Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 13 września 2006 r.
II SA/Go 361/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Bohdanowicz.

Sędziowie Asesorzy, WSA: Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.), Michał Ruszyński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2006 r. sprawy ze skargi J.F. na decyzję Wojewody z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy wymeldowania

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia (...) lutego 2006 r. znak: (...),

II.

zasądza od wojewody na rzecz skarżącego J.F. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewoda decyzją z dnia (...) kwietnia 2006 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Burmistrza z (...) lutego 2006 r. znak: (...) orzekającej o odmowie wymeldowania H.K. z pobytu stałego z lokalu przy (...). W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że D.Z. oraz J.F. pismem z dnia (...) czerwca 2005 r. wystąpili o wymeldowanie z ich lokalu przy ul. (...) H.K. z uwagi, że wskazany nie zamieszkuje w lokalu. Organ pierwszej instancji przeprowadzając postępowanie wyjaśniające przesłuchał strony postępowania. Wnioskodawca oświadczył, że H.K. nie posiada tytułu prawnego do spornego lokalu, w którym nie zamieszkuje od trzech lat. Przebywa u swojej siostry przy ul. (...). Do lokalu przy ul. (...) przychodzi bardzo sporadycznie i nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem tego lokalu. H.K. stwierdził natomiast iż w spornej posesji przy ul. (...) zamieszkuje od 1961 r. W miejscu tym zamieszkiwała wcześniej jego matka wraz ze swoim rodzeństwem, a po ich śmierci - wnioskodawcy-dzieci zmarłego rodzeństwa matki, przejęli sporną posesję na własność, nie informując go o tym fakcie. Wnioskodawcy pozbawili go prądu i wody rozpoczynając działania zmierzające do usunięcia go ze spornego lokalu. W posesji zajmuje dwa pomieszczenia na piętrze po zmarłej matce. H.K. oświadczył, że przebywa u siostry przy ul. (...), gdyż jest po operacji kręgosłupa i wymaga opieki. Z chwilą poprawy stanu zdrowia wróci on do zajmowanego lokalu. Przeprowadzony przez Policję wywiad meldunkowy potwierdził fakt nie zamieszkiwania H.K. w lokalu przy ul. (...).

Organ II instancji wskazał, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę dotychczasowego miejsca pobytu następuje wówczas gdy jest ono dobrowolne i w sposób trwały. Zdaniem organu H.K. nie opuścił spornego lokalu w sposób trwały. Opuszczenie to związane było ze stanem zdrowia, gdyż wyżej wymieniony wymagał opieki, której nie mógł uzyskać od domowników mieszkających w spornej posesji. Organ II instancji uwzględnił zapewnienia H.K., iż po poprawie stanu zdrowia powróci do rodzinnego domu przy ul. (...), dowodził również, iż podjął starania o uzyskanie prawa do zajmowanych przez niego pomieszczeń w spornej posesji.

Organ odwoławczy nie dał wiary stwierdzeniom wnioskodawców - J.F. i D.Z. - iż H.K. nie zamieszkuje w spornej posesji i opuścił ją w sposób trwały. Zdaniem organu powodem złożenia wniosku o wymeldowanie jest nadużywanie przez niego alkoholu i nie uczestniczenie w kosztach związanych z utrzymaniem budynku oraz sporadyczne przebywanie w pomieszczeniach znajdujących się w tej posesji.

Organ wskazał również, że ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego, a nie prawnego, a fakt przebywania w lokalu nie jest uzależniony od okazania się tytułem prawnym. Zdaniem organu nie została spełniona ustawowa przesłanka do wymeldowania.

Z decyzją organu II instancji nie zgodził się J.F. i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W skardze wskazał, że budynek mieszkalny należał do jego matki. Po jej śmierci stał się wraz z siostrą jego właścicielem. Wskazał również, że H.K. mieszkając nie ponosił żadnych opłat. Gdy skarżący przestał uiszczać rachunki za H.K., Zakład Energetyczny zamknął dopływ prądu do jego pomieszczeń. Natomiast rury od wody popękały od mrozów z uwagi na pozostawienie ich nie ocieplonych, zalewając mieszkania na parterze. Z uwagi na brak możliwości dostępu do lokalu który zajmował H.K., został zamknięty dopływ wody. Popękane rury nie został wymienione.

Skarżący wskazał również, że nie jest prawdą iż opuszczenie mieszkania nastąpiło ze względu na stan zdrowia. Operacja była w 2003 r. Od 2004 r. natomiast wykonuje samodzielnie wszystkie czynności - czyści rowy, rąbie drzewo, kosi trawę. Wskazał również, że od 2003 r. mieszka na ul. (...) u siostry, a od 2004 r. jest prawnym spadkobiercą nieruchomości po swoich rodzicach.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył co następuje:

Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Nie może zatem wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Uchylenie decyzji administracyjnej przez Sąd następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy. Na mocy art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim Sąd jest władny to uczynić, a więc z punktu widzenia jej zgodności z prawem, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają: przepis prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z poz. zm.) - dalej zwana ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych - oraz przepisy prawa procesowego, a w szczególności art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślenia wymaga fakt, że dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Tak jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu.

Źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego czy posiada ona uprawnienie do przebywania w tym miejscu. Podkreślić należy, że orzekając o obowiązku meldunkowym organy administracji publicznej nie rozstrzygają w zakresie tytułu prawnego do zajmowania danego lokalu.

Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz w zw. z art. 25 k.c.) - vide wyrok NSA z 14 maja 2001 r. sygn. akt 1496/00 lex nr 54454. O charakterze pobytu decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, jednakże w razie wątpliwości co do charakteru pobytu organ nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli takiej osoby co do jej zamiaru. O ocenie charakteru pobytu decyduje bowiem nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Winno być ono zatem rozumiane jako faktyczne zaniechanie posiadania lokalu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego miejsca zamieszkania. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy również uznać taką sytuację, w której zmiana miejsca pobytu osoby dotychczas zameldowanej nastąpiła na skutek zachowania innej osoby, ale osoba uprawniona nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu - vide wyrok NSA z 2 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, lex 78937).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ zarówno pierwszej jak i drugiej instancji przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Przepis art. 80 ustanawia zasadę swobodnej oceny dowodów. Jej istota sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy (stanu faktycznego) i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów; swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks..., s. 155).

Zasada swobodnej oceny dowodów jest zatem ściśle związana z zasadą prawdy obiektywnej. Uznanie przez organ określonej okoliczności za udowodnioną stanowi podstawową przesłankę, na której organ ten opiera swoje rozstrzygnięcie sprawy. Zarówno w nauce, jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny (E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks..., s. 155). W pierwszym etapie tego procesu należy się oprzeć na materiale dowodowym zebranym przez organ. Należy pamiętać także o czynnym udziale strony w postępowaniu, by mogła ona wypowiedzieć się co do zebranych dowodów. Po drugie - ocena zgromadzonego materiału dowodowego powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu tego materiału, co oznacza, że organ nie może w tej analizie pominąć jakiegokolwiek dowodu. Nie ma znaczenia, na jakim etapie postępowania wyjaśniającego dany dowód został przeprowadzony. Organ winien w tej fazie postępowania także odpowiednio usystematyzować materiał dowodowy. W trzecim stadium organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Ważne jest tylko to, by określony środek dowodowy miał w ocenie organu znaczenie dla wyjaśnienia sprawy. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, co będzie miało odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Ma to szczególne znaczenie w przypadku występowania dowodów o przeciwstawnej treści. Ostatnia zasada oceny zgromadzonego materiału dowodowego odwołuje się do reguł logiki dotyczących wnioskowania, dowodzenia, przekonywania, uzasadniania (tamże, s. 155-156; por. też wyr. NSA z dnia 15 grudnia 1995 r., SA/Lu 507/95, LEX nr 27 107).

W sprawie o wymeldowanie muszą zostać spełnione dwie przesłanki: opuszczenie lokalu oraz opuszczenie to musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że H.K. nie przebywa w spornym lokalu od 2003 r. Okoliczność ta w niniejszej sprawie nie jest sporna. Kwestią sporną jest natomiast druga przesłanka tj. czy opuszczenie lokalu przez wyżej wymienionego było dobrowolne i trwałe. Nie ma natomiast znaczenia okoliczność, iż przedmiotowy lokal nie należy do H.K.

Strony postępowania wskazują, że lokal w którym zameldowany jest H.K. nie ma prądu jak również wody. Z wyjaśnień wyżej wymienionego wynika, że nie płacił on za energię elektryczną, gdyż nie miał pieniędzy. Nie ponosił również żadnych nakładów związanych z utrzymaniem nieruchomości w której znajduje się sporny lokal. Z akt nie wynika również aby podejmował czynności zmierzające do przywrócenia w lokalu wody czy też energii elektrycznej. W takiej sytuacji trudno uznać za prawidłowe ustalenia organów, iż opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego. Z zachowania H.K. jak i z okoliczności sprawy wynika, że lokal w którym jest zameldowany nie stanowi jego centrum życiowego od 2003 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Organ I instancji przeprowadzając postępowanie ustalił, że nastąpiło opuszczenie lokalu przez H.K. W aktach sprawy nie ma żadnych dowodów na okoliczność, że do opuszczenia lokalu został zmuszony poprzez jakiekolwiek działania osób które wnioskowały o jego wymeldowanie. Organ drugiej instancji w uzasadnieniu wskazał, że dał wiarę twierdzeniom H.K., że ten podjął działania mające na celu powrót do lokalu w którym jest zameldowany. W uzasadnieniu decyzji nie wskazano natomiast jakie to działania podjęto, brak również w tym zakresie jakiegokolwiek materiału dowodowego w aktach administracyjnych sprawy. Wskazać również należy, iż z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że H.K. sporadycznie przychodził do lokalu. Oznacza to, iż wnioskodawcy nie utrudniali mu korzystania z przedmiotowego lokalu. Powoływana w uzasadnieniu decyzji okoliczność, że wyżej wymieniony czasowo nie przebywa pod adresem zameldowania z uwagi na stan zdrowia, gdyż wymaga opieki - również nie jest należycie wykazana. Na tę okoliczność w aktach administracyjnych znajduje się jedynie orzeczenie o niepełnosprawności z którego nie wynika by wyżej wymieniony musiał korzystać z pomocy innych osób.

Organ wskazując, iż nie dał wiary wnioskodawcom, że H.K. nie zamieszkuje spornego lokalu i opuścił go w sposób trwały - stoi w sprzeczności z regułami logiki. Z całokształtu materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej i okoliczności sprawy wynika, że H.K. nie zamieszkuje w lokalu jak również opuścił lokal dobrowolnie i trwale. Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Sądu, organy opierając decyzję o odmowie wymeldowania wyłącznie na gołosłownym twierdzeniu H.K. o chęci powrotu do lokalu dokonał dowolnej oceny dowodów, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał organowi podstaw do odmowy wymeldowania. Tym samym naruszono przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Z tego też względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z poz. zm.) oraz w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 wyżej wymienionej ustawy. Koszty obejmują uiszczony w dniu 17 lipca 2006 r. wpis oraz koszt przejazdu skarżącego do Sądu.