan faktyczny w odniesieniu do osób zamieszkujących pod wyżej wymienionym adresem, nie zaś osób zameldowanych, tym bardziej, że jego siostra wraz z dziećmi mieszka pod innym adresem. M. Z. wyjaśnił, że wbrew stanowisku organu pozostałe osoby zamieszkałe pod ww. adresem nie będą w stanie sprawować opieki nad jego rodziną. Są to bowiem jego dziadkowie (...) (będący w podeszłym wieku), matka (...) oraz ciotka (...) - które opiekują się swoimi rodzicami. Ponadto osoby te nie mają obowiązku opieki nad córką skarżącego i jego żoną. Końcowo skarżący oświadczył, że jego żona po urlopie macierzyńskim planuje wrócić do pracy w szpitalu w systemie zmianowym - dzięki czemu będą mogli naprzemiennie sprawować stałą opiekę nad dzieckiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed tut. Sądem M. Z. poparł skargę i dodał, że u jego córki zdiagnozowano atypowe zapalenie skóry - co powoduje, że wymaga ona zwiększonej opieki.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Tym samym sąd administracyjny bada - w odpowiedniej kolejności - zgodność z prawem całego postępowania administracyjnego i prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego. Stwierdzenie istnienia danego typu wad może bowiem eliminować potrzebę ustalania innego rodzaju uchybień.

W pierwszej kolejności Sąd bada przestrzeganie przez organ przepisów postępowania, a dopiero następnie prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o przeznaczeniu M. Z. do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na doprowadzeniu żołnierzy/osób do poszczególnych stanowisk Elementów Bazy Mobilizacyjnej na rzecz JW 3711-33 Wojskowy Oddział Gospodarczy z siedzibą w Nowej Dębie przez okres do 7 dni.

W ramach zakreślonej na wstępie kognicji wskazać trzeba, że nie mógł odnieść skutku zarzut skargi o naruszeniu przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku prowadzonego postępowania organy obu instancji podjęły bowiem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Sąd stwierdził natomiast, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem Wojewoda dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. poz. 827 z późn. zm.), które miało wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu odwoławczym doszło bowiem do błędnej wykładni tego przepisu w odniesieniu do prawidłowo ustalonego w tym zakresie stanu faktycznego - w którym skarżącemu przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej wobec dziecka do lat ośmiu.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że organ odwoławczy nie tylko kontroluje zakwestionowaną decyzję I - instancyjną, ale ma także obowiązek rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej mając na uwadze stan faktyczny i prawny aktualny w dacie wydania decyzji.

Jest to o tyle istotne, że w toku postępowania odwoławczego, w dniu 5 kwietnia 2016 r. M. Z. przedstawił zaświadczenie, że w dniu 31 marca 2016 r. urodziła mu się córka (...), powołując się w związku z tym na art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy. Z kolei w dniu 15 kwietnia 2016 r. strona dostarczyła do Wojewody pismo z dnia 4 kwietnia 2016 r. informujące o rozwiązaniu z dniem 31 marca 2016 r. umowy o pracę z (...) (żona) z powodu upłynięcia czasu, na jaki ta umowa została zawarta.

Następnie Wojewoda pismem z dnia 16 maja 2016 r. wezwał M. Z. do złożenia wyjaśnień i ewentualnego uzupełnienia przedstawionych dokumentów odnośnie ustalenia faktów w zakresie sprawowanej opieki nad dzieckiem do lat ośmiu. Podczas przeprowadzonego w toku postępowania odwoławczego w dniu 19 maja 2016 r. przesłuchana strona podtrzymała swoje wcześniejsze wyjaśnienia i opisała aktualną sytuację domowników zameldowanych pod wspólnym adresem zamieszkania przy ul. (...). W tym zakresie M. Z. stwierdził, że wobec sytuacji zdrowotnej pozostałych domowników w przypadku zdarzenia losowego np. choroby małżonki żadna z 6 osób nie będzie zdolna do zaopiekowania się jego nowonarodzonym dzieckiem. Z kolei z uzyskanej przez Wojewodę informacji Burmistrza Miasta i Gminy (...) z dnia 19 maja 2016 r. wynika, że pod ww. adresem jest zameldowanych 9 osób dorosłych (o 3 więcej niż wskazała strona).

Uwzględniając wyniki przeprowadzonego uzupełniającego postępowania dowodowego Wojewoda stwierdził, że nie zachodzi potrzeba sprawowania przez odwołującego się bezpośredniej, całodobowej opieki nad dzieckiem do lat ośmiu. Uzasadniając powyższe organ wskazał, że aktualnie taką bezpośrednią opiekę nad córką Oliwią sprawuje małżonka strony, przebywająca aktualnie na urlopie macierzyńskim. Ponadto, wobec stwierdzonej dużej ilości osób zamieszkujących pod wspólnym adresem w zajmowanym lokalu, organ zakwestionował stwierdzenie M. Z., że jego żona wraz z córką nie będą miały pomocy ze strony rodziny.

Stanowiska organu nie sposób zaaprobować.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ww. ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, zwanej dalej ustawą. Świadczenia w tym zakresie zostały uregulowane w Dziale VII ustawy - "Świadczenia osobiste w czasie pokoju", mają charakter osobisty i są przewidziane do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, lecz na podstawie decyzji wydanej w czasie pokoju. Jak wynika bowiem z treści art. 203 ust. 1 ustawy, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje w czasie pokoju decyzję administracyjną o przeznaczeniu osoby do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1. Tym ostatnim organem był w niniejszej sprawie Wojskowy Komendant Uzupełnień, który wystąpił do Burmistrza Miasta i Gminy (...) ze stosownym wnioskiem w dniu 2 listopada 2015 r.

Z kolei zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2004 r. w sprawie świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2004 r. Nr 229, poz. 2307 z późn. zm.), wzór decyzji w sprawie przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, określa załącznik nr 5 do rozporządzenia. W tym zakresie nie budzi zastrzeżeń Sądu treść decyzji organu I instancji z dnia 4 marca 2016 r., spełniającej wymogi formalne określone w powołanym rozporządzeniu (okoliczność niesporna).

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - w kontekście argumentacji podnoszonej przez M. Z. tak w postępowaniu administracyjnym, jak i w złożonej skardze - ma treść powołanego wyżej art. 206a ust. 1 ustawy. Mianowicie przepis ten stanowi, że obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2 m.in.:

- kobiety w ciąży i w okresie sześciu miesięcy po odbyciu porodu oraz osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat ośmiu (pkt 6);

- osoby sprawujące opiekę nad wspólnie z nimi zamieszkałymi dziećmi od lat ośmiu do szesnastu, osobami, wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym lub uznanymi za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo zaliczonymi do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na podstawie ustaw, o których mowa w pkt 4, a także osobami obłożnie chorymi, jeżeli opieki tej nie można powierzyć innym osobom (pkt 7).

Z kolei stosownie do art. 206a ust. 2 ustawy zwolnienie osób, o których mowa w ust. 1, od obowiązku świadczeń osobistych następuje na podstawie dokumentów potwierdzających przyczynę zwolnienia i przedstawionych wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta) przez zainteresowane osoby. Jak wynika bowiem z art. 219 ust. 5 ustawy do świadczeń osobistych wykonywanych w czasie mobilizacji i wojny stosuje się odpowiednio przepisy m.in. art. 204-206a.

Zestawiając treść cyt. art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy ze stanem faktycznym niniejszej sprawy zaznaczyć trzeba, że w dacie podjęcia decyzji przez Burmistrza Miasta i Gminy (...) (4 marca 2016 r.) brak było podstaw do zastosowania tego przepisu wobec skarżącego. Jakkolwiek skarżący przed wydaniem tego rozstrzygnięcia wskazywał, że jego żona jest w zaawansowanej ciąży i wymaga opieki, to omawiana ustawa nie przewiduje z tego powodu wyłączenia z wykonania świadczeń osobistych, nakładanych decyzją wydawaną w trybie art. 203 ust. 1 ustawy.

Jak już to wyżej zaznaczono sytuacja uległa zmianie w momencie, kiedy już po wydaniu decyzji z dnia 4 marca 2016 r. (a przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy), to jest w dniu 5 kwietnia 2016 r. M. Z. - stosownie do art. 206a ust. 2 ustawy - przedstawił zaświadczenie, że w dniu 31 marca 2016 r. urodziła mu się córka Oliwia.

W tym miejscu, niezależnie od powołanego wyżej art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy należy przytoczyć treść § 19 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym:

- decyzja o przeznaczeniu osoby do funkcji kuriera oraz o przeznaczeniu do wykonania świadczeń osobistych planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny podlega uchyleniu w razie zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 206a ust. 1 ustawy (ust. 1 pkt 1 lit. a);

- osoby, które przeznaczono do funkcji kuriera lub do wykonania świadczeń osobistych planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, zawiadamiają niezwłocznie wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) o zaistnieniu okoliczności, o których mowa w art. 206a ust. 1 ustawy, przedstawiając dokumenty potwierdzające te okoliczności (ust. 2).

Wyłączenie z wykonania świadczeń osobistych, nakładanych decyzją wydawaną w trybie art. 203 ust. 1 ustawy w przypadku osób sprawujących opiekę nad wspólnie z nimi zamieszkałymi dziećmi od lat ośmiu do szesnastu - jeżeli opieki tej nie można powierzyć innym osobom - przewiduje art. 206a ust. 1 pkt 7 ustawy. Tymczasem córka skarżącego urodziła się w dniu 31 marca 2016 r., a zatem jest "dzieckiem do lat ośmiu", którego dotyczy art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy, nie zaś art. 206a ust. 1 pkt 7 ustawy.

Organ dokonał błędnej wykładni art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy uznając, że brak jest podstaw do jego zastosowania w sytuacji, gdy istnieją inne osoby mogące sprawować opiekę nad córką skarżącego. Taki wymóg istnieje tylko w sytuacji, o której mowa w art. 206a ust. 1 pkt 7 ustawy.

W świetle ustaleń poczynionych w toku postępowania odwoławczego nie budzi wątpliwości Sądu, że po urodzeniu się w dniu 31 marca 2016 r. córki skarżący - któremu przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej - jest "osobą sprawującą opiekę nad dzieckiem do lat ośmiu". W tym zakresie, w związku z brakiem odrębnej definicji "opieki" na gruncie omawianej ustawy, należy odwołać się do regulacji ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.):

- art. 92, który stanowi że dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską,

- art. 93, który stanowi że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom,

- art. 95 § 1 (dotyczącego zakresu władzy rodzicielskiej), który stanowi że władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw,

- art. 96 § 1 (dotyczącego pieczy nad dzieckiem), zgodnie z którym rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim, a ponadto obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowywać je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy nakłada na rodziców obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz należyte przygotowanie go do pracy zawodowej, a władza rodzicielska stanowi ogół obowiązków i praw względem dziecka mających na celu zapewnienie mu należytej pieczy i strzeżenie jego interesów (por. wyroki: z dnia 6 stycznia 2000 r., I CKN 1077/99, LEX nr 51637z dnia 16 stycznia 2001 r., II CKN 40/99, LEX nr 52373 oraz postanowienie z dnia 5 maja 2000 r., II CKN 761/00, LEX nr 51982).

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że we władzy rodzicielskiej mieści się piecza (opieka) nad dzieckiem.

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy wyeliminuje stwierdzone naruszenie prawa materialnego, uwzględniając przedstawioną przez Sąd wykładnię art. 206a ust. 1 pkt 6 ustawy.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.