II SA/Go 993/17, Słuszny interes strony jako przesłanka wzruszenia decyzji. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2404219

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 listopada 2017 r. II SA/Go 993/17 Słuszny interes strony jako przesłanka wzruszenia decyzji.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Ruszyński.

Sędziowie WSA: Aleksandra Wieczorek (spr.), Asesor Jarosław Piątek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

I.

1. M.S. wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr (...) z dnia (...) lipca 2017 r. o uchyleniu decyzji własnej tego organu nr (...) z dnia (...) maja 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

2. Stan sprawy wynikający z akt administracyjnych przedstawiał się następująco:

Wnioskiem z dnia (...) stycznia 2016 r. skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją nr (...) z dnia (...) marca 2016 r. Zakład orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie własne wnioskodawcy.

W wyniku wniosku M.S. o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład, decyzją nr (...) z dnia (...) czerwca 2016 r., utrzymał w mocy decyzję własną z (...) marca 2016 r.

Na skutek skargi M.S., prawomocnym wyrokiem z dnia 16 listopada 2016 r. w sprawie II SA/Go 756/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji nr (...) z dnia (...) czerwca 2016 r.

Rozpoznając sprawę ponownie po wyroku z 16 listopada 2016 r. Zakład, decyzją z dnia (...) lutego 2017 r. uchylił własną decyzję "pierwszoinstancyjną" nr (...) z dnia (...) marca 2016 r.

Załatwiając ponownie wniosek skarżącego z (...) stycznia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr (...) z dnia (...) maja 2017 r. odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie własne wnioskodawcy.

Pismem z dnia (...) czerwca 2017 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

W dniu (...) lipca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr (...) stwierdzającą uchybienie przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W tym samym dniu Zakład, - w imieniu którego działał z upoważnienia Prezesa Zakładu.... - wydał też - działając z urzędu - decyzję nr (...) o uchyleniu decyzji własnej nr (...) z dnia (...) maja 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Jako podstawy prawne decyzji nr (...) organ wskazał przepis art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) w związku z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963)

W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że (...) maja 2017 r. wydana została decyzja nr (...) odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy w łącznej kwocie 75.545,04 zł, doręczona mu 22 maja 2017 r. W dniu 8 czerwca 2017 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku analizy decyzji nr (...) z (...) maja 2017 r. organ II instancji stwierdził, iż przedmiotowa decyzja zwiera błędy tj. wskazany został nieprawidłowy okres zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy. Zakład stwierdził, że uwzględniając powyższe należało uchylić decyzję nr (...) z (...) maja 2017 r. wobec czego nowe rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostanie zawarte w odrębnej decyzji.

Decyzja ta zawierała pouczenie stwierdzające, iż zgodnie z przepisem art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje od niej odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

II. W skardze na decyzję nr (...) M.S. wniósł o:

1). uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, celem merytorycznego rozstrzygnięcia całości wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

2). włączenie do akt niniejszej sprawy akt sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim o sygn. II SA/Go 756/16,

3). zwolnienie go się od ponoszenia kosztów postępowania sądowego.

W motywach skargi powołał się na fakt uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 16 listopada 2016 r. w sprawie II SA/Go 756/16 decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jak też na uchylenie przez organ swej decyzji z (...) marca 2016 r., wydanej w I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Wskazał na wezwanie go przez organ w dniu (...) marca 2017 r. zawiadomieniem znak: (...) do przedłożenia: oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, rocznego zeznania PIT za rok 2016, dokumentów obrazujących faktyczną sytuację materialną i zdrowotną. Nałożony na niego obowiązek spełnił, przesyłając przy piśmie z (...) kwietnia 2017 r. żądane dokumenty lecz bez zaświadczenia o stanie zdrowia, gdyż w czasie wyznaczonym przez ZUS nie było to możliwe. W swoim piśmie ponownie wyjaśnił w jakiej sytuacji się znajduje, jednocześnie prosząc o wyznaczanie dłuższego czasu do załatwiania nałożonych na niego formalności, czy też obowiązków do co najmniej trzech tygodni.

Skarżący wywodził, że pozostawał w przekonaniu, iż organ prowadzi ponownie postępowanie w celu ustalenia jego sytuacji, co wynikało z wcześniej kierowanych pism, w szczególności z pisma ZUS-u z dnia (...) czerwca 2017 r. znak (...), i że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy będzie rozpatrywany i analizowany w całości, co będzie przedmiotem powtórnego postępowania. Skarżący wskazywał, że niezrozumiałe pozostawało, dlaczego jeszcze dodatkowo ZUS utwierdza go w zakresie wykonywanych czynności i do czego zmierza, ponieważ wcześniej już jednoznacznie organ oświadczył mu jako stronie, że postępowanie jest prowadzone w zakresie opisanym przez niego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także w zakresie wskazań wynikających z wyroku sądowego uchylającego decyzję organu II instancji. Skarżący wskazywał, że w związku z takim stanem rzeczy skierował do ZUS-u Oddział pismo z dnia (...) czerwca 2017 r. o sprecyzowanie stanowiska i informację jaki organ prowadzi ponownie sprawę: czy organ w (...), czy też organ w (...), na które nie otrzymał odpowiedzi, a jedynie zawiadomienie o 3-dniowym terminie do zapoznania się z całością materiałów zebranych w sprawie. Wówczas przesłał pismo do ZUS-u pismo z dnia (...) lipca 2017 r. wraz z załącznikami tj. zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia z dnia (...) czerwca 2017 r. i z kartą informacyjną leczenia szpitalnego.

Odnosząc się do przebiegu postępowania w sprawie ponownego rozpoznania sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, skarżący zarzucał organowi, że nie rozpoznał sprawy, a jedynie wybiórczo ocenił zaległości i wniosek o umorzenie, pomijając wszelkie istotne okoliczności i dowody w sprawie. Nie uzasadnił też swojego stanowiska i nie podkreślił czy do umorzenia pozostałych zaległości z tytułu składek organ I instancji nie popełnił błędów, a także czy wyczerpał wszelkie dane konieczne do wykorzystania w procesie postępowania o umorzenie zaległości. Skoro z urzędu organ II instancji badał wyłącznie część decyzji organu I instancji, to dlaczego nie informował skarżącego z jakiego powodu z urzędu nie badał istoty i merytorycznego i rozstrzygnięcia pozostałych tytułów zaległości w płatności składek. O ile takie stanowisko zajął organ II instancji, to powinien w uzasadnieniu (którego nie ma) nadmienić, że pozostałe tytuły zaległości ocenione przez organ I instancji, aby ostatecznie odmówić skarżącemu nie zawierają wad prawnych, jak też merytorycznych.

Nadto skarżący wywodził, iż wbrew pouczeniu organu uznał, że właściwym w sprawie o umorzenie zaległości z tytułu składek, a także w sprawie, którą w 2016 r. rozpatrywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. jest w dalszym ciągu ten sam Sąd, ze względu nawet na to, że wszelkie decyzje organ pozwany rozstrzygał w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tych względów skierował skargę do WSA w Gorzowie Wlkp.

Podkreślał, że czuje się oszukany i pokrzywdzony przez takie potraktowanie go w postępowaniu przez organ i nie odczuwa przeprowadzonego postępowania jako wnikliwego i sprawiedliwego.

III. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W szczególności podkreślał, iż przedmiotem zaskarżonej decyzji było wyłącznie uchylenie wcześniejszej decyzji Zakładu tj. decyzji z dnia (...) maja 2017 r. W ocenie Zakładu, w sprawie zaszły wszystkie przesłanki do podjęcia rozstrzygnięcia w trybie art. 154 k.p.a., przy czym - zdaniem organu - postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. może być prowadzone z urzędu. Zdaniem Zakładu, uchylona decyzja miała charakter deklaratoryjny i uznaniowy, potwierdzając określone obowiązki strony w zakresie uiszczenia składek. Miała też charakter ostateczny ponieważ strona nie dochowała terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, czego wyrazem była decyzja nr (...) z dnia (...) lipca 2017 r. Uchylenie decyzji z dnia (...) maja 2017 r. pozostawało też w słusznym interesie strony, bowiem w sposób błędny określono w niej okresy objęte obowiązkiem uiszczenia składek na Fundusz Pracy. Odnosząc się do zarzutów skargi Zakład wskazał, iż w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 154 k.p.a. organ nie stosuje prawa materialnego. Celem tego samodzielnego postępowania jest ustalenie czy nie zachodzą przesłanki do zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej wskazane w tym przepisie oraz, czy ewentualnemu uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej nie sprzeciwiają się przepisy szczególne.

IV. Pismem z dnia (...) listopada 2017 r., odnosząc się do odpowiedzi na skargę M.S. zarzucił, że organ nie zawiadomił go o wszczęciu postępowania w trybie art. 154 k.p.a., prawomocność decyzji nr (...) nie jest oczywista, a organ przyjmuje, że weryfikacji podlega jedynie część decyzji dotycząca okresów zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Pracy, uznając za prawomocną pozostałą jej część. W takiej sytuacji trudno zatem przyjąć, iż organ miał na uwadze jedynie słuszny interes skarżącego. Podkreślał, iż zważywszy na dotychczasowe działania Zakładu całkowicie utracił zaufanie do tego organu, w szczególności ze względu na to, że nie odniósł się zupełnie do jego zarzutu błędnego pouczenia go o sądzie właściwym do złożenia odwołania, a obecnie nie kwestionuje faktu wniesienia skargi do WSA.

V. Na rozprawie w dniu 8 listopada 2017 r. skarżący podtrzymał skargę. Wyjaśnił, że zaskarżoną decyzję kwestionuje gdyż uważa ją za krzywdzącą z tego względu, że - w jego przekonaniu - ostatecznie zakończyła ona postępowanie w którym ubiegał się o umorzenie składek na ubezpieczenie w związku z wnioskiem z dnia (...) stycznia 2016 r. Jednocześnie oświadczył, iż mimo wskazania w zaskarżonej decyzji, że sprawa zostanie rozstrzygnięta przez organ odrębną decyzją, do dnia rozprawy nie została ona jeszcze wydana.

VI. Decyzja ZUS nr (...) z dnia (...) lipca 2017 r., stwierdzająca uchybienie przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, stała się przedmiotem odrębnej skargi M.S. do WSA w Gorzowie Wlkp., zarejestrowanej pod sygnaturą II SA/Go 994/17.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

VII.

1. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; powoływanej jako: p.p.s.a.) wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny kontroluje sprawę administracyjną zakończoną zaskarżonym aktem (decyzją administracyjną) nie tylko w zakresie zarzutów podniesionych w skardze, ale w jej całokształcie. Przywołać też należy treść przepisu § 2 art. 134 p.p.s.a. zgodnie z którym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu.

2. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie pozostawała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr (...) z dnia (...) lipca 2017 r. - w imieniu którego, z upoważnienia Prezesa Zakładu działał Dyrektor Oddziału ZUS-u - o uchyleniu wcześniejszej decyzji tego organu tj. decyzji nr (...) z dnia (...) maja 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydanej w wyniku załatwienia wniosku skarżącego z dnia (...) stycznia 2016 r.

Jako podstawę prawną tej decyzji organ wskazał przepis art. 154 k.p.a., zgodnie z którym (§ 1) "decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony". Stosownie do jego § 2 "w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji". W podstawie prawnej wymieniony został także przepis art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 - powoływanej jako: ustawa o sus) stanowiący, iż " decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

3. Zważywszy na tak określony przedmiot zaskarżenia i pouczenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzające, iż stronie służy od niej odwołanie do sądu powszechnego, stwierdzić należy jego wadliwość z uwagi na właściwość sądu administracyjnego w sprawie będącej przedmiotem skargi.

W tej kwestii wskazać należy pierwszej kolejności należy, że stosownie do przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o sus Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1)

zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;

1a) ustalania płatnika składek;

2)

przebiegu ubezpieczeń;

3)

ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;

3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;

4)

ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

5)

wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W myśl ust. 2 tego artykułu, od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z ust. 3 odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia.

Stosownie jednak do ust. 4 art. 83 ustawy o sus od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Właściwość sądu administracyjnego obejmuje zatem wyłącznie kontrolę decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 tej ustawy, a mianowicie decyzji w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczeń w drodze wyjątku (czego niniejsza sprawa nie dotyczy) oraz decyzji w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ramach tej drugiej kategorii decyzji, powołana regulacja pozwala przyjąć, że skarga do sądu administracyjnego przysługuje też na wydane w przewidzianych przez k.p.a. trybach nadzwyczajnych decyzje wzruszające decyzje administracyjne wydane w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Od takich bowiem decyzji nie przysługuje odwołanie a wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

4. Wbrew powołanemu przez organ w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisowi art. 83a ust. 2 ustawy o sus decyzja nr (...) z dnia (...) lipca 2017 r. nie jest decyzją o jakiej mowa w tym przepisie. Zaskarżona decyzja, wprawdzie podjęta została z urzędu na zasadach określonych w k.p.a. w celu uchylenia ostatecznej decyzji ZUS-u nr (...) z dnia (...) maja 2017 r., to jednak nie dotyczyła decyzji od której nie zostało wniesione odwołanie (bo takie stronie od decyzji z (...) maja 2017 r. nie przysługiwało, ale wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy o jakim mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o sus).

Skoro więc zaskarżona decyzja nie została wydana w warunkach opisanych w ust. 2 art. 83a ustawy o sus, nie odnosi się do niej pogląd wyrażony w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r., podjętej w sprawie I OPS 1/13 (ONSAiWSA 2013 /5/75). Zgodnie tezą tej uchwały "od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego".

Rację należy zatem przyznać skarżącemu, iż został przez ZUS błędnie pouczony co do charakteru przysługującego mu środka prawnego od decyzji nr (...) z dnia (...) lipca 2017 r. i sądu właściwego do jego rozpoznania.

Okoliczność ta nie miała jednakże wpływu na sytuację procesową skarżącego, który mimo wadliwego pouczenia, wniósł właściwy środek prawny - skargę na decyzję i do właściwego sądu (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.) w przewidzianym dla tej czynności 30 - dniowym terminie od dnia doręczenia mu zaskarżonej decyzji.

5. Zaskarżona decyzja nr (...) wydana została na podstawie art. 154 k.p.a. Skoro, jako już wskazano w pkt 4 uzasadnienia, należy ona do kategorii decyzji o których mowa w ust. 4 art. 83 ustawy o sus, a nie do decyzji z art. 83a ust. 2, to przysługiwał od niej skarżącemu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Zawarte w art. 83 ust. 4 ustawy o sus sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub działający z jego upoważnienia, Dyrektor Oddziału ZUS wydając decyzję o odmowie umorzenia zaległych należności nie występują jako organ administracji publicznej, lecz jako organ ZUS. Z procesowego punktu widzenia decyzję taką należy więc traktować jako decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (vide: wyrok WSA w Gliwicach I SA/GL 1493/15 LEX nr 2077623).

6. Kontrolowana w niniejszym postępowaniu decyzja wydana została w nowym, odrębnym postępowaniu administracyjnym niż decyzja z dnia (...) maja 2017 r. tj. w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 k.p.a. i nastąpiło to już pod rządem przepisów p.p.s.a. w brzmieniu nadanym tej ustawie przez ustawę nowelizującą tj. ustawę z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. W wyniku wskazanej nowelizacji m.in. przepisu art. 52 p.p.s.a., strona wnosząc skargę do sądu nie ma obowiązku uprzedniego skorzystania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Stosownie bowiem do § 3 art. 52 p.p.s.a. w nowym brzmieniu " jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa". W konsekwencji należało uznać, iż skarga pozostawała dopuszczalna.

7. Przechodząc zatem do merytorycznej kontroli zaskarżonego skargą aktu wskazać należy, że wydanie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. § 1 wymaga spełnienia łącznie następujących przesłanek: a) decyzja ostateczna nie tworzy praw dla żadnej ze stron postępowania, b) za uchyleniem lub zmianą takiej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Ocena, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa, przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, należy do właściwego organu administracji publicznej, który jest w tym zakresie związany przepisem art. 7 k.p.a. Przesłanki wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zmiana decyzji ostatecznej w omawianym trybie nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 k.p.a., należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa. Jak z tego wynika, postępowanie administracyjne prowadzone w ramach przepisu art. 154 § 1 k.p.a. powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy za uwzględnieniem wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony. Ocena czy strona nabyła lub nie nabyła praw z decyzji ostatecznej, powinna być dokonywana na podstawie treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ostatecznej. Należy też przyjąć, że w przepisie art. 154 k.p.a. jest mowa o decyzjach ostatecznych merytorycznych (materialnych), czyli decyzjach rozstrzygających sprawę co do istoty. W doktrynie utrwalił się pogląd, że strona nie nabywa prawa z decyzji ostatecznej, jeżeli decyzja ta odmawia przyznania stronie żądanych uprawnień (vide: J. Borkowski (w:) Komentarz do k.p.a., 1989, s. 251), przy czym decyzja taka jest decyzją merytoryczną, bowiem załatwia sprawę, tyle że nie zaspokaja w całości żądania strony.

8. W kontekście poczynionych wywodów stwierdzić należy, że wbrew wątpliwościom skarżącego decyzja nr (...) z dnia (...) maja 2017 r. uchylona zaskarżoną decyzją posiadała walor ostateczności. Wprawdzie bowiem skarżący w związku z jej wydaniem złożył wniosek o wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, to jednak organ uznał, iż uchybił on terminowi do jego wniesienia. Uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) powoduje jego bezskuteczność i w konsekwencji ostateczność decyzji. Procesowym skutkiem takiej sytuacji jest wydanie w stosunku do tego środka prawnego orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu do jego wniesienia. W niniejszej sprawie wydana została decyzja nr (...) stwierdzająca uchybienie przez M.S. terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Na gruncie k.p.a. orzeczenie takie (które zapada w procesowej formie postanowienia) ma z dniem wydania go walor ostateczności (vide: art. 134 k.p.a.), co skutkuje konsekwencją w postaci ostateczności decyzji od której wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy został w wywiedziony i to z dniem upływu terminu do jego skutecznego złożenia. Jedyna odmienność na gruncie ustawy o sus dotyczy formy w jakiej rozstrzygnięcie procesowe dotyczące uchybienia terminu zapada (vide: art. 83b ust. 1 ustawy o sus). Okoliczność, iż od decyzji nr (...) została wniesiona skarga do WSA pozostawała bez wpływu na ostateczność decyzji nr (...).

9. W świetle wywodów z pkt 7 nie budzi wątpliwości stwierdzenie, iż decyzja nr (...), uchylona decyzją zaskarżoną była też decyzją o charakterze merytorycznym (materialnym), czyli decyzją rozstrzygającą sprawę co do istoty. Miała też charakter decyzji na podstawie której skarżący, nie nabył żadnego, w szczególności żądanego, uprawnienia. Ubiegał się on bowiem o uzyskanie umorzenia zaległych składek na jego własne ubezpieczenie społeczne (które to zasady umorzenia stosuje się też do składek na Fundusz Pracy - art. 32 ustawy o sus) i wnioskowanego uprawnienia organ mu odmówił.

10. Organ może zmienić lub uchylić decyzję ostateczną, na mocy której strona nie nabyła prawa, tylko wówczas, gdy spełnione zostały wymienione w tym przepisie przesłanki (vide: wyrok NSA z dnia 18 września 2008 r., II OSK 1789/07, ONSA WSA 2009, Nr 6, poz. 117). Interes społeczny lub słuszny interes strony, o których mowa w art. 154 k.p.a. mogą przemawiać za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej także wówczas, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, a brak jest podstaw do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji z powodu tego naruszenia.

11. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że motywem jej podjęcia pozostało ustalenie, że przedmiotowa decyzja zwiera błędy tj. wskazany został nieprawidłowy okres zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy. Zakład stwierdził, że uwzględniając powyższe należało uchylić decyzję nr (...) z (...) maja 2017 r. wobec czego nowe rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostanie zawarte w odrębnej decyzji.

Bez wątpienia tak lakoniczne wyjaśnienie przyczyn wydania decyzji w trybie art. 154 k.p.a., uchylającej decyzję ostateczną nr (...) z dnia (...) maja 2017 r., narusza przepis art. 154 § 1 k.p.a. oraz 104 § 3 k.p.a. Nie wskazuje bowiem czy przesłanką, którą kierował się organ był słuszny interes skarżącego czy interes społeczny, jak też nie uzasadnia zajętego stanowiska. Uchybienie to nie daje jednak podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W okolicznościach sprawy pozostaje bowiem istotne to, jakie skutki dla skarżącego rodziłoby uchylenie przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie zaskarżonej decyzji. W takiej bowiem sytuacji ponownie do obrotu prawnego "weszłaby" niewątpliwie niekorzystna dla skarżącego decyzja nr (...) z dnia (...) maja 2017 r., mająca charakter ostateczny, co jest wynikiem stwierdzenia decyzją nr (...) uchybienia terminy do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, zastosować należało - z uwagi na brak podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa - powołany już w pkt 1 przepis art. 134 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu bowiem wyrok uchylający zaskarżoną stanowiłby orzeczenie na niekorzyść skarżącego.

12. Pozostawanie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji powoduje, że po uchyleniu decyzji z dnia (...) maja 2017 r., w tymże obrocie nie ma żadnego innego aktu administracyjnego odnoszącego się do wniosku skarżącego z dnia (...) stycznia 2016 r. o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne. W takiej sytuacji rzeczą organu będzie dopiero wniosek ten załatwić "nową" decyzją administracyjną, od której skarżącemu - wg jego wyboru - przysługiwać będzie wniosek o ponowne załatwienie sprawy lub bezpośrednio skarga do sądu administracyjnego. Natomiast środkiem prawnym zwalczającym sytuację w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych, mimo zapowiedzi, nie podejmuje takiej decyzji, pozostaje skarga na przewlekłość lub bezczynność tego organu.

13. Odnosząc się do zarzutów i motywów skargi, jak też dalszych wywodów skarżącego, to wyjaśnić należy, że - wbrew jego przekonaniu - uchylona w całości zastała decyzja odmawiająca umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, a nie tylko w zakresie składek na Fundusz Pracy. W niniejszym postępowaniu - ze względu na odmienny przedmiot zaskarżenia - Sąd nie mógł oceniać zrealizowania przez Zakład wskazań co do dalszego postępowania, wypływających z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie II SA/Go 756/16. Zakład będzie nimi związany, na warunkach wynikających z art. 153 p.p.s.a., w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem będzie rozpoznanie wniosku skarżącego z dnia (...) stycznia 2016 r. o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne. W tym też dopiero postępowaniu ocenie Zakładu powinny podlegać wszystkie przedstawione przez skarżącego dowody w kontekście oceny zaistnienia przesłanek do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Dopiero też to przyszłe rozstrzygnięcie sprawy nowowydaną decyzją będzie mogło być przedmiotem kontroli sądowej w kontekście art. 153 p.p.s.a.

Ze wskazanych przyczyn skarga, jako bezzasadna, podlegała oddalaniu (art. 151 p.p.s.a.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.