Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1531370

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 28 maja 2014 r.
II SA/Ke 335/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.).

Sędziowie WSA: Renata Detka, Beata Ziomek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 (zwanych dalej płatnościami bezpośrednimi).

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że H. D. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2010. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

decyzją z dnia (...) przyznał H. D. płatności bezpośrednie w łącznej wysokości 3558,03 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej. Płatności przyznane tą decyzją zostały zrealizowane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 1 grudnia 2010 r.

Decyzją z dnia (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność rozstrzygnięcia z dnia (...). Rażące naruszenie prawa w ww. decyzji polegało na wadliwym ustaleniu powierzchni kwalifikującej się do płatności, co skutkowało przyznaniem płatności w nieprawidłowej wysokości.

Po przeprowadzeniu postępowania i na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego decyzją z dnia (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił H. D. przyznania płatności bezpośrednich oraz nałożył sankcję w łącznej wysokości 3558,03 zł. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania i stała się ona ostateczna.

Następnie po wszczęciu niniejszego postępowania organ I instancji wydał decyzję z dnia (...). Rozpatrując odwołanie od tej decyzji Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podał, że w przedmiotowym postępowaniu organ był zobowiązany do ustalenia, czy H. D. pobrał nienależne płatności bezpośrednie za rok 2010. Dodał, że sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków występuje wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego.

Organ odwoławczy podkreślił, że okolicznością bezsporną jest, że H. D. na podstawie decyzji z dnia (...) zostały wypłacone nienależnie środki publiczne za 2010 rok pochodzące z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. Bezdyskusyjne jest również to, że strona nie zaskarżyła decyzji z dnia (...) przez co odwołujacy się związany jest poczynionymi w niej ustaleniami faktycznymi i związanymi z tym konsekwencjami.

W opinii organu odwoławczego nie zasługuje na uznanie argument, iż decyzja z dnia (...) na podstawie której została wydana zaskarżona decyzja, nie stała się ostateczna. H. D. podnosi, że w dniu 26 września 2013 r. (zgodnie z załączoną kserokopią potwierdzenia nadania przesyłki pocztowej) złożył datowane na dzień 27 września 2013 r. odwołanie od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr (...) z dnia (...) i nadal oczekuje na rozpatrzenie powyższego odwołania. Organ podkreślił, że do dnia dzisiejszego nie wpłynęło odwołanie datowane na dzień 27 września 2013 r. od decyzji Nr (...) z dnia (...) w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010. Natomiast w dniu 26 września 2013 r. zgodnie z załączoną kserokopią potwierdzenia nadania przesyłki w Urzędzie Pocztowym w Połańcu, zostało złożone odwołanie datowane na dzień 24 września 2013 r. od decyzji Nr (...) z dnia (...) w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego w dniu 26 września 2013 r. odwołania od decyzji Nr (...) z dnia (...) w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 nie ma wpływu na podjęte rozstrzygnięcie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010, wyrażone w decyzji Nr (...) z dnia (...)

Wobec tego, przekazane na mocy decyzji z dnia (...) środki pieniężne w kwocie 3558,03 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej stały się nienależne, skoro organ odmówił ich przyznania w trybie nadzwyczajnego postępowania wznowieniowego. Środki te podlegają więc zwrotowi jako płatność nienależna.

W tym stanie prawnym organ I instancji zobowiązany był wydać decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności również nastąpiło w sposób prawidłowy, tj. w wysokości jaka wynika z różnicy kwoty przyznanej na mocy decyzji z dnia (...), oraz kwoty, która została przyznana na mocy decyzji z dnia (...).

Dalej organ II instancji podał, że w odniesieniu do płatności za lata 2010 i następne, w przepisach sektorowych brak jest regulacji szczególnych dotyczących okresów przedawnienia, ale dla płatności tych znajduje zastosowanie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą należy uznać co do zasady dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności. H. D. złożył wniosek w dniu 23 marca 2010 r. a więc upływ terminu przedawnienia mógłby nastąpić najwcześniej w dniu 23 marca 2014 r., zatem okres czteroletni jeszcze nie upłynął.

Organ odwoławczy wskazał, że płatności zostały wypłacone na podstawie decyzji z dnia (...) która została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co zostało stwierdzone decyzją z dnia (...). O rażącym naruszeniu prawa przy wydawaniu decyzji można mówić tylko wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa. Tym samym należy uznać, że błąd stanowiący takie naruszenie jest błędem oczywistym, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez stronę. Nie sposób przyjąć, że skarżący ubiegając się o płatności bezpośrednie, przyjmując przyznaną mu i przekazaną na jego rachunek płatność nie mógł w zwykłych okolicznościach wykryć błędu organu. Wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 zawiera sekcję, w której znajduje się zapis, iż producentowi rolnemu znane są zasady przyznawania płatności. Odwołujacy złożył czytelne podpisy w powyższej sekcji.

W końcowej części decyzji organ odwoławczy, powołując treść art. 40 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164, z późn. zm.) podał, że kurs euro ogłoszony przez Europejski Bank Centralny na dzień 30 września 2010 r. wynosił 3,9847 zł. Po przeliczeniu według średniego kursu euro kwota nienależnie pobranej jednolitej płatności obszarowej na rok 2010 w wysokości 3558,03 zł przekracza równowartość 100 euro. Zaznaczył, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, które nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach H.D., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. oraz 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 k.p.a., art. 15 k.p.a. - które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określona w art. 80. Podał, że powierzchnia działek ewidencyjnych zamieszczonych we wniosku jest zgodna z powierzchnią referencyjną PEG. Kontrola przeprowadzona na okoliczność użytkowania łąk i pastwisk została przeprowadzona nierzetelnie co uzasadnia zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumetancję zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zakwestionowana decyzja odpowiada przepisom prawa.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.),

a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia, bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w której ustalono skarżącemu wysokość nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2010.

Tryb odzyskiwania nadmiernie pobranych środków reguluje art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 z późn. zm.) dalej "ustawa", zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: pochodzących z funduszy Unii Europejskiej (pkt 1); krajowych, przeznaczonych na (pkt 2): współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej (lit. a), finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej (lit. b), następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy jest więc ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Stwierdzenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji, zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. II GSK 822/11 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że decyzją z dnia (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu płatność bezpośrednią na rok 2010 - jednolitą płatność obszarową w wysokości 3558,03 zł. Z kolei decyzją z dnia (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność powyższej decyzji z powodu wadliwego ustaleniu powierzchni kwalifikującej się do płatności, co skutkowało przyznaniem płatności w nieprawidłowej wysokości.

W dalszym toku postępowania w dniu (...) organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 oraz nałożył sankcję w łącznej wysokości 3558,03 zł.

Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zaskarżył, ani decyzji z dnia (...) ani z dnia (...). Tym samym decyzje te stały się ostateczne w administracyjnym toku instancji.

W tym miejscu stwierdzić należy, że nie jest zasadny zarzut, że decyzja z dnia (...) nie stała się ostateczna z powodu wniesienia od niej przez skarżącego odwołania w dniu 26 września 2013 r. Zgodzić należy się z argumentacją organu odwoławczego, znajdującą w pełni potwierdzenie w aktach administracyjnych rozpatrywanej sprawy, że odwołanie na które powołuje się skarżący dotyczy odwołania od decyzji odmawiającej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, a nie decyzji objętej niniejszym postępowaniem dotyczacej odmowy przyznania płatności bezpośrednich na rok 2010.

Skoro decyzja z dnia (...) o przyznaniu płatności bezpośrednich na rok 2010 została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją ostateczną, a decyzją z dnia (...) odmówiono przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2010, to organ słusznie uznał, że skarżący utracił prawo do uzyskania płatności bezpośrednich na rok 2010. W tej sytuacji środki pieniężne przekazane w dniu 1 grudnia 2010 r. na wskazany przez skarżącego rachunek bankowy należało uznać za pobrane nadmiernie w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy, a to musiało skutkować zobowiązaniem skarżącego do ich zwrotu. Przedmiotowa płatność jest płatnością nienależnie pobraną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina.

Wbrew zarzutom skargi zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, z którego wynika, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych, taka sytuacja nie miała jednak miejsca w sprawie. W rozpoznawanej sprawie w wyniku kontroli ustalono, że powierzchnia działek zgłoszonych przez skarżącego do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2010 r. przekracza powierzchnię referencyjną wyznaczoną dla działek ewidencyjnych w oparciu o system informacji geograficznej. Składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2010 rolnik oświadczył na piśmie, że znane mu są zasady przyznawania płatności. Oznacza to, że we wniosku o ich przyznanie powinien zadeklarować grunty kwalifikujące się do płatności. W ocenie Sądu trudno w tej sytuacji mówić o pomyłce organu, skoro działał on w zaufaniu do deklaracji rolnika. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada bowiem występujący z nim rolnik.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że ustalenie, że składając wniosek skarżący zadeklarował powierzchnię wykraczającą poza rzeczywistą uprawnioną do płatności kryteria legło u podstaw uchylenia rozstrzygnięciem z dnia (...) wydanym w trybie art. 155 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzji z dnia (...) a także spowodowało wydanie decyzji odmawiającej przyznania płatności na rok 2010. Nie odwołując się od obu tych decyzji skarżący w istocie przyznał, że o błędzie wiedział i wręcz go sprowokował, gdyż świadomie zgłosił do płatności powierzchnię gruntów, niezgodną z powierzchnia referencyjną PE.

W świetle powyższego, ponieważ kwota wypłaconych skarżącemu na podstawie uchylonej decyzji z dnia (...) środków pieniężnych wynosiła 3558,03 zł, a jak wynika z decyzji z dnia (...) płatności w ogóle nie powinny zostać przyznane, organ prawidłowo ustalił kwotę nadmiernie pobranej płatności na 3558,03 zł.

Wobec powyższego skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.