Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2583715

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 21 listopada 2018 r.
II SA/Go 475/18
Dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski.

Sędziowie WSA: Krzysztof Dziedzic, Michał Ruszyński (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek

I.

oddala skargę,

II.

przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokat B.S. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z (...) lutego 2018 r. Z.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału (dalej: ZUS) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek za okres od lipca 2017 r. do sierpnia 2017 r. W treści wniosku wskazał, że po zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, obniżyła się jego wypłacalność i zmniejszyły się zasoby finansowe. Jak wskazał sytuacja ta spowodowała, że nie był w stanie płacić należności z tytułu składek. W ocenie Z.K. wystąpił ważny interes osoby zobowiązanej, gdyż po opłaceniu należności nie będzie dysponował środkami do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Obecne dochody pozwalają mu na wegetacje. Jednocześnie wnioskodawca zawarł we wniosku informację, że w związku z opisaną sytuacją Naczelnik Urzędu Skarbowego, umorzył postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązań w podatku dochodowym.

Decyzją z (...) kwietnia 2018 r., nr (...) - powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) - ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 1.684,22 zł z tytułu:

- ubezpieczenia społecznego - za okres 07-08/2017 r. w łącznej kwocie 1.558,88 zł, w tym z tytułu: składek - 1.499,88 zł, odsetek liczonych na dzień 21 lutego 2018 r. - 59,00 zł, dodatkowej opłaty - 0,00 zł, kosztów upomnienia - 0,00 zł,

- Funduszu Pracy - za okres 07-08/2017 r. w łącznej kwocie 125,34 zł, w tym z tytułu: składek - 125,34 zł, odsetek liczonych na dzień 21 lutego 2018 r. - 0,00 zł, dodatkowej opłaty - 0,00 zł, kosztów upomnienia - 0,00 zł, W uzasadnieniu ZUS wyjaśnił, że w oparciu o zebraną w sprawie dokumentacje oraz informacje zawarte w uzasadnieniu wniosku ustalił, że wnioskodawca od (...).01.2008 r. zgłosił prowadzenie działalności gospodarczej. Według wskazanego PKD wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie sprzedaży książek, natomiast z informacji zawartej w CEiGD przeważającą działalnością jest produkcja wyrobów jubilerskich i podobnych. Wnioskodawca nie zatrudnia pracowników. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dodatni wynik finansowy. Nie posiada majątku firmowego, natomiast posiada zobowiązania w wysokości ok. 300.000 zł, które nie są spłacane. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wskazał, że osiąga dochody z innych źródeł, tj. z innej działalności gospodarczej w wysokości miesięcznie 575,00 zł oraz z wynajmu pokoi w wysokości 128,00 zł. Nie posiada nieruchomości, natomiast jest właścicielem majątku ruchomego w postaci samochodu osobowego marki (...), rok prod. 1999. Wierzytelności nie posiada. Wobec wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny ZUS dokonał analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy przez pryzmat przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Organ wskazał, że zgodnie z ww. przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności zachodzi w przypadku, gdy:

1)

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2)

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3)

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4)

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5)

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6)

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS wskazał, że Z.K. nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz w stosunku do działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z powyższym przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. ZUS wskazał ponadto, że należności zostały objęte egzekucją. Nie można jednak stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w przypadku strony. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z tych powodów nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, ZUS dokonał analizy sprawy pod kątem umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, iż szczegółowe zasady umarzania należności dla tej grupy osób zobowiązanych określa § 3 pkt 1 - 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS), którego treść przytoczył. Organ nie stwierdził, w odniesieniu do wnioskodawcy, wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Z.K. w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dodatni wynik finansowy. W związku z tym istnieje możliwość odzyskania chociażby części zadłużenia. Jednocześnie nie korzysta z pomocy społecznej, co wskazywać by mogło, że sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna. Z.K. nie wykazał również poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że z uwagi na istniejącą szansę na odzyskanie należności i toczące się postępowanie egzekucyjne - umorzenie należności byłoby przedwczesne.

Następnie organ zauważył, iż instytucja umorzenia zaległości składkowych ma charakter wyjątkowy i powinna być wykorzystywana sporadycznie, zaś "ważny interes zobowiązanego" będący jedną z przesłanek musi być przez zobowiązanego udowodniony. ZUS jako organ egzekucyjny nie może zrezygnować z dochodzenia swoich wierzytelności, ponieważ brak jest takich przepisów prawa, które zwalniałby z obowiązku opłacania składek przez płatnika znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej. Opłacenie składek nie jest przywilejem lecz obowiązkiem wynikającym z ustawy. Podjęcie decyzji o umorzeniu oznaczałoby, że ZUS akceptuje zachowania płatników, którzy prowadząc działalność gospodarczą, świadomie dopuszczali do powstania zadłużenia poprzez swoje zaniedbanie. Umorzenie zadłużenia w sytuacji, gdy istnieje możliwość zaspokojenia roszczeń ZUS naruszałby interes społeczny. Ponadto rozpatrując wniosek Zakład nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia stanu majątkowego i sytuacji wnioskodawcy. Pod uwagę brane są także możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji, spłaty zadłużenia w ramach ulgi, jaką jest układ ratalny, możliwość zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności z tytułu składek, czy też okres przedawnienia należności.

Na powyższą decyzję Z.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji zarzucił nienależyte rozważenie jego sytuacji majątkowej oraz pozbawienie środków na konieczne utrzymanie.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jego dochody na dzień dzisiejszy są na poziomie pozwalającym tylko na wegetację, bo nawet nie wystarczają na utrzymanie konieczne a spowodowane jest to przez działanie Urzędu Skarbowego, który swoimi działaniami pozbawił skarżącego środków koniecznych do godnego życia. Skarżący wyjaśnił, że pogorszenie jego sytuacji materialnej w drastyczny sposób spowodowane było tym, że Urząd Skarbowy rozpoczął kontrolę w jego firmie (...) czerwca 2009 r. W wyniku tej kontroli wydano decyzję o zajęciu 100% środków na koncie. Skarżący wskazał, że ZUS w swojej decyzji przyjął, że przeważającą jego działalnością jest produkcja wyrobów jubilerskich i podobnych. Oświadczył, że główną działalnością w prowadzonej firmie jest sprzedaż detaliczna książek. Wskazał także, że nieprawdą jest, że posiada dochód z wynajmu pokoju w wysokości 128 zł. Podał, że to on płaci za jego wynajem. Skarżący dodał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) marca 2015 r. postanowieniem Nr (...) umorzył postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązania w podatku dochodowym. Jedynym źródłem utrzymania, jak podał skarżący, jest pozarolnicza działalność gospodarcza.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z zawartą w powyższej decyzji argumentacją.

Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego na rozprawie podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze i wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, iż nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1)

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsca całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z 17 marca 2016 r., sygn. II GSK 1694/14). Organ orzekając w niniejszej sprawie dokonał analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, że w przypadku skarżącego nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zważyć bowiem należy, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie toczyło się wobec niego postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne, w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek ZUS nie doszło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zwłaszcza jeśli się uwzględni, iż skarżący - jak już powyżej wskazano - kontynuuje działalność gospodarczą, z której przynajmniej okresowo osiągane są przychody, a w konsekwencji nie można w sposób stanowczy i oczywisty stwierdzić, iż nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Fakt umorzenia innego postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu, w którym dochodzono zobowiązań podatkowych, jest niewystarczającą przesłanką do uznania, iż w odniesieniu do zobowiązań z tytułu składek zachodzą również przesłanki do jego umorzenia, uzasadniające przyjęcie podstaw całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1)

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)

poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)

przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2 i 3 (§ 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS). Sam bowiem skarżący w ogóle nie powoływał się na te okoliczności. Rozważenia wymaga zatem, czy została spełniona przesłanka umorzenia wskazana § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. W przekonaniu Sądu wprawdzie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednakże - jak trafnie stwierdził organ - nie w stopniu uzasadniającym umorzenie składek. Jak bowiem zasadnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS powinna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie MGPiPS.).

W niniejszym postępowaniu administracyjnym art. 7 k.p.a. miał wprawdzie zastosowanie, ale nie oznaczało to zwolnienia wnioskującego o umorzenie z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jego sytuacji i postawy rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa przewidzianego na gruncie konkretnej podstawy umarzania należności ZUS. Przepis § 3 rozporządzenia MGPiPS stanowi bowiem wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na nim (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).

Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, iż skarżący od wielu lat prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi - przynajmniej w sferze deklarowanym przez niego przed organami podatkowymi oraz ZUS - w istocie symboliczny dochód, z którego trudno zaspokoić nawet podstawowe potrzeby. Mimo to działalność tą ciągle utrzymuje, nie wskazując z czego w rzeczywistości się utrzymuje przy tak nikłych dochodach, zamiast poszukiwać innego źródła dochodów m.in. za pośrednictwem Powiatowego Urzędu Pracy. Formalny status bezrobotnego daje bowiem dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej ludzi w jego wieku. W niniejszej sprawie skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję podejmował jakiekolwiek starania o zatrudnienie poza dalszym prowadzeniem prawie niedochodowej działalności. Przejawia więc pasywną postawę. Skarżący prowadząc działalność powinien dbać o to, aby była ona rentowna przy uwzględnieniu wszystkich związanych z tym zobowiązań, także publicznoprawnych (por. wyrok WSA w Krakowie z 19 października 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1388/11). Niewątpliwie - jak wskazano już powyżej - instytucja umorzenia składek nie może promować tego rodzaju zachowań. Jest bowiem zarezerwowana dla szczególnych przypadków. Zważyć również należy w kontekście powyższych uwag, iż skarżący aktualnie deklaruje, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu, ponosi niewielkie koszty utrzymania, co więcej nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wprawdzie skarżący powołuje się na szereg zobowiązań, podkreślić, jednakże należy, że posiadane zobowiązania wobec wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte przez skarżącego świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki. Ponadto - poza zobowiązaniami alimentacyjnymi - nie korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu składek (art. 115 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm. oraz art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 2018 r. poz. 155 z późn. zm.). Podkreślenia wymaga, iż instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 lutego 2012 r., III SA/Po 14/12). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 4 lipca 2012 r., III SA/Wr 88/12).

Podkreślenia wymaga, iż decyzje o umorzeniu składek mają charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak pozostawienia ZUS pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał NSA w wyroku z 20 marca 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 345/06 granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Organ zatem obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (por. wyrok NSA z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 399183; wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, Lex nr 746039). W przypadku decyzji uznaniowych szczególne znaczenie ma wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania, która sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji, np. odstąpi od uzasadnienia decyzji. Zasada ta nakłada na organ obowiązek dołożenia należytej staranności w wyjaśnieniu stronie zasadności podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 124/10, Lex nr 594984).

W przypadku badania legalności decyzji uznaniowych, kompetencje sądu są znacznie ograniczone. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Rola sądu ogranicza się więc do zbadania, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strony były należycie informowane o przysługujących im prawach i obowiązkach, czy organ należycie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto sąd bada, czy zaskarżona decyzja została oparta na właściwych podstawach prawnych oraz czy zawiera wyczerpujące i właściwie skonstruowane uzasadnienie. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych zaakceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki oraz narusza zasadę równego traktowania osób ubezpieczonych. Rozważenie zatem interesów, tj. słusznego interesu strony i interesu publicznego, powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie sądową (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, Lex nr 952833; wyrok WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r., sygn. akt III SA/Po 447/10, Lex nr 757216).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania. W konsekwencji należało uznać, że zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też Sąd - działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) - oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714). Obejmują one wynagrodzenie ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.