Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1653210

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 11 lutego 2015 r.
II SA/Go 7/15
Zarzuty egzekucyjne.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Szumilas.

Sędziowie WSA: Jacek Jaśkiewicz (spr.), Adam Jutrzenka-Trzebiatowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J.Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

1. Dnia 27 grudnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wezwał J.Ś. do uregulowania zaległych płatności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wobec niewywiązania się z zobowiązania organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze, które zostały doręczone zobowiązanej w dniu 27 stycznia 2014 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia.

Zobowiązana J.Ś. pismem z dnia (...) lutego 2014 r. wniosła zarzuty w sprawie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w zakresie błędu co do osoby zobowiązanej oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucji.

Po rozpatrzeniu zarzutów organ I instancji wydał dnia (...) kwietnia 2014 r. postanowienie o odmowie ich uwzględnienia, które to postanowienie zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w całości postanowieniem z dnia (...) maja 2014 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Dnia 3 lipca 2014 r. zobowiązana została wezwana przez organ I instancji do dokładnego sprecyzowania zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia (...) lipca 2014 r. wskazała również na zarzuty z art. 33 pkt 1, 6 oraz pkt 10 u.p.e.a.

Po przeprowadzeniu postępowania postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2014 r. nr (...), wydanym na podstawie art. 34 § 3 w związku z art. 33 § 1 pkt 1-10 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015, dalej "u.p.e.a.") oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267), Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń odmówił uwzględnienia zarzutów J.Ś. zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr: (...).

W uzasadnieniu organ omówił przeprowadzone w sprawie postępowanie, a następnie przytoczył treść art. 7 § 2, art. 27 § 1 i § 2, art. 26 § 1, art. 29 § 1, art. 33 § 1, art. 67 § 1 i § 2, art. 72 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że podstawową przesłanką przy wyborze środka egzekucyjnego jest cel egzekucji, to jest dążenie do wykonania w trybie przymusowym obowiązku ciążącego na zobowiązanym.

Odnosząc się do zarzutów zobowiązanej, że postępowanie egzekucyjne zostało już wcześniej umorzone organ wskazał, że rzeczywiście na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając jako organ egzekucyjny, umorzył postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanej. Zgodnie z art. 60 § 1 umorzenie postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, nie dotyczy to jednak pkt 9 - umorzenia na żądanie wierzyciela.

Dalej organ wskazał, że w dniu (...) grudnia 2013 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział - wystawił nowe upomnienia wzywające do uregulowania należności w terminie 7 dni. Upomnienia te zostały skutecznie doręczone skarżącej w dniu 8 stycznia 2014 r. Pomimo odebrania przez zobowiązaną upomnień, zaległość nadal nie została uregulowana. Na koniec organ I instancji uznał zarzuty skarżącej oparte na art. 33 § 1 pkt 1, 4, 6, 8 i 10 u.p.e.a. za bezzasadne.

2. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J.Ś., w którym podkreśliła, że prowadzona egzekucja doprowadzi ja do całkowitej niewypłacalności i to zarówno w stosunku do banków jak i opłat z tytułu mieszkania i pozostałych mediów. Zdaniem skarżącej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien stosować środki egzekucyjne z poszanowaniem zasad celowości i jak najmniejszej uciążliwości.

Skarżąca zarzuciła organowi I instancji nienależyte odniesienie się do jej sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik, oraz pozbawienie środków na utrzymanie konieczne. Podtrzymała również swoje stanowisko wyrażane w toku postępowania co do wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz błędu co do osoby zobowiązanej.

3. Po rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia (...) października 2014 r. nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Organ odwoławczy w pierwszej kolejności omówił podstawy zarzutów oraz zasady ich rozpatrywania. Odnosząc się do zarzutu skarżącej braku wymagalności dochodzonych należności składkowych, z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego uprzednio prowadzonego celem realizacji przedmiotowych zaległości składkowych, organ odwoławczy zauważył, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela nie jest tożsame z umorzeniem dochodzonych należności. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania egzekucyjnego oraz zaprzestanie podejmowania dalszych czynności egzekucyjnych, nie zaś zwolnienie zobowiązanego z obowiązku wykonania ciążących na nim obowiązków. Tym samym obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem uprzednio umorzonego postępowania nadal ciąży na zobowiązanym, co czyni bezzasadnym zarzut nieistnienia części z egzekwowanych obowiązków.

Niezależnie od powyższego, Dyrektor wyjaśnił, że za uwzględnieniem zarzutu braku wymagalności dochodzonych zaległości składkowych z uwagi na nieistnienie części egzekwowanych obowiązków nie przemawia również - wbrew twierdzeniom zobowiązanej - toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wlkp. postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych, bowiem sam fakt złożenia przez zobowiązaną wniosku o umorzenie należności z tytułu składek nie skutkuje automatycznym wstrzymaniem postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do podniesionego przez J.Ś. zarzutu błędu co do osoby zobowiązanej oraz wadliwego wypełnienia tytułów wykonawczych, a tym samym niespełnieniu w tym zakresie wymogów z art. 27 u.p.e.a., organ podkreślił, że tytuł wykonawczy stanowiący podstawę wszczęcia egzekucji musi zawierać wszystkie elementy składowe, o których mowa w powołanym przepisie. Zatem zgodnie z treścią art. 27 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, tytuł wykonawczy musi zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także określenie zatrudniającego go pracodawcy i jego adresu, jeżeli wierzyciel posiada taką informację.

W odniesieniu do tytułów wykonawczych organ stwierdził, że w sposób prawidłowy wskazują osobę, wobec której ma być prowadzona egzekucja. Dokładnie bowiem wskazano dane zobowiązanej, tj. jej imię i nazwisko oraz adres zamieszkania.

Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, Dyrektor wskazał, że zamknięty katalog środków egzekucyjnych stosowanych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych wymieniony został w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Biorąc pod uwagę cel każdego postępowania egzekucyjnego, a mianowicie doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, organ egzekucyjny ma obowiązek zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwiają pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zastosował tylko jeden środek egzekucyjny, tj. dokonał zajęcia prawa majątkowego zobowiązanej, stanowiącego wynagrodzenie za pracę w Liceum Ogólnokształcącym. Skoro bowiem w tym w konkretnym przypadku organ egzekucyjny miał do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko był on uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania.

Ustosunkowując się natomiast do twierdzeń J.Ś., dotyczących znacznej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, polegającej na pozbawieniu jej środków na utrzymanie konieczne, organ odwoławczy wskazał, że możliwe jest wydanie przez organ egzekucyjny, na wniosek osoby zobowiązanej, postanowienia dotyczącego zwolnienia lub odmowy zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego. Z takim wnioskiem zobowiązana powinna jednak wystąpić do organu egzekucyjnego, w którym winna wykazać swój ważny interes w zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego.

4. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) października 2014 r. wniosła J.Ś., w której wniosła o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpatrzenia. W skardze skarżąca zawarła te same zarzuty co w zażaleniu od orzeczenia organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ potrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

6. Specyfiką kontroli sądowej w przedmiotowej sprawie jest to, że mimo wynikającej z art. 134 § 1 p.p.s.a. reguły niezwiązania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi, jej nieprzekraczalne granice wyznacza zakres zarzutów zgłoszonych w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zasadą postępowania egzekucyjnego jest bowiem to, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wymienionych w art. 33 pkt 1 do 10 u.p.e.a.

W zależności zatem od powołania przez dłużnika określonej podstawy następuje jego procesowa lub materialnoprawna ocena przez organ prowadzący egzekucję oraz organ właściwy do rozpoznania zażalenia na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Zgłoszone przez dłużnika zarzuty wyznaczają wobec tego przedmiot sprawy oraz zakres kontroli sądowej.

7. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły m.in. przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.:, przy czym zgodnie z art. 18 tej ustawy - jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Podstawą zarzutu mogą być tylko okoliczności enumeratywnie wymienione w art. 33 u.p.e.a.

Wskazać należy, że w sytuacji gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem nie stosuje się przewidzianego przepisem art. 34 § 1 u.p.e.a. trybu wydania postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (por. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., I FPS 4/06, ONSAiWSA nr 5/2007, poz. 112). W przedmiotowym przypadku organem tym był Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W sprawie organ analizując treść środka prawnego zgłoszonego przez skarżącą prawidłowo przyjął, że zarzuty dotyczą braku wymagalności wierzytelności (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), błędu co do osoby zobowiązanej (art. 33 pkt 4 u.p.e.a.), niedopuszczalności egzekucji (art. 33 pkt 6 u.p.e.a.), zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.) oraz wadliwego wystawienia tytułów wykonawczych (art. 33 pkt 10 u.p.e.a.).

Wszystkie te zarzuty organ trafnie uznał za niezasadne. Odnosząc się kolejno do zarzutów podnoszonych przez skarżącą wskazać należy, że zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 4 u.p.e.a.). Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Tytuły wykonawcze wystawione przez organ egzekucyjny są prawidłowe i zawierają wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 27 § 1 u.p.e.a. Obligatoryjnym elementem tytułu nie są dane dotyczące rodziców osoby fizycznej będącej dłużnikiem, jeśli chodzi zaś o dane pracodawcy dłużnika tylko wtedy, gdy wierzyciel posiada taką informację.

Jeśli zaś chodzi o wcześniejsze umorzenie postępowanie egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanej, prowadzonego na podstawie poprzednich tytułów wykonawczych, nastąpiło ono na wniosek wierzyciela, co zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. nie uchyla dokonanych czynności egzekucyjnych.

Jeśli chodzi o zarzut dotyczący zawieszenia postępowania, to zgodnie ze znowelizowanym przepisem art. 35 § 1 u.p.e.a. zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. zawiesza się postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Kwestia zawieszenia, o której mowa w art. 35 § 1 u.p.a.e. nie jest jednak zarzutem podlegającym kontroli w ramach katalogu zarzutów egzekucyjnych wymienionych w przepisie art. 33 u.p.e.a., bowiem właśnie od rozstrzygnięcia tych zarzutów uzależnione jest ustanie "stanu" zawieszenia i kontynuowanie egzekucji. Z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne w sprawie zostało zawieszone, a następnie podjęte w dniu (...) listopada 2014 r. po rozpatrzeniu zarzutów.

8. Zarzut dotyczący braku wymagalności wierzytelności oraz błędu co do osoby zobowiązanej nie znajdują uzasadnienia w dokumentach sprawy. Zgodnie z przepisem art. 93 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.) Zgodnie natomiast z drugą ze wskazanych ustaw - nieopłacone w terminie składki na ubezpieczenie zdrowotne i odsetki za zwłokę podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Należności podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem kosztów egzekucyjnych, należności za pracę, należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, jak również kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu dłużnika, w wysokości odpowiadającej miejscowym zwyczajom (art. 24 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Wierzytelności objęte tytułami wykonawczymi stanowią składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za wskazane w tych tytułach okresy, a nadto koszty egzekucyjne i koszty upomnień, należne wierzycielowi. Wskazać przy tym należy, że skarżąca poza samym powołaniem zarzutu nie formułuje żadnych twierdzeń przeciw wymagalności tych wierzytelności lub ich wysokości.

Jeśli chodzi o błąd co do osoby zobowiązanego, dotyczy to zarówno sytuacji, w której organ egzekucyjny lub egzekutor podjęli czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznali za zobowiązanego i której doręczyli tytuł wykonawczy wraz z pouczeniem o prawie wniesienia zarzutów, jak i sytuacji, gdzie w tytule wykonawczym wskazano osobę, na której nie ciąży obowiązek. Zarzut ten jest oczywiście bezzasadny, skoro płatnikiem składek za okresy wskazane w tytułach wykonawczych była skarżąca.

9. Jeśli chodzi o zarzut niedopuszczalności egzekucji, to przeprowadzone przez organ egzekucyjny z urzędu badanie dopuszczalności egzekucyjnej powinno obejmować przede wszystkim ustalenie, czy egzekucja administracyjna oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Wyżej wskazano, że należności objęte tytułami podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Obowiązki te zostały prawidłowo zrealizowane. W sprawie nie zachodzą również przypadki niedopuszczalności o charakterze podmiotowym.

Jeśli chodzi o wybór i ewentualną uciążliwość środka egzekucyjnego organ w trakcie toczącego się postępowania ma przede wszystkim doprowadzić do wykonania przez zobowiązanego obowiązków na nim spoczywających poprzez zastosowanie środków przymusu - środków egzekucyjnych. W tym zakresie organ egzekucyjny zobowiązany jest wziąć pod uwagę zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania dochodzonych obowiązków (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Przyjmuje się, że taką uciążliwością jest "dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnienia codziennego funkcjonowania dłużnika" (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2008 r., I SA/Gd 26/08, LEX nr 489620). Jednakże wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec dłużników Skarbu Państwa jest ustawowym obowiązkiem urzędu skarbowego, a zatem wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem w kwestii, czy wszcząć egzekucję.

Jeśli zaś chodzi o uciążliwość egzekucji, zastosowany środek w postaci zajęcia wynagrodzenia za prace nie może być uznany za nadmiernie uciążliwy. Sposób wybrany przez wierzyciela jest jednym z standardowym działaniem zmierzającym do wyegzekwowania należności pieniężnych. Z samej istoty tego środka egzekucyjnego wynika, że egzekucja prowadzona przy jego zastosowaniu może dotyczyć zobowiązanych będących osobami fizycznymi, utrzymującymi się z wynagrodzenia za pracę. W celu realizacji zasady poszanowania minimum egzystencji egzekucji podlega tylko część wynagrodzenia, która przez ustawodawcę nie została spod niej zwolniona. Zakres dozwolonego zajęcia, zgodnie z art. 9 § 1 u.p.e.a., określają przepisy kodeksu pracy. Inna kwestią jest to, że jak wynika z pisma na k. 95 akt administracyjnych zajęcie wynagrodzenia okazało się bezskuteczne bowiem skarżąca w dacie jego dokonania nie była już pracownikiem podmiotu, do którego zwrócił się z zawiadomieniem o zajęciu wierzyciel.

Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.