Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 14 kwietnia 2006 r.
II SA/Ke 607/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek.

Sędziowie WSA: Renata Detka (spr.), Asesor Jacek Kuza.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Z.B. i M. B. na decyzję Wojewody z dnia (...) znak: (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją dnia (...) Starosta, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 2997 r. o gospodarce nieruchomościami umorzył postępowanie administracyjne w sprawie o zwrot na rzecz Z. i M. B. nieruchomości położonej w B. gm. M., oznaczonej w dniu zbycia na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. jako działki nr 820, 821/1, 923/1, 1015, 1309/1 o łącznej powierzchni 4,26 ha.

W uzasadnieniu organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została zbyta przez M.B. umową cywilnoprawną z dnia (...) zatwierdzoną decyzją Naczelnika Gminy M. z (...) wydaną na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Ponieważ powyższej ustawy nie ma w katalogu aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie ma możliwości zwrotu tej nieruchomości, a co za tym idzie postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.

Rozpoznając odwołanie wniesione od tego rozstrzygnięcia przez Z. i M. małż. B., Wojewoda decyzją z dnia (...) utrzymał je w mocy.

Organ II instancji przytaczając ustalenia poczynione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznał, że rozstrzygnięcie jest prawidłowe i znajduje uzasadnienie w przepisach prawa materialnego. Przywołując treść art. 136 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami Wojewoda podniósł, że zakres zastosowania instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości rozszerzony został w art. 216 ustawy, na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wymienionych w tym właśnie przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów (państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego. Katalog aktów z art. 216 ma charakter zamknięty, a zatem nie ma możliwości odzyskania nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych ustaw, a taką jest ustawa o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, w oparciu o którą nastąpiło zbycie przedmiotowej nieruchomości.

Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w razie braku ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego przez stronę we wniosku, należy wydać decyzję odmowną, a nie umarzająca postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Ostatecznie jednak, uchybienie organu I-szej instancji nie ma wpływu na wynik sprawy, gdyż w zaistniałym stanie prawnym nie zostały spełnione warunki określone w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem zwrot nieruchomości i tak nie byłby możliwy.

Skargę od tej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli Z. i M. małż. B. wnosząc o jej uchylenie i "uwzględnienie wniosku o zwrot zabranych nieruchomości w całości".

Skarżący podnieśli, że skoro byli oni współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, to umowy jej przekazania nie mógł zawrzeć wyłącznie M. B., jak miało to miejsce w sprawie. Umowa taka jest z mocy prawa nieważna, a więc decyzja zatwierdzająca ją nie stworzyła żadnych skutków prawnych. Dlatego też skarżący wyrażają pogląd, że należący do nich grunt został "zagarnięty" wbrew ich woli. Z tych też względów "nie ma potrzeby udowadniania", że nieruchomość stała się zbędna na cele, jakim miała służyć w dacie przejmowania.

Organ II instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydawanych w toku postępowania administracyjnego sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 ustawy o p.p.s.a.).

Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji nie był kwestionowany i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że przeniesienie własności nieruchomości objętej wnioskiem nastąpiło na zasadach i w trybie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Przepis art. 1 tej ustawy stanowił, że właściciel gospodarstwa rolnego może przekazać na własność Państwa nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne. Już sama redakcja tego przepisu wyłącza element przymusowego odjęcia bądź ograniczenia prawa własności, niezbędny przy ocenie, że mamy do czynienia z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, bo tylko taka może być zgodnie z dyspozycją tego przepisu przedmiotem zwrotu. Dalszych argumentów za trafnością tego poglądu dostarcza przepis art. 37 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, na podstawie którego nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości. Stosownie do niego, przeniesienie własności nieruchomości na rzecz jednostki uspołecznionej gospodarki rolnej za rentę lub spłaty pieniężne następowało w formie umowy zatwierdzonej decyzją naczelnika gminy. Sam fakt, że przeniesienie własności nieruchomości nastąpić mogło w formie umowy cywilnoprawnej, której zawarcie - z uwagi na treść cytowanego wyżej art. 1 ustawy - było dobrowolne, wyłącza możliwość uznania, że nieruchomość będąca przedmiotem takiej umowy została wywłaszczona. Z tych też względów ustawa z 29 maja 1974 r. nie znalazła się w katalogu aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, na podstawie których przejmowane lub nabywane były nieruchomości uznawane przez ustawodawcę za wywłaszczone w rozumieniu art. 136 ust. 3 tej ustawy. Nie można także uznać, że sytuacja występująca w sprawie mieści się w pojęciu "nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej", użytym w przepisie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to z uwagi na podkreślony już na wstępie brak elementu przymusowego trybu odjęcia prawa własności w umowie, na podstawie której nastąpiło zbycie nieruchomości na rzecz RSP w B.

Słusznie przy tym przyjęły organy obu instancji, że norma prawna wyrażona w art. 216 nie może być wykładana rozszerzająco. Jeżeli zatem nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa lub państwowe bądź spółdzielcze przedsiębiorstwo gospodarki rolnej, ale nie w warunkach i w trybie określonym w art. 216, to nie może być mowy o jej zwrocie na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego też roszczenie, o jakim mowa w tym przepisie nie może być w ogóle zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego, a w tej sytuacji postępowanie powinno ulec umorzeniu jako bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2000 r., OSP 2001/5/80 oraz z 16 listopada 2000, LEX nr 75555).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela tym samym poglądu wyrażonego w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, iż w stanie faktycznym i prawnym jaki zaistniał w niniejszym przypadku należało wydać decyzję odmawiająca zwrotu nieruchomości. Powołane w zaskarżonej decyzji wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczą innych stanów faktycznych i prawnych i tez w nich wyrażonych nie można odnosić do sprawy niniejszej.

Odmienny pogląd prawny przedstawiony przez organ odwoławczy nie ma jednak żadnego znaczenia dla trafności podjętego rozstrzygnięcia, gdyż ostatecznie decyzja umarzająca postępowanie administracyjne utrzymana została w mocy.

Ze względów o jakich mowa wyżej, bez wpływu na orzeczenie Sądu pozostają okoliczności podnoszone w skardze, a dotyczące kwestii ważności umowy cywilnoprawnej zawartej przez skarżącego. Ubocznie jedynie podnieść należy, że do ich oceny uprawnionym jest wyłącznie sąd powszechny, a nie sąd administracyjny.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).