Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 8 listopada 2006 r.
II SA/Go 418/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.).

Sędziowie WSA: Grażyna Staniszewska, Asesor Anna Juszczyk-Wiśniewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr (...) z (...) roku.

Uzasadnienie faktyczne

Aktem nadania z dnia (...) listopada 1961 r. nr (...) Powiatowa Komisja Ziemska na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U.R.P. Nr 46 poz. 340) nadała L.O. gospodarstwo rolne położone w (...). Zgodnie z decyzją gospodarstwo to obejmowało grunty o powierzchni 3,50 ha oraz "dom mieszkalny - parter", oborę, stajnię, świniarnię i stodołę (k. 25 akt organu administracyjnego).

Od powyższego aktu nadania L.O. złożył odwołanie domagając się stwierdzenia nabycia własności całego budynku mieszkalnego.

Organ drugiej instancji - Wojewódzka Komisja Ziemska decyzją z dnia (...) grudnia 1963 r., nr (...) utrzymała w mocy decyzję Powiatowej Komisji Ziemskiej, z tym że zmieniła brzmienie użytego w niej zwrotu dotyczącego nadania na własność budynku mieszkalnego "w - części parter" na: "- część idealną budynku mieszkalnego" i w tym zakresie sprostowała wydany rolnikowi akt nadania z dnia (...) listopada 1961 r. Powyższa decyzja Wojewódzkiej Komisja Ziemskiej została wydana, w zakresie przepisów prawa materialnego, na podstawie art. 2 i 4 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych.

Z decyzji organu pierwszej instancji wynika, iż ten stwierdził, iż L.O. nie stał się wyłącznym właścicielem budynku mieszkalnego, gdyż ten jako dom dwurodzinny o dziewięciu izbach przekraczał jego potrzeby lokalowe i tylko w - części był mu potrzebny. Pozostała część budynku nie była w chwili wejścia w życie dekretu w posiadaniu odwołującego, gdyż mieszkały tam inne osoby. Stąd w myśl art. 2 i 4 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...) L.O. nie mógł stać się samodzielnym właścicielem nieruchomości. Zmiana zwrotu użytego w akcie nadania, wynikała stąd, iż skoro parter nie był wydzielony, to L.O. nie mógł otrzymać konkretnej części domu, lecz ułamek jego własności odpowiadający zakresowi posiadania.

W dniu (...) listopada 1963 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wydziale Rolnictwa i Leśnictwa wydało orzeczenie nr (...) o wykonaniu aktów nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstw rolnych - działek na obszarze miasta. Zgodnie z orzeczeniem granice gospodarstw - działek - na obszarze miasta, zostały ustalone zgodnie z wykazem na planie i dowodach pomiarowych sporządzonych przez mierniczego, stanowiącym załącznik do decyzji. Powyższe orzeczenie zostało wydane także na podstawie art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...). Na podstawie powyższego orzeczenia wykonywany był, oprócz innych, także akt nadania gospodarstwa L.O. z dnia (...) listopada 1961 r. Zgodnie z wykazem, stanowiącym załącznik do orzeczenia, w skład gospodarstwa rolnego wchodziły grunty o nr ew.: (...), przy czym w uwagach zaznaczono, iż dom mieszkalny położony na działce (...) stanowi współwłasność z Wydziałem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Jednocześnie mierniczy (co wynika z powyższego załącznika) stwierdził, że ogólna powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosiła 3,82 ha, a nie 3,50 ha jak w akcie nadania.

W dniu (...) grudnia 1965 r. ten sam organ wydał decyzję nr (...) o wykonaniu aktu nadania z dnia (...) listopada 1961 r. gospodarstwa rolnego L.O. w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa. Na podstawie powyższej decyzji, w myśl także art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...) oraz art. 12, 13 i 14 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (jedn. tekst Dz. U. z 1959 r. Nr. 14 poz. 78) organ zwolnił L.O. od obowiązku uiszczenia ceny nabycia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, bez rozrachunku i oszacowania.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał motywy rozstrzygnięcia zwalniającego rolnika od obowiązku zapłaty ceny i zwalniające organ od sporządzenia rozrachunku i oszacowania. Na pierwszej stronie dokumentu decyzji, po pierwszym zdaniu uzasadnienia, w całości pismem maszynowym zostało napisane zdanie: "Nr.Nr. działek: (...), po przeprowadzeniu wymiany w 1968 r. są następujące dz. nr ark. (...) = (...) ark. (...) =(...) ark. (...)=(...). ark. (...)=(...) o ogólnej pow. 3,81 ha.-"

Pismem z dnia (...).04.2004 r. Prokurator Okręgowy złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprzeciw od decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1965 r. nr (...) i wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności, w części dotyczącej - niewydzielonej części działki gruntu obejmującej powierzchnię 709 m2 niezbędnej do korzystania z budynku mieszkalnego wzniesionego na działce nr (...) (wcześniej nr. (...)).

W sprzeciwie Prokurator Okręgowy stwierdził, że decyzja ta rażąco narusza przepisy prawa. Aktem nadania z dnia (...) listopada 1961 r. nadano L.O. na wyłączność gospodarstwo rolne i - budynku mieszkalnego. Tymczasem powyższa decyzja - orzeczenie o wykonaniu aktu nadania - przekazywała na wyłączną własność rolnika działkę siedliskową (...) (obecnie (...)), na której postawiony jest cały budynek mieszkalny. Zatem decyzja ta jest sprzeczna z aktem nadania i intencją Powiatowej Komisji Ziemskiej, a także treścią przepisu art. 48 k.c., z którego wynika, że do części składowej gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane.

W rozpoznaniu wniosku Prokuratora Okręgowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) lipca 2004 r. znak (...), działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 79 poz. 856 z późn. zm.), art. 157 § 1, art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 i 2 k.p.a. z uwzględnieniem art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 i art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa nr (...) z dnia (...) grudnia 1965 r

Samorządowe Kolegium Odwoławcze analizując decyzję objętą wnioskiem prokuratora, doszło do przekonania, iż zakres decyzji, który wynika chociażby z jej tytułu, ma ograniczony zakres przedmiotowy. Jest to bowiem decyzja "o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa - działki (zwolnienia od obowiązku uiszczenia ceny). Wskazuje na to także treść rozstrzygnięcia, które zwalnia L.O. " - bez rozrachunku i oszacowania - od obowiązku uiszczenia ceny nabycia gospodarstwa Nr (...) położonego o powierzchni 3,82 ha nadanego na własność aktem nadania z dnia (...) listopada 1961 r. Nr (...)". Jednocześnie na stronie 2 decyzji wpisano, że granice tego gospodarstwa - działki - zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia (...) listopada 1963 r. Tymczasem ewentualny zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania niezgodnie z samym aktem nadania, jak także art. 2 ust. 2 lit. b oraz art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...) mógłby dotyczyć tylko orzeczenia o ustaleniu granic nadanego gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż kwestia związana z numerami działek, w decyzji objętej wnioskiem Prokuratora ma wyłącznie charakter informacyjny, a nadto wątpliwości może budzić autentyczność dokumentu decyzji skoro w decyzji z 1965 r. zamieszczono informację o zdarzeniach z 1968 r., a zapis o tym został zamieszczony przy wykorzystaniu wolnego miejsca formularza, na samym dole. Stąd względem decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1965 r. nr (...) nie zachodzą - zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego - podstawy do stwierdzenia nieważności wynikające z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Pismem z dnia (...) sierpnia 2004 r. Prokurator Okręgowy działając na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, domagając się na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylenia powyższej opisanej decyzji tego organu.

Zdaniem Prokuratora Okręgowego decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zapadła z naruszeniem art. 8, art. 77 § 1 art. 80 i art. 136 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - jak twierdził Prokurator - w uzasadnieniu swojej decyzji dokonało swojej hipotetycznej oceny innej decyzji niż zaskarżonej sprzeciwem. Organ przyjął bowiem, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania składa się z 2 odrębnych decyzji regulujących różne materie, gdy jednocześnie Kolegium nie dysponowało orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wydziale Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) listopada 1963 r. O przyjęciu jej istnienia, zadecydował wyłącznie zapis na odwrocie decyzji objętej postępowaniem o stwierdzenie nieważności. Zatem trudno przyjąć, że zarzut rażącego naruszenia prawa winien dotyczyć decyzji z dnia (...) listopada 1963 r., skoro brak jest dowodów jej wydania. Prokurator kwestionował także, pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż wskazanie w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1963 r. numerów działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego L.O., miało wyłącznie charakter informacyjny, skoro decyzja ta była podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Według Prokuratora w decyzji z dnia (...) grudnia 1965 r. dokonano szacunku gospodarstwa, wskazano jego powierzchnię i numery działek, stąd zarzut rażącego naruszenia prawa winien dotyczyć właśnie tego aktu. Jeżeli chodzi o wątpliwości co do autentyczności aktu, to Kolegium, zdaniem Prokuratora, tych wątpliwości nie wyjaśniło, choć mogło to uczynić żądając odpisów dokumentów złożonych w księdze wieczystej. Prokurator powołał się nadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 1994 r. sygn. akt II SA 1279-1280/93, który w podobnej sprawie miał orzec odmiennie niż Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W dniu (...) października 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w rozpoznaniu powyższego wniosku Prokuratora Okręgowego wydało decyzję nr. (...), na podstawie której utrzymało w mocy własną decyzję z dnia (...) lipca 2004 r. Decyzja powyższa, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Go 376/05, została na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z zm.), uchylona jako obarczona wadą, wynikającą z naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpoznając ponownie wniosek Prokuratora Okręgowego o ponowne rozpoznanie sprzeciwu wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1965 r. nr (...), decyzją z dnia (...) maja 2006 r., nr (...), na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 138 § 1 pkt 1 i art. 157 § 1w zw. z art. 156 § 1 i 2 k.p.a. z uwzględnieniem art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 i art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...) utrzymało własną decyzję z dnia (...) lipca 2004 r. nr (...).

W uzasadnieniu decyzji organ administracyjny wskazał, że nie podziela stanowiska i argumentacji Prokuratora Okręgowego co do istnienia kwalifikowanej wady (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1965 r. nr (...). Otóż, Kolegium podtrzymało uprzednio wyrażony pogląd, że na podstawie art. 6 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wydziale Rolnictwa i Leśnictwa wydało dwa orzeczenia. Pierwsze zatytułowane zostało jako orzeczenie o wykonaniu aktów nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstw i drugą decyzję o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa - zwolnienia od obowiązku uiszczenia ceny bez obrachunku i oszacowania. To w tej decyzji ustalono granice gospodarstwa rolnego i wskazano w jej załączniku, że dom mieszkalny jest przedmiotem współwłasności L.O. W uzasadnieniu tego drugiego orzeczenia wskazano, że ustalenie granic gospodarstwa nastąpiło w pierwszym orzeczeniu z 28 listopada 1963 r. Wobec tego zaskarżona sprzeciwem decyzja z dnia (...) grudnia 1965 r. zawiera rozstrzygnięcie cząstkowe. Decyzja ta także samodzielnie tj, bez orzeczenia z 28 listopada 1963 r. nie mogła stanowić podstawy do wpisu w księdze wieczystej prawa własności, co wynika z art. 6 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...). Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze potwierdziło, wcześniejszy swój pogląd, że zdanie wskazujące na granice gospodarstwa, będąc dopiskiem urzędnika, nie stanowiło integralnej części decyzji z dnia (...) grudnia 1965 r. i miało ono charakter wyłącznie informacyjny. Wobec powyższego decyzja objęta sprzeciwem nie jest obarczona rażącym naruszeniem prawa, stanowiącym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Od powyższej decyzji Prokurator Okręgowy, złożył w dniu (...) czerwca 2006 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Prokurator zaskarżył przedmiotową decyzję w całości, zarzucając jej obrazę przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającej stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji mimo ustalenia przesłanek potwierdzających rażącą niezgodność orzeczeń o wykonaniu nadania z samym aktem nadania, przepisami art. 4 ust. 4. 1 dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...) oraz art. 48 k.c.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z zm.) żądał uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia (...) lipca 2004 r. nr (...) odmawiającej stwierdzenia nieważności zaskarżonej sprzeciwem prokuratora decyzji byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1965 r. nr. (...) oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. o stwierdzenie nieważności decyzji byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1965 r. nr. (...) o wydaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa - działki (zwolnienia od obowiązku uiszczenia ceny) i orzeczenia byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa o wykonaniu aktów nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstw - działek na obszarze miasta z dnia (...) listopada 1963 r. nr (...) z powodu wydania obu decyzji z rażącym naruszeniem przepisów art. 4 ust. 1 dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...), art. 48 k.c. oraz z samym aktem nadania.

W uzasadnieniu skargi Prokurator stwierdził, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo ustaliło przepisy prawa materialnego tyczące decyzji Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia (...) grudnia 1965 r. nr. (...), w szczególności art. 6 dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...), sugerującego, iż w wykonaniu aktu nadania wydaje się jedno orzeczenie. Trafnie także Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, że ta decyzja wraz z orzeczeniem byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa o wykonaniu aktów nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstw - działek na obszarze miasta z dnia (...) listopada 1963 r. nr (...) i aktem nadania były podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Zatem mając powyższe na uwadze organ administracyjny powinien był - według Prokuratora - dokonać oceny obu orzeczeń w zakresie ich zgodności z prawem i to nie zależnie od tego, czy zaskarżona została jedna decyzja czy obie. Granice zaskarżenia nie wiążą organu, a ten powinien ocenić zgodność z prawem wszystkich decyzji będących przedmiotem postępowania z art. 157 § 1 i 2 k.p.a. Tymczasem objęta skargą decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zawiera w ogóle rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, względem obu orzeczeń w zakresie ich zgodności z prawem. Prokurator stwierdził zresztą, iż domagał się zbadania zgodności z prawem orzeczenia z 28 listopada 1963 r. już w skardze od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) października 2004 r., nr. (...) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Jak uważa skarżący, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się także do naruszenia przez powyższe decyzje art. 4 dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności (...), zgodnie z którym prawo własności rolnika nie rozciągało się na budynki nie potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz naruszenia art. 48 k.c., zgodnie z którym budynek nie może być odrębnym od gruntu przedmiotem własności (decyzja z dnia (...) listopada 1963 r. wymienia jako składnik gospodarstwa rolnego L.O. własność gruntu i współwłasność budynku na nim wzniesionego). Decyzje te, jak twierdzi Prokurator, są też ze sobą sprzeczne (według jednej decyzji L.O. jest właścicielem budynku mieszkalnego, według drugiej jedynie współwłaścicielem) jak i niezgodne z aktem nadania (na skutek decyzji o wykonaniu aktu nadania otrzymał własność budynku, choć akta nadania przyznawał mu jedynie udział). Zdaniem skarżącego powyższe stanowi o kwalifikowanym naruszeniu prawa przez obie decyzje, skutkujące ich nieważnością.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko, organ ponownie przytoczył motywy wydania własnej decyzji z dnia (...) maja 2006 r., nr (...), wynikające z jej uzasadnienia. Nadto organ administracyjny dodał, iż zarzut niedokonania całościowej oceny decyzji byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa i aktu nadania jest nieprawdziwy, czemu przeczy treść decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga Prokuratora Okręgowego okazała się zasadna.

Na wstępie należy wskazać, iż decyzja Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia (...) listopada 1961 r. nr (...) o akcie nadania, decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - orzeczenie nr (...) z dniu (...) listopada 1963 r. o wykonaniu aktów nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstw rolnych - działek na obszarze miasta w tym gospodarstwa L.O. oraz decyzja tego samego organu nr (...) z dnia (...) grudnia 1965 r. o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego L.O. w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa zostały wydane w tej samej sprawie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1951 r. Nr 46, poz. 340): w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności powiatowa komisja ziemska wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Jednocześnie według art. 6 ust. 1 ww. dekretu granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustalały wydawane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Poprzez odwołanie w art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. do dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z dnia 1946 r. Nr 49 poz. 279), a zatem także do art. 30 ust. 1 zdanie drugie dekretu z 6 września 1946 r., możliwym było wydanie dwóch orzeczeń o wykonaniu aktu nadania, jeżeli w chwili jego wydania gospodarstwo nie było wydzielone, jak w niniejszej sprawie. Zatem w takiej sytuacji właściwy organ wydawał orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstwa rolnego a następnie orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej oszacowania i ustalenia ceny tegoż gospodarstwa. Wszystkie więc wskazane powyżej decyzje tyczyły tego samego: ustalenia własności L.O. do gospodarstwa rolnego. Wobec tego, należy dojść do konkluzji, iż wydane zostały w tej samej sprawie. Pogląd ten zresztą podziela Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wyprowadzając taki wniosek stąd, iż wyłącznie wszystkie decyzje mogły być podstawą wpisu prawa własności do księgi wieczystej.

Mając na uwadze, że wszystkie wskazane decyzje zostały wydane w tej samej sprawie, i za swój przedmiot miały ustalenie własności L.O. do gospodarstwa rolnego, to należy stwierdzić, że organy obu instancji nie rozpoznały istoty sprawy.

Otóż postępowanie niniejsze zostało wszczęte ze sprzeciwu Prokuratora Okręgowego złożonego na podstawie art. 184 § 1 k.p.a. Wniesienie przez prokuratora sprzeciwu implikuje, zgodnie z art. 186 k.p.a., obowiązek organów administracyjnych do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie. Zatem skoro w oparciu o wskazany przepis postępowanie miało być wszczęte w sprawie to objąć powinno wszystkie decyzje wydane w tym przedmiocie. Skoro w kwestii wykonania aktu nadania zostały wydane dwa orzeczenia stanowiące jednolitą całość w ramach danej sprawy, to obowiązkiem organu administracyjnego było zbadanie zgodności z prawem każdej z tych decyzji, a nie ostatniej. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze zbadało wyłącznie późniejsze orzeczenie o wykonaniu aktu nadania (nr (...) z dnia (...) grudnia 1965 r.), pomijając ocenę wcześniejszego orzeczenia nadania (orzeczenie nr (...) z dniu (...) listopada 1963 r.) i to tego, którego rozstrzygnięcie w istocie miało bezpośrednio naruszać prawo w sposób wskazany w sprzeciwie. Prokurator wprawdzie wskazał w sprzeciwie na to, iż obejmuje on decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa nr (...) z dnia (...) grudnia 1965 r., nie zaś także decyzji tego organu nr (...) z dnia (...) listopada 1963 r., nie mniej nie ma to większego znaczenia. Prokurator bowiem wyraźnie wskazał, iż domaga się stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w zakresie ustalenia granic gospodarstwa rolnego L.O. W ten więc sposób - poprzez opisanie sprawy - organ prokuratorski wyznaczył granice postępowania. Na marginesie tylko należy wskazać, iż nie wskazanie w sprzeciwie wydanego orzeczenia z 1963 r. było wynikiem wyłącznie tego, iż orzeczenie nie było znane organom administracji, nie znajdowało się w ich aktach żadnego organu administracyjnego, wreszcie nie było znane wnoszącemu sprzeciw.

Na skutek badania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jedynie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa rolnego, organ w istocie nie zbadał tego co było przedmiotem sprzeciwu, czyli zgodności z prawem wykonania aktu nadania poprzez ustalenie własności L.O. do całej działki nr (...).

Tymczasem zdaniem Sądu zachodzą okoliczności do stwierdzenia nieważności decyzji: orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części ustalającej granice gospodarstwa rolnego, w zakresie działki o nr ewid. (...), w związku z wydaniem tego orzeczenia z rażącym naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Otóż, na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, osoby posiadające gospodarstwa rolne w chwili wejścia jego w życie, nabywały własność posiadanych gospodarstw rolnych. Nie mniej zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt b dekretu o ochronie i uregulowaniu własności (...) na posiadacza przechodziła własność tylko tych zabudowań, które stanowiące przynależność do gospodarstwa były potrzebne do jego prowadzenia. Stąd też w art. 4 ust. 1 tego dekretu wskazano, że prawo własności nie rozciąga się na te zabudowania, które nie są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w tych rozmiarach. Zatem przesłanką stwierdzenia własności poszczególnych nieruchomości na podstawie dekretu o ochronie i uregulowaniu własności (...) było ich posiadanie w chwili wejścia w życie dekretu tj. w dniu 7 września 1951 r. oraz zgodności posiadania z potrzebami wynikającymi z prowadzenia gospodarstwa rolnego. L.O. nie był tymczasem jedynym posiadaczem całego budynku mieszkalnego. W jego posiadaniu pozostawał jedynie parter odpowiadający - wielkości domu. Pozostałą cześć budynku mieszkalnego zajmowali lokatorzy w imieniu gminy. Nadto wielkość gospodarstwa rodzinnego ani zakres produkcji nie uzasadniał poglądu, aby cały dom był rolnikowi potrzebny do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczności te zostały ustalone przez Wojewódzką Komisję Ziemską badającą odwołanie L.O. od aktu nadania z 1961 r. Stąd też akt nadania prawidłowo stwierdzał, że na podstawie dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych L.O. nabył jedynie udział we własności budynku mieszkalnego.

Tymczasem niniejsze orzeczenie o wykonaniu aktu nadania stwierdzało wyłączną własność L.O. działki na której budynek był położony. Wprawdzie orzeczenie to wskazywało nadto, że rolnikowi przysługuje prawo współwłasności do budynku mieszkalnego, nie mniej pomimo tego zapisu, orzeczenie to w istocie stwierdzało wyłączną własność L.O. do budynku. Mianowicie zgodnie z art. 5 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319) budynki trwale z gruntem związane są częściami składowymi nieruchomości. Zaś w myśl art. 9 prawa rzeczowego część składowa rzeczy nie mogła być przedmiotem odrębnych praw rzeczowych. Tymczasem dekret o ochronie i uregulowaniu własności (...) nie ustanawiał wyjątku od zasady, że budynek nie może być odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Takiego wniosku w szczególności nie da się wyprowadzić z art. 4 ust. 1 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności (...), wskazującego na możność nabycia przez posiadacza tylko tych rzeczy które są mu potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego i w takim rozmiarze. Otóż przesłanką nabycia części gospodarstwa rolnego było posiadanie rzeczy w chwili wejścia w życie dekretu. Tymczasem posiadanie mogło dotyczyć rzeczy w chwili wejścia w życie dekretu jeszcze niewydzielonych. Zatem rolnik mógł posiadać części rzeczy jedynie faktycznie wydzieloną mu do korzystania, bądź współposiadać całą rzecz z innym rolnikiem. Przepis art. 4 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności (...) nie wskazywał więc na zakres odstępstw od dekretu prawo rzeczowe, lecz określał zasadę w oparciu o którą należało ustalać zakres nabytej własność. Dopiero orzeczenie o wykonaniu aktu nadania miało określać precyzyjnie stosunki rzeczowe, tak aby były one zgodne z przepisami dekretu prawo rzeczowe. Zatem obowiązkiem właściwych komisji ziemskich było, aby przed wydaniem orzeczenia dokonać już prawnego podziału rzeczy, celem zgodnego z prawem rzeczowym ustalenia własności do poszczególnych składników gospodarstwa rolnego za aktem nadania. Zatem skoro orzeczeniem z dnia (...) listopada 1963 r. stwierdzono własność L.O. działki na której położony był budynek mieszkalny to tym samym, nawet pomimo dalszego odmiennego zapisu, stwierdzono jego wyłączoną własność, co do tego budynku. W tym należy dopatrywać niezgodności tego orzeczenia z aktem nadania.

Mając na uwadze powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze obie decyzje tj. z dnia (...) lipca 2004 r. znak (...) oraz z dnia (...) maja 2006 r., nr (...) wydało z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącego mieć wpływ na wynik sprawy. Zatem Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powyższe decyzje uchylił.