Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 30 sierpnia 2006 r.
II SA/Go 399/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Staniszewska.

Sędziowie Asesorzy, WSA: Joanna Brzezińska, Michał Ruszyński (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie zwolnienia ze służby postanawia: umorzyć postępowanie w zakresie decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) r., nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu skargi R.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z (...) grudnia 2003 r. nr (...) w przedmiocie zwolnienia ze służby, wyrokiem z 6 lipca 2005 r.:

1.

stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, oraz

2.

uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej z (...) września 2003 r. nr (...) (a więc decyzję poprzedzającą decyzję zaskarżoną).

Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z (...) grudnia 2003 r. było to, że organ rozpatrzył wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, który został wniesiony z uchybieniem terminu i który nie został przywrócony.

Uchylając w trybie art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) decyzję Dyrektora Izby Celnej z (...) września 2003 r. w przedmiocie zwolnienia ze służby, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że została ona wydana na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), który stanowi, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa. Przepis ten został wprowadzony na mocy ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122) i wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. Sąd wyraził pogląd, że wynikająca z istoty państwa prawnego zasada zaufania obywatela do państwa zakazuje stosowania nowoustanowionych norm w ustawie o Służbie Celnej do zdarzenia, które miało miejsce przed dniem wejścia w życie omawianej nowelizacji. Innymi słowy wobec tego, że akt oskarżenia w stosunku do skarżącego został wniesiony przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Dyrektor Izby Celnej nie mógł zastosować art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który wszedł w życie 10 sierpnia 2003 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 kwietnia 2006 r. Sygn. akt I OSK 1095/05 uchylił (na skutek skargi kasacyjnej złożonej przez Dyrektora Izby Celnej) wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 6 lipca 2005 r. w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowaniu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w stosunku do funkcjonariusza, wobec którego wniesiono akt oskarżenia przed dniem 10 sierpnia 2003 r., nie stają na przeszkodzie obowiązujące przepisy ani też zasady mające swe źródło w ustawie zasadniczej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie niniejszej nie ma zastosowania regulacja zawarta w treści art. 3 ust. 1 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którą postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych (...). Postępowanie administracyjne zakończone decyzją Dyrektora Izby Celnej zostało bowiem wszczęte po dniu 10 sierpnia 2003 r. a więc po dacie wejścia w życie powołanej ustawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak reguł prawa międzyczasowego w sytuacji, gdy stosunek prawny trwa w momencie wejścia w życie nowych przepisów, odmiennie regulujących jego reżim prawny, powinien co do zasady oznaczać, iż wolą ustawodawcy było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa. Zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy stanów rzeczy danego rodzaju, zarówno tych, które dopiero powstaną, jaki i tych, które powstały wcześniej, przed wejściem w życie nowych przepisów, ale które trwają w czasie dokonywania zmian prawa. Innymi słowy mówiąc przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm, ale występują w okresie, gdy nowa norma weszła w życie, należy - zgodnie z zasadą lex retro non agit - następstwa te określać na podstawie dawnych norm, ale jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. Skutkiem przyjęcia takiej zasady jest to, że od dnia wejścia w życie nowej regulacji wszystkie podmioty mają być traktowane równo, według takich samych norm, przy jednoczesnym założeniu, że nowe normy są bardziej dostosowane do aktualnych warunków niż prawo, które uchylono (uchwała NSA z 20 października 1997 r. FPK 11/97, ONSA 1998/1/10).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że z retroaktywnym działaniem przepisów prawa mamy do czynienia wówczas, gdy prawodawca nakazuje określone fakty prawne zaistniałe przed dniem wejścia w życie nowych przepisów oceniać w świetle tych nowych norm, wprowadzając fikcję, jakoby przepisy te obowiązywały już w dacie wystąpienia ocenianych faktów. Zastosowanie zasady niedziałania prawa wstecz oznaczałoby to, iż decyzja o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby wywołałaby skutki od dnia wniesienia do sądu aktu oskarżenia. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Organ celny dokonał jedynie oceny sytuacji prawnej funkcjonariusza na dzień wydania decyzji, a sytuacja ta kształtowana jest również przez zdarzenia, które miały miejsce przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Mamy tu zatem do czynienia z tzw. retrospektywnością (retroakcją pozorną), która polega na tym, że nowy akt prawny reguluje inaczej stosunki lub fakty prawne trwające nadal, które zaistniałyby pod rządami dawnej ustawy, rozporządzenia bądź innego aktu prawnego.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że Sąd I instancji, uznając priorytetowy charakter zasady zaufania obywatela do państwa i pewności prawa nie wziął pod uwagę istotnych okoliczności związanych z rodzajem stosunków prawnych, które regulowane są przepisami ustawy o Służbie Celnej, a których specyfika uprawnia do stosowania ograniczenia powyższych zasad. Specyfika pracy w służbie celnej sama w sobie jest niejako przesłanką uzasadniającą dopuszczalność wprowadzania większych wymagań personalnych, kompetencyjnych czy związanych z nieposzlakowaną opinią oraz bardziej rygorystycznych niż w przypadku innych zawodów zasad zwolnienia ze służby. Jak wynika bowiem z art. 2 ustawy o Służbie Celnej służbę tę może pełnić osoba, która jest obywatelem polskim, korzysta z pełni praw publicznych, nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie, ma co najmniej średnie wykształcenie, cieszy się nieposzlakowaną opinią, posiada stan zdrowia pozwalający na pełnienie służby na określonym stanowisku. Powyższe wymogi zostały wprowadzone z uwagi na konieczność zapewnienia bezstronności i rzetelności wykonywania obowiązków służbowych, dlatego też funkcjonariusz celny musi liczyć się z określonymi ograniczeniami, także w zakresie praw chronionych konstytucyjnie.

Przed dniem 10 sierpnia 2003 r. fakt toczącego się postępowania przygotowawczego, czy też wniesienia aktu oskarżenia do sądu mógł wiązać się dla funkcjonariusza celnego z niekorzystnymi dla niego skutkami w postaci zwolnienia ze służby, aczkolwiek okoliczności te nie stanowiły samodzielnych przesłanek zwolnienia ze służby. Zgodnie bowiem z przepisami art. 26 pkt 10-12 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego można było zwolnić ze służby celnej w przypadku zaistnienia ważnej przyczyny, jeżeli pozostawanie w służbie nie gwarantowało należytego wykonywania obowiązków służbowych, gdy wymagało tego dobro służby, bądź w przypadku utraty zaufania do funkcjonariusza celnego wykonującego czynności z zakresu kontroli celnej lub związane z nadawaniem towarom przeznaczenia celnego. Przepisu art. 26 pkt 10-12 ustawy o Służbie Celnej dawały podstawę do zwolnienia ze służby i funkcjonariusz celny, na którego opinie padł cień toczącego się postępowania karnego musiał liczyć się z taką sytuacją. Nie można zatem uznać, że nowelizacja ustawy, która nakazywała obligatoryjne zwolnienie ze służby w przypadku wniesienia aktu oskarżenia, w sposób niespodziewany i zasadniczy pogarszała sytuację prawną funkcjonariuszy celnych.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że na podkreślenie zasługuje ponadto fakt, iż wyrokiem z dnia 19 października 2004 r., Sygn. akt K 1/04 (OTK 2004/9/93) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wprowadzenie jako przesłanki obligatoryjnego zwolnienia ze służby celnej wniesienia do sądu aktu oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu nie narusza wskazanych zasad konstytucyjnych, zwłaszcza zasady domniemania niewinności. Zasada ta nie może być bowiem rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziałujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego. Zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana tak szeroko, aby ograniczała czy wręcz uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. W interesie państwa leży ochrona autorytetu państwa oraz zapobieganie sytuacjom kryminogennym w strukturach władzy publicznej. Stąd też sprawowanie służby publicznej nie może być ujmowane w kategoriach wyłącznie przywilejów ale także (przede wszystkim) obowiązków.

Za taką wykładnia przepisu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, która dopuszcza jego stosowanie w stosunku do wszystkich funkcjonariuszy celnych, niezależnie od daty wniesienia aktu oskarżenia, przemawia również wynikająca z art. 32 Konstytucji RP zasada równości wobec prawa. Nie można dopatrzeć się istnienia żadnego interesu publicznego, który uzasadniałby różnicowanie sytuacji funkcjonariuszy, w stosunku do których akt oskarżenia wniesiono przed dniem 10 sierpnia 2003 r. oraz tych, wobec których zdarzenie to nastąpiło po tej dacie. Różnicowanie tej sytuacji spowodowało by, iż w służbie celnej nadal pozostawaliby funkcjonariusze, w stosunku do których toczy się postępowanie karne, a przecież celem nowelizacji było rozwiązanie problemu uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną w zakresie prawa celnego.

Sąd II instancji wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny będzie miał na uwadze, że walor prawomocności posiada rozstrzygniecie tego Sądu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) grudnia 2003 r. podjętej na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ma to fundamentalne znaczenie w sytuacji, gdy Sąd meriti po stwierdzeniu nieważności aktu z dnia 1 grudnia 2003 r. zdecydował się na takie skorzystanie z regulacji zawartej w art. 135 p.p.s.a, które doprowadziło do uchylenia decyzji z dnia (...) września 2003 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w pkt 1 wyroku z 6 lipca 2005 r. stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Izby Celnej z (...) grudnia 2003 r. nr (...), wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy z powodu uchybienia przez stronę terminu do złożenia tego wniosku. Sąd wyeliminował tym samym z obrotu prawnego decyzję odwoławczą, gdyż uchybienie terminu nie pozwalało na jej wydanie. Powyższe oznacza, że merytoryczne postępowanie administracyjne zakończyć się mogło wyłącznie decyzją pierwszoinstancyjną z (...) września 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny stosując przepis art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 152, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, uchylił z urzędu decyzję Dyrektora Izby Celnej z (...) września 2003 r. Sąd nie uwzględnił jednak tego, że jego ingerencja w trybie art. 135 p.p.s.a zaistniała w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne kończyło się na decyzji organu I instancji.

W świetle art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a postępowanie przed sądem administracyjnym inicjuje wniesienie skargi po wyczerpaniu toku instancji. W niniejszej sprawie tok instancji nie był wyczerpany. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Sąd uznał bowiem za spóźniony. Wobec powyższego bezprzedmiotowe było prowadzone z urzędu postępowanie Sądu w trybie art. 135 p.p.s.a w zakresie kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej.

Uwzględniając to, że walor prawomocności posiada rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z (...) grudnia 2003 r. podjętej na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Sąd uznał, że bezprzedmiotowe jest postępowanie w części realizacji uprawnień z art. 135 p.p.s.a.

Tak więc Sąd na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a umorzył postępowanie w zakresie decyzji Dyrektora Izby Celnej z (...) września 2003 r. nr (...)

Wydając niniejsze postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny miał również na uwadze argumentację zawartą w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2006 r. Sygn. akt I OSK 1096/05.

II SA/Go 399/06 5 września 2006 r.

ZARZĄDZENIE

I. Odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczyć z pouczeniem o skardze kasacyjnej:

1.

skarżącemu,

2. Dyrektorowi Izby Celnej.

II. Za 30 dni.

As. WSA Michał Ruszyński