Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721643

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 4 września 2019 r.
II SA/Go 197/19
Ocena dowodu z orzeczenia lekarskiego w przedmiocie choroby zawodowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Ruszyński.

Sędziowie WSA: Adam Jutrzenka-Trzebiatowski, Grażyna Staniszewska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 r. sprawy ze skargi E.U. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 4 stycznia 2011 r. E.U. osobiście zgłosił Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu podejrzenie choroby zawodowej - zespół cieśni nadgarstka. Zgłoszenie to zostało poprzedzone pismem z dnia (...) grudnia 2010 r., w którym E.U. oprócz zespołu cieśni nadgarstka wyszczególnił 14 innych schorzeń. W związku z tym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny skierował E.U. na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej, przekazując w załączeniu kserokopie dokumentacji medycznej oraz pism E.U. z dnia (...) grudnia 2010 r., (...) stycznia 2011 r., (...) stycznia 2011 r.

W piśmie z dnia (...) kwietnia 2011 r. znak: (...) Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy poinformował, że toczy się postępowanie w kierunku choroby zawodowej z pkt 20.1 - zespół cieśni nadgarstków. Pozostałe schorzenia, które zgłosił E.U. w piśmie z dnia (...) grudnia 2010 r. nie figurują w wykazie chorób zawodowych i nie są również następstwem przewlekłego zatrucia takimi związkami jak propan, butan i siarkowodór, na które zgodnie z wywiadem był narażony. W związku z tym zwrócono się o przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego pod kątem możliwości powstania zespołu cieśni nadgarstków i opracowanie chronometrażu pracy, uwzględniającego wykonywanie wielokrotnie powtarzalnych ruchów monotypowych w stawach nadgarstkowych, wykonywanych w rytmie wymuszonym lub w systemie pracy akordowej. Ponadto zwrócono się o ustalenie, czy E.U. posiada status rolnika, ponieważ jest to jeden z warunków niezbędnych do uznania choroby zawodowej w przypadku występowania narażenia w gospodarstwie.

Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w dniu 5 maja 2011 r. zgłosiła jedynie podejrzenie zachorowania E.U. na przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

Pracownicy Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej ustalili przebieg zatrudnienia E.U. i przeprowadzili ocenę narażenia we wskazanym kierunku, uwzględniając przy tym zademonstrowany przez E.U. w dniu (...) maja 2011 r. sposób wykonywania czynności na stanowisku kierowcy przewożącego butle gazowe (w tym napełnianie i transportowanie napełnionych lub opróżnionych butli gazowych przemysłowych) oraz wniesione do protokołu wyjaśnienia i uwagi. E.U. w dniu 9 czerwca 2011 r. dostarczył na piśmie korektę do protokołu z dnia (...) maja 2011 r. sporządzonego z przeprowadzonej demonstracji sposobu wykonywania czynności na stanowisku kierowcy przewożącego butle gazowe.

W ocenie pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej, wykonywanie czynności na stanowisku kierowcy mogło być związane z pewnymi przejawami przeciążenia kończyny górnej prawej ręki tj. podczas zmiany biegów w samochodzie oraz załadunku i rozładunku butli gazowych przemysłowych, jednakże nie były to ruchy częste i szybkie. Praca nie była wykonywana w systemie akordowym.

Na wniosek Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (pismo z dnia (...) listopada 2011 r. znak: (...)) uzupełniono ocenę narażenia zawodowego pod kątem możliwości powstania zespołu cieśni nadgarstka w okresie działalności rolniczej.

E.U. od 2002 r. podlega ubezpieczeniu indywidualnemu rolników w KRUS. Jest właścicielem gospodarstwa o powierzchni 2,37 ha w tym na powierzchni ok. 0,61 ha znajduje się budynek mieszkalny z pomieszczeniami gospodarczymi a także ogródek, w którym zasadzone są drzewa owocowe, krzewy, iglaki. W maju 2010 r. E.U. przekazał na dwójkę dzieci działkę o powierzchni 0,30 ha pod budownictwo jednorodzinne. W tym czasie E.U. wraz dziećmi porządkował działkę pod budowę (wycinanie drzew i krzewów). W wyniku przeprowadzonej oceny stwierdzono, że wykonywanie czynności w gospodarstwie rolnym było związane z pewnymi przejawami przeciążenia kończyn górnych podczas wykonywania prac w rolnictwie, ale nie były to ruchy częste i szybkie a tym samym praca o charakterze monotypowym. Prace w rolnictwie nie stwarzały narażenia na powstanie zespołu cieśni nadgarstka.

Dnia (...) stycznia 2012 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie nr (...) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że E.U. odczuwa od kilku lat bóle obu nadgarstków, uczucie "kurczu" dłoni, drętwienie placów głównie I-III obu rąk, osłabienie siły mięśniowej, wypadanie przedmiotów z rąk, trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów. Z tego powodu zgłosił się do neurologa. W wykonanym we wrześniu 2010 r. badaniu ENG stwierdzono zespół cieśni nadgarstka prawego (brak odpowiedzi czuciowej z prawego nerwu pośrodkowego na wysokości nadgarstka), a w marcu 2011 r. zespół cieśni nadgarstka lewego (brak odpowiedzi czuciowej z lewego nerwu ośrodkowego na wysokości nadgarstka). Wykonana diagnostyka w Poradni Chorób Zawodowych WOMP wykazała, że pacjent od wielu lat leczy się z powodu zespołu bólowego kręgosłupa. Ponadto w grudniu 1990 r. E.U. przebywał w Oddziale Reumatologii w Szpitalu, skąd został wypisany z rozpoznaniem "zapalenie wielostawowe seronegatywne". Stwierdzono wówczas m.in. nasilone dolegliwości bólowe oraz obrzęki prawego stawu nadgarstkowego, a w badaniu rtg pojedyncze nadżerki kostne w obrębie wyrostka rylcowatego kości łokciowej prawej. W tym miejscu dodano, iż zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego dające ucisk m.in. na korzenie nerwowe C6-C8 oraz przebyte stany zapalne stawów nadgarstkowych należą do udowodnionych pozazawodowych czynników ryzyka ZCN. Konsultujący neurolog w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy po badaniu i analizie posiadanej dokumentacji stwierdził u pacjenta dyskopatię i radikulopatię szyjną, a w konsultacji reumatologicznej wykazano: zapalenie seronegatywne stawów w wywiadzie, zmiany zniekształcające w kręgosłupie z wielopoziomową dyskopatią w odcinku szyjnym i L-S z objawami rwy kulszowej lewostronnej, brachialgię prawostronną (uszkodzenie splotu barkowego?), chorobę zwyrodnieniową kolan, zespół cieśni nadgarstka prawego i lewego.

Mając na uwadze powyższe ustalenia przyjęto, iż przyczyną wystąpienia u E.U. zespołu cieśni nadgarstka prawego i lewego nie były warunki pracy. Przeprowadzona ocena narażenia zawodowego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wykazała, że E.U. w latach 1980-2012 r. nie był narażony na pracę w rytmie wymuszonym, wymagającym wielokrotnie powtarzanych w długich przedziałach czasowych ruchów monotypowych maksymalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego oraz promieniowego i łokciowego w stawach nadgarstkowych, które mogłyby nadmiernie obciążać kończyny górne w nadgarstkach. A zatem stwierdzono, że u E.U. nie istnieją podstawy do rozpoznania choroby zawodowej z pkt 20.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

E.U. nie zgodził się z wydanym orzeczeniem lekarskim i w związku z tym został skierowany na badania do jednostki orzeczniczej II stopnia.

Dnia (...) marca 2012 r. Instytut Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie nr (...) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej (poz. 20.1). W uzasadnieniu ww. orzeczenia lekarskiego wskazano, że analiza czynności zawodowych wykazała, iż badany w trakcie pracy nie wykonywał długotrwale przez całą lub znaczną część zmiany roboczej monotypowych czynności, pod postacią ruchów dłoni w maksymalnym zginaniu oraz prostowaniu nadgarstka, zwłaszcza połączonych z dużym naciskiem w długich przedziałach czasowych, które stwarzałyby możliwość ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. Wykonywane czynności miały charakter zróżnicowany i dynamiczny i nie wymagały ciągłego, długotrwałego napięcia tych samych grup mięśniowych. Ponadto według obowiązujących przepisów prawnych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi dla zespołu cieśni w obrębie nadgarstka jeden rok. W żaden sposób nie można więc łączyć przyczynowo choroby rozpoznanej w roku 2010 z domniemanym narażeniem związanym z zawodem kierowcy, które ustało w roku 1991 (19 lat wcześniej).

Po zebraniu materiału dowodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją Nr (...) z dnia (...) maja 2012 r. nie stwierdził u E.U. choroby zawodowej tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji odwołał się E.U. PWIS rozpatrując odwołanie dokonał oceny zebranych dowodów, uwzględniając przy tym również uwagi E.U. wniesione w piśmie z dnia (...) lipca 2012 r. i stwierdził, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie nie wyjaśniają istotnych dla sprawy okoliczności, wymagających specjalistycznej wiedzy, dlatego pismem z dnia (...) lipca 2012 r. znak: (...) wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy o uzupełnienie wydanego orzeczenia lekarskiego nr (...) z dnia (...) marca 2012 r. W ocenie PWIS wyjaśnienia wymagało, czy w 1990 r. kiedy to rozpoznano w Oddziale Reumatologii w Szpital Zespolonym "zapalenie wielostawowe seronegatywne" występowały charakterystyczne objawy dla zespołu cieśni nadgarstka. Za konieczne uznano również odniesienie się lekarzy orzeczników do indywidualnych cech osobniczych ze względu na rozpoznaną wcześniej u E.U. chorobę Scheuermanna, bowiem jak wynika z orzecznictwa sądowego nie jest wykluczone powstanie choroby zawodowej także w warunkach, w których dopuszczalne normy nie są przekraczane, gdyż znaczenie może mieć także osobnicza wrażliwość na działanie określonego czynnika.

W odpowiedzi Instytut Medycyny Pracy w piśmie z dnia (...) sierpnia 2012 r. wyjaśnił, że analiza załączonej dokumentacji nie dostarcza danych mogących wpłynąć na treść wydanego orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślono, że według obowiązujących przepisów prawnych okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi dla zespołu cieśni w obrębie nadgarstka jeden rok. Choroba, która jest przedmiotem orzekania została rozpoznana u badanego dopiero w roku 2010 i w żaden sposób nie można zatem łączyć jej przyczynowo z domniemanym narażeniem związanym z zawodem kierowcy, które ustało w roku 1991 (19 lat wcześniej), niezależnie od oceny narażenia na tym stanowisku oraz postulowanych w piśmie "indywidualnych cech osobniczych". Podczas czynności zawodowych badanego na stanowisku kierowcy żaden z nadgarstków nie był narażony na długotrwałe ruchy monotypowe, rozumiane jako ruchy jednorodne wykonywane przez cały czas zmiany roboczej (co najmniej 7 godzin/dz) i polegające na maksymalnym lub submaksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka z użyciem siły - jedynie taki charakter wykonywanych ruchów może prowadzić do przewlekłego ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. Jedną z najlepiej udowodnionych przyczyn zespołu cieśni jest reumatoidalne zapalenie stawów, na które badany choruje od 1990 r. - wskazanie przyczyny tej choroby jest więc w przypadku E.U. wyjątkowo jednoznaczne i nie budzące wątpliwości medycznych i orzeczniczych. Zaznaczono, że ponowna szczegółowa analiza procesu diagnostyczno-orzeczniczego, w tym w szczególności przebiegu i wyników badań wykonywanych podczas hospitalizacji E.U. w Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii IMP wykazały, iż proces diagnostyczny został wykonany zgodnie z zasadami przyjętymi w orzecznictwie o chorobach zawodowych. Nie ma żadnych merytorycznych podstaw do weryfikacji wydanego orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

PWIS po rozpatrzeniu ponownie całości zebranego materiału dowodowego decyzją z dnia (...) września 2012 r. Nr (...) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o braku podstaw do rozpoznania u E.U. choroby pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Co do pozostałych schorzeń zgłoszonych przez Pana E.U. w piśmie z dnia (...) grudnia 2010 r. w uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy powołując się na pismo WOMP z dnia (...) kwietnia 2011 r. znak: (...) wskazał, iż specjaliści z zakresu medycyny pracy nie dopatrzyli się zawodowej etiologii tych schorzeń.

E.U. zaskarżył decyzję PWIS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który po rozpoznaniu skargi wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 172/13 uchylił ww. decyzję PWIS, oraz poprzedzającą ją decyzję PPIS z dnia (...) maja 2012 r. Nr (...). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji WSA w Gorzowie Wlkp. stwierdził, że organy nie dokonały ustaleń, co do zakresu dokonanego przez stronę zgłoszenia. Niezależnie od tego uchybienia Sąd odnosząc się do stanowiącej przedmiot badań lekarskich właściwych jednostek, zdiagnozowanej u E.U. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wskazał, że z uwagi na twierdzenia skarżącego, iż leczył się w kierunku zespołu cieśni nadgarstka niedługo po ustaniu zatrudnienia w P. S.A. - rolą organów winno być także uwzględnienie i zbadanie dokumentacji rentowej, która stała się podstawą do stwierdzenia niezdolności skarżącego do pracy. Ponadto w ocenie Sądu analiza akt sprawy prowadziła do wniosku, iż w stanowiącej podstawę do wydania decyzji przez organ I instancji "karcie oceny narażenia zawodowego", w rodzaju wykonywanych czynności nie uwzględniono czynności, na które zwracał uwagę E.U. tj: używania dźwigni zmiany biegów, czy też tzw. półbiegów powodujących konieczność zaciskania nadgarstka w czasie jazdy (według skarżącego przez 8-9 godz. dziennie).

Od powołanego wyżej wyroku WSA w Gorzowie Wlkp., PWIS złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 1872/13 skargę kasacyjną oddalił, podzielając stanowisko WSA w Gorzowie Wlkp., iż jednostki medyczne nie dysponowały dostateczną dokumentacją medyczną oraz oceny narażenia zawodowego skarżącego i że brak jest rozstrzygnięć odnośnie pozostałych zgłoszonych przez E.U. chorób zawodowych. NSA w Warszawie w ww. wyroku podkreślił, że w przypadku zgłoszenia kilku (bądź nawet więcej niż kilku) chorób zawodowych możliwe jest zarówno prowadzenie jednego postępowania jak i odrębnych postępowań dotyczących każdej z osobna chorób, bądź też kilku postępowań, z których każde dotyczy kilku chorób. Istotne przy tym nie jest to ile organ będzie prowadził postępowań, ale to, aby odnośnie wszystkich zgłoszonych chorób zawodowych wydane zostało orzeczenie lekarskie (bądź orzeczenia lekarskie) i decyzja (bądź decyzje) organów inspekcji sanitarnej.

PWIS, po otrzymaniu akt administracyjnych z WSA w Gorzowie Wlkp., pismem z dnia (...) maja 2015 r. przekazał sprawę do PPIS, w celu ponownego rozpatrzenia zgodnie z zaleceniami Sądu.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie organ I instancji ustalił, że E.U. pracował zawodowo od (...) sierpnia 1971 r. (z przerwami), na co złożyło się przedstawione poniżej zatrudnienie w:

1. P. (zakład zlikwidowany), w okresie od (...) sierpnia 1971 r. do (...) września 1972 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku uczeń zawodu;

2. P. (zakład zlikwidowany), w okresie od (...) września 1972 r. do (...) stycznia 1975 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku uczeń praktycznej nauki zawodu, mechanik napraw pojazdów samochodowych;

3. K. (...) (przedsiębiorstwo zlikwidowane), w okresie od (...) marca 1975 r. do (...) grudnia 1975 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego (...);

4. "G." Oddział Terenowy (...) (zakład zlikwidowany), w okresie od (...) marca 1976 r. do (...) kwietnia 1976 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu osobowego;

5. W. (...) (zakład zlikwidowany), w okresie od (...) kwietnia 1976 r. do (...) listopada 1977 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu (...);

6. ZR-B. (...) (zakład zlikwidowany), w okresie od (...) listopada 1977 r. do (...) lutego 1978 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku majstra warsztatu;

7. Fabryce Mebli (zakład zlikwidowany) w okresie od (...) maja 1978 r. do (...) lipca 1979 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych (do (...) września 1978 r.), kierowcy;

8. D. (...), należącym do D. Sp. z o.o. (zakład zlikwidowany (...) marca 2017 r.) w okresie od (...) października 1979 r. do (...) kwietnia 1980 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu marki (...);

9. "T.", należącym do D. Sp. z o.o. (zakład zlikwidowany (...) marca 2017 r.), w okresie od (...) maja 1980 r. do (...) czerwca 1981 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu marki (...);

10. Przedsiębiorstwie T., obecnie następca prawny P. SA Oddział w (...), w okresie od (...) lipca 1981 r. do (...) stycznia 1986 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu marki (...);

11. Z. (...) obecnie P. - Oddział w (...), w okresie od (...) lutego 1986 r. do (...) czerwca 1986 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu marki (...),

12. Z. (...), którego następcą prawnym był Oddział Z. Sp. z o.o. Oddział Dystrybucji (...) (zakład zlikwidowany (...) marca 2017 r.), w okresie od (...) lipca 1986 r. do (...) kwietnia 1988 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu marki (...);

13. Z. (...), obecnie P. SA Oddział w (...), w okresie od (...) grudnia 1989 r. do (...) sierpnia 1991 r., gdzie był zatrudniony na stanowisku kierowcy samochodu: marki (...) (w okresie od (...) grudnia 1989 r. do (...) stycznia 1990 r.), marki (...) (w okresie od (...) stycznia 1990 r. do (...) maja 1991 r.), a w okresie od (...) czerwca 1991 r. do (...) sierpnia 1991 r. zasiłek chorobowy;

14. Rolnik indywidualny w (...), obecnie, podlegający na ubezpieczeniu indywidualnym rolników w KRUS na swój wniosek złożony w 2010 r., w okresie od (...) lipca 2002 r. do (...) maja 2015 r., w tym zasiłki chorobowe w okresie od (...) września 2010 r. do (...) października 2010 r. i (...) listopada 2010 r. do kwietnia 2011 r. Ponadto od dnia (...) maja 2015 r. renta z KRUS i orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia (...) lipca 2016 r., że E.U. jest całkowicie niezdolny do pracy od (...) czerwca 2016 r. do (...) lipca 2018 r.

Charakter wykonywanych czynności zawodowych przez E.U. i narażenie zawodowe w przedstawionych wyżej zakładach pracy przedstawiono następująco:

- w latach 1975-1979 wykonywał czynności zawodowe na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego (...) oraz samochodu osobowego, gdzie do zakresu jego obowiązków należało kierowanie samochodami, a tym samym zmiana biegów podczas ruszania i jazdy - wbijanie biegów i zmiana biegów prawą ręką (uzależniona od natężenia ruchu w terenie zabudowanym i niezabudowanym); lewa ręka na kierownicy (w momencie parkowania samochodu - manewrowanie kierownicą);

- w latach 1980-1991 wykonywał czynności na stanowisku kierowcy, gdzie do jego obowiązków należało m.in. kierowanie samochodami, załadunek i rozładunek butli gazowych oraz zakręcanie i odkręcanie kołpaków oraz dokręcanie śrub mocujących przy butlach gazowych. Praca ta była o zróżnicowanym charakterze, nie wymagała wykonywania powtarzających się ruchów monotypowych - szybkich i niezmiennych ruchów zginania i prostowania nadgarstków w długich przedziałach czasowych.

- w latach 2002-2015 będąc rolnikiem indywidualnym podlegającym ubezpieczeniu indywidualnym rolników w KRUS wskazał, że " (...) nie było możliwości bycia narażonym na powstanie zespołu cieśni nadgarstka, ponieważ wyniki badań wskazują na okresy wcześniejsze powstania choroby".

Do zakresu wykonywanych czynności jako rolnika indywidualnego E.U. wskazał następujące prace: praca w ogródku i poletku, w którym zasadzone ma drzewa owocowe, iglaki, krzewy. Przy wykonywaniu tych czynności używał szpadla, grabi, kosy, kosy spalinowej, piły do cięcia drzew. Jednakże od kilku lat nie wykonuje niezbędnych prac, ponieważ wszystko jest zarośnięte, nie skoszone oraz zaniedbane.

Czynności te powodowały zwiększone zaangażowanie kończyn górnych - jednak nie były to czynności powodujące długotrwałego ucisku na pnie nerwów obwodowych i sprzyjających wystąpieniu zespołu cieśni nadgarstka o etiologii zawodowej.

Rozpoznanie u E.U. zespołu cieśni nadgarstka miało miejsce w listopadzie 2010 r., tj. po upływie 1 roku od zakończenia pracy zawodowej w Oddziale w (...) należącym do P. S.A., a czynności zawodowe wykonywane w latach 1980 - 2012 nie były wykonywane w rytmie wymuszonym, wymagającym wielokrotnie powtarzalnych w długich przedziałach czasowych ruchów monotypowych maksymalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego oraz promieniowego i łokciowego w stawach nadgarstkowych, które mogłyby nadmiernie obciążyć kończyny górne w nadgarstkach.

Dnia (...) listopada 2017 r. PPIS wydał decyzję Nr (...) o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej tj: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej pod poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu powyższej decyzji PPIS stwierdził, że mając na uwadze całość zgromadzonej dokumentacji, w tym treść orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią "przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka" (poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych) wydanych przez Poradnię Chorób Zawodowych WOMP, a w szczególności orzeczenia lekarskiego wydanego przez Instytut Medycyny Pracy, na których wydanie miało wpływ występowanie dominujących, udowodnionych, pozazawodowych czynników ryzyka tego schorzenia oraz ustalenie, że charakter wykonywanych czynności zawodowych nie mógł spowodować powstania schorzenia - brak jest podstaw do stwierdzenia u E.U. choroby zawodowej pod postacią "przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego spowodowanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka Od powyższej decyzji pismem z dnia (...) listopada 2017 r. odwołał się E. U.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w celu ustalenia zakresu prowadzonego postępowania przez organ I instancji pismem z dnia (...) stycznia 2018 r. wystąpił do PPIS o wyjaśnienia odnośnie prowadzenia postępowania administracyjnego w związku ze zgłoszeniem przez E.U. podejrzenia innych chorób zawodowych, niż zespół cieśni w obrębie nadgarstka, w tym czy po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia wzywał E.U. aby doprecyzował, w kierunku których chorób zawodowych ma być prowadzone postępowanie. W odpowiedzi PPIS w piśmie z dnia (...) stycznia 2018 r. poinformował organ II instancji, że prowadzi obecnie postępowania administracyjne w związku ze zgłoszeniem przez E.U. innych chorób zawodowych niż "przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka - obustronny".

PPIS wyjaśnił, że postępowania administracyjne zostały wszczęte po dokonaniu w dniu 20 listopada 2017 r. zgłoszeń podejrzeń o wyżej wymienione choroby zawodowe przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. Ponadto wyjaśnił, że nie wzywał E.U. o doprecyzowanie, w kierunku których chorób zawodowych ma być prowadzone postępowanie, gdyż E.U. dokonał w dniu 6 października 2015 r. zgłoszenia podejrzeń o choroby zawodowe na druku określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (tj.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1379). Ponadto zgodnie z wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 172/13 i wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 1872/13 oddalającym skargę kasacyjną PWIS w skierowaniu na ponowne badania w związku z podejrzeniem innych chorób zawodowych do Poradni Chorób Zawodowych WOMP organ wskazał choroby zawodowe określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) oraz jednostki chorobowe wskazane przez E.U., a nie uwzględnione w wykazie chorób zawodowych.

W odpowiedzi na pismo PWIS E.U. w pismach z dnia (...) stycznia 2018 r. i (...) stycznia 2018 r. wniósł uwagi i zastrzeżenia do postępowania w przedmiocie zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, podnosząc ponownie zarzuty przedstawione w odwołaniu. Ponadto przekazał dodatkowe informacje o przebiegu pracy, przebytych i obecnych dolegliwościach, wypadkach w gospodarstwie rolnym, które to mogły mieć wpływ na pogorszenie jego stanu zdrowia, a także o trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł.

Wobec wątpliwości organu odwoławczego, czy zaświadczenie lekarskie z dnia (...) września 2013 r. wystawione przez W.J. było przedmiotem oceny lekarza wydającego ostateczne orzeczenie lekarskie oraz zarzutami E.U. odnośnie błędnego rozpoznania seronegatywnego zapalenia stawów jak i nie uwzględnienia przed wydaniem orzeczeń lekarskich (oprócz monotypii ruchów) innych zawodowych czynników wywołujących zespół cieśni w obrębie nadgarstka tut. organ wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy o ponowną analizę dokumentacji w tym załączonej i odniesienie się do podnoszonych zarzutów. Organ odwoławczy wskazał, że z powodu zlikwidowania zakładów pracy E.U. organy nie są w stanie dokładnie określić stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym. Brak jest również wyników pomiarów drgań mechanicznych przy kierowaniu samochodami ciężarowymi i obsłudze narzędzi rolniczych, konieczne jest zatem oparcie się na specjalistycznej wiedzy i wynikającej z doświadczenia życiowego.

W odpowiedzi na zadane przez organ odwoławczy pytania Instytut Medycyny Pracy w piśmie z dnia (...) maja 2018 r. znak: (...) wyjaśnił, że z przeprowadzonego z pacjentem w 2012 r. wywiadu wynika, że od kilku lat występowały u niego dolegliwości bólowe prawej kończyny górnej, w okresie późniejszym dołączyły się bóle lewej kończyny górnej. We wrześniu 2010 r. rozpoznano prawostronny zcn, a w marcu 2011 r. lewostronny zcn. W związku z powyższym w żaden sposób nie można łączyć przyczynowo choroby rozpoznanej w 2010 r. z domniemanym narażeniem związanym z zawodem kierowcy, które ustało w 1991 r. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu wynosi dla zespołu cieśni nadgarstka jeden rok. Od lipca 2002 r. E.U. jest rolnikiem indywidualnym. Podczas pracy w gospodarstwie rolnym używa piły, kosiarki do koszenia trawy, glebogryzarki spalinowej, kosy ręcznej i spalinowej, wiertarki, nożyc do krzewów i żywopłotu, piły ręcznej, szpadla, grabi, wideł, siekiery, młota. Opiniowany wykonuje prace w ogrodzie oraz prace naprawcze w gospodarstwie. Z wywiadu od pacjenta wynika, że posiada w gospodarstwie kilka drzew owocowych, uprawia warzywa oraz hoduje kilka kur. Ponowna analiza narażenia zawodowego i zgromadzonej dokumentacji orzeczniczej nie wykazała aby prace wykonywane w zakładach pracy oraz w gospodarstwie rolnym mogły mieć wpływ na wystąpienie objawów zespołu cieśni w obrębie nadgarstków. Charakter pracy opiniowanego wiązał się z obciążeniem rąk, ale podczas czynności zawodowych żaden z nadgarstków nie był narażony na długotrwałe ruchy monotypowe. Przedłożone przez E.U. zaświadczenie lekarskie z dnia (...) września 2013 r. wystawione przez specjalistę z zakresu reumatologii zdaniem IMP nie podważa orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania zcn. Wskazano, że ponowna analiza narażenia zawodowego i dokumentacji medycznej nie daje podstaw do zmiany treści orzeczenia lekarskiego - brak jest podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii zespołu cieśni nadgarstka.

PWIS pismem z dnia (...) czerwca 2018 r. wystąpił do Sądu Okręgowego w (...) Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie kserokopii posiadanej dokumentacji medycznej E.U., dotyczącej stwierdzenia niezdolności do pracy przed 2002 r., w celu ustalenia, czy w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych - liczonym w tym przypadku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym tj. po 31 maja 1991 r. wystąpiły u E.U. udokumentowane objawy choroby upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

W odpowiedzi Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (...) zwrócił pozwanemu akta ZUS w celu realizacji wniosku PWIS. W odpowiedzi ZUS przekazał PWIS dokumentację medyczną E.U., w celu realizacji wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 172/13 oraz NSA z dnia 3 marca 2015 r. II OSK 1872/13. Następnie PWIS przekazał kserokopię udostępnionej dokumentacji przez ZUS, do IMP w celu ponownej oceny i udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy z załączonej dokumentacji wynika, że E.U. leczył się w kierunku zespołu cieśni nadgarstka niedługo po ustaniu zatrudnienia w P. S.A. oraz czy można stwierdzić wystąpienie udokumentowanych objawów zespołu cieśni w obrębie nadgarstków w okresie uprawniającym do rozpoznania choroby zawodowej.

W odpowiedzi IMP w piśmie z dnia (...) grudnia 2018 r. znak: (...) wyjaśnił, że przesłana dokumentacja orzecznicza obejmuje badania w ZUS od 2002 r., a analiza przesłanych dokumentów pozwala na stwierdzenie, że opiniowany nie był leczony z powodu zen. Brak jest również udokumentowanych objawów zespołu cieśni nadgarstka w dokumentacji z 2000 r. W opinii lekarza orzecznika ZUS z dnia (...) lipca 2000 r. opisane są charakterystyczne dla seronegatywne go zapalenia stawów objawy: trudności w porannym rozruchu 2h, bóle nadgarstków, stawu skokowego prawego i kolanowego, placów rąk. Również zaświadczenia leczącego reumatologa z dnia (...) czerwca 2000 r. i z dnia (...) maja 2002 r. nie zawierają informacji pozwalających na rozpoznanie zcn, ani opisu objawów pozwalających na rozpoznanie ww. schorzenia. W aktach znajduje się karta leczenia sanatoryjnego z rehabilitacji w ramach prewencji rentowej ZUS, gdzie również nie rozpoznano zcn oraz nie opisano objawów zespołu cieśni nadgarstka. Po przeanalizowaniu dokumentacji medycznej należało uznać, iż E.U. nie leczył się w kierunku zespołu cieśni nadgarstka niedługo po ustaniu zatrudnienia w P. S.A. oraz brak jest udokumentowanych objawów zespołu cieśni nadgarstka w okresie uprawniającym do rozpoznania choroby zawodowej.

Decyzją Nr (...) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że sprawa podejrzenia choroby zawodowej u E.U. pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstków była już przedmiotem rozpoznawania przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz sądy administracyjne. W toku tych postępowań przedmiotem analizy był zakres prowadzonego postępowania w związku ze zgłoszeniem podejrzenia kilkunastu innych chorób zawodowych oraz jakość zgromadzonego materiału dowodowego, który w sposób dostateczny pozwoliłby na udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że ww. choroba skarżącego została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Organ II instancji podkreślił, że E.U. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy oraz w Instytucie Medycyny Pracy. Wymienione jednostki orzecznicze, pomimo potwierdzenia rozpoznania u skarżącego schorzenia pod postacią zespołu cieśni nadgarstków, spójnie orzekły o braku podstaw do rozpoznania tego schorzenia jako choroby zawodowej, z uwagi na brak zawodowej etiologii tego schorzenia. Wykazano, że na charakter samoistny omawianej choroby wskazują: występująca u badanego od wielu łat choroba układowa (seronegatywne zapalenie stawów), wielostawowa choroba zwyrodnieniowa oraz zaburzenia metaboliczne (hipertrójglicerydemia), które są istotnymi niezależnymi czynnikami ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ II instancji stwierdził, że zarówno organy orzekające w przedmiocie choroby zawodowej jak i sąd administracyjny nie mogą podważać merytorycznych opinii jednostek orzeczniczych. Prowadzenie postępowania dowodowego nie jest celem samym w sobie, bowiem służy do poczynienia ustaleń istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie. Jeśli materiał dowodowy wskazuje na jednoznaczne wnioski, że choroba nie ma zawodowej etiologii, to po pierwsze - organy nie mają obowiązku poszukiwania innych przyczyn choroby, a po wtóre, nie jest zasadne i nie może być uznane za skuteczne domaganie się przeprowadzenia kolejnych dowodów.

Organ odwoławczy na podstawie art. 80 k.p.a. dokonał oceny wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń lekarskich i stwierdził, że orzeczenia lekarskie wydane zostały przez uprawnione jednostki orzecznicze oraz lekarzy specjalistów z zakresu medycyny pracy. Orzeczenie lekarskie wydane w wyniku ponownego badania przez IMP jest ostateczne. Ze względu na logiczne uzasadnienie, zgodnie z aktualną wiedzą w przedmiotowej sprawie, jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Organ II instancji nie znalazł podstaw do stwierdzenia jego niewiarygodności, bowiem dokonane ustalenia znajdują potwierdzenie w dokumentacji lekarsko-orzeczniczej, udostępnionej przez KRUS i ZUS.

Organ odwoławczy stwierdził, że PPIS rozpatrując ponownie sprawę w związku z zaleceniami sądów administracyjnych, przeprowadził dodatkowe dochodzenie i zaktualizował kartę oceny narażenia zawodowego, w której zamieścił dostępne dane odnośnie sposobu wykonywania pracy.

PWIS zauważył, iż organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie mają prawa wnikać w sposób i tryb badań orzeczniczych, przeprowadzanych przez uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednostki służby zdrowia. Organy te mają natomiast obowiązek kontrolować, czy wydana przez jednostkę służby zdrowia opinia wyjaśniła istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czy jest rzeczowa i przekonywująca. W ocenie organu odwoławczego wydane opinie odpowiadają tym wymogom i mogą stanowić podstawę zaskarżonej decyzji.

W ocenie organu odwoławczego, pomimo uzupełnienia materiału dowodowego zgodnie z zaleceniami sądów administracyjnych, w świetle dokonanych ustaleń klinicznych i jednoznacznego stanowiska orzekających w przedmiotowej sprawie lekarzy brak jest nadal podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, wymienionej pod poz. 20.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Ponadto nie potwierdziły się także zarzuty E.U., że nie został przebadany w związku ze zgłoszeniem podejrzenia innych chorób zawodowych. Organ odwoławczy ustalił, że po skierowaniu E.U. na badania w związku z podejrzeniem innych chorób zawodowych do uprawnionej jednostki I stopnia wydano 17 orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, z którymi E.U. nie zgodził się, więc został skierowany do uprawnionej jednostki orzeczniczej II stopnia w (...). Po zakończeniu postępowania diagnostyczno-orzeczniczego zostaną wydane odrębne decyzje administracyjne przez PPIS. Ponadto w wyniku rozpoznania u E.U. przewlekłego okołostawowego zapalenia barku jako choroby zawodowej, PPIS dnia (...) sierpnia 2018 r. wydał decyzję nr (...) o stwierdzeniu ww. choroby zawodowej, od której nie wniesiono odwołania w ustawowym terminie, więc jest ostateczna.

Organ II instancji stwierdził, iż dokonanie przez organy PIS odmiennej od oczekiwań strony oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, a w konsekwencji art. 2351 Kodeksu pracy i przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

PWIS wydając decyzję w sprawie choroby zawodowej, zważał na spełnienie dwóch pozytywnych elementów jednocześnie: orzeczenia lekarskiego rozpoznającego chorobę zawodową i wyników dochodzenia epidemiologicznego wskazującego na istnienie związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a warunkami pracy. W jego ocenie w niniejszej sprawie takiego związku nie można stwierdzić bezspornie ani z wysokim prawdopodobieństwem, pomimo iż rozpoznane schorzenie wymienione jest w wykazie chorób zawodowych, a wyniki oceny narażenia zawodowego wskazują na wykonywanie czynności obciążających kończyny górne, bowiem w ocenie orzekających lekarzy nie były to czynności powodujące ucisk na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka. Stwierdzono natomiast występowanie udowodnionych, niezależnych czynników pozazawodowych, mających istotny wpływ na rozpoznany u skarżącego zespół cieśni w obrębie nadgarstków. Wobec powyższego PWIS orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej obecnie decyzji PPIS.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył E.U. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że potwierdzono w badaniu również zespół rowka lewej ręki, a w wykonanym w czerwcu 2006 r. w (...), stwierdzono także zespół splotu barkowego, który decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r. uznano za chorobę zawodową, wymienioną w poz. 19.4. wykazu chorób zawodowych (przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego). Według skarżącego, wykonane badania EMG w 2010 i 2011 r. wykazały zespół cieśni kanału nadgarstka (ZCICN) lewej i prawej ręki, które jednak uznano za choroby pozazawodowe. Skarżący wskazał również, że podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS co mieści się w okresie narażenia w rolnictwie, jeżeli nie jest następstwem pracy kierowcy przewożącego towary niebezpieczne (stanowiska pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze).

W odpowiedzi na skargę Państwowy Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c tej ustawy).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja praz poprzedzająca ją decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego odpowiadają prawu.

Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia (...) stycznia 2011 r. E.U. zgłosił podejrzenie choroby zawodowej - zespołu cieśni nadgarstka. Zgłoszenie to poprzedził pismem z dnia (...) grudnia 2010 r., w którym oprócz zespołu cieśni nadgarstka wyszczególnił 14 innych schorzeń. W konsekwencji dokonanego zgłoszenia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny skierował E.U. na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy dnia (...) maja 2011 r. zgłosiła podejrzenie zachorowania u E.U. na chorobę wywołaną sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

Dnia (...) stycznia 2012 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Skarżący nie zgodził się z wydanym orzeczeniem lekarskim i został skierowany na badania do jednostki orzeczniczej II stopnia. Po ich przeprowadzeniu Instytut Medycyny Pracy dnia (...) marca 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że analiza czynności zawodowych wykazała, iż badany w trakcie pracy nie wykonywał długotrwale przez całą lub znaczną część zmiany roboczej monotypowych, czynności pod postacią ruchów dłoni w maksymalnym zginaniu oraz prostowaniu nadgarstka, zwłaszcza połączonych z dużym naciskiem w długich przedziałach czasowych, które stwarzałyby możliwość ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. Wykonywane czynności miały charakter zróżnicowany i dynamiczny i nie wymagały ciągłego, długotrwałego napięcia tych samych grup mięśniowych. Ponadto zaznaczono, iż według obowiązujących przepisów prawnych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi dla zespołu cieśni w obrębie nadgarstka jeden rok, a zatem nie można łączyć przyczynowo choroby rozpoznanej w roku 2010 z domniemanym narażeniem związanym z zawodem kierowcy, które ustało w roku 1991 (19 lat wcześniej).

Ww. orzeczenia lekarskie były podstawą wydania decyzji orzekających o braku podstaw do stwierdzenia u E.U. choroby zawodowej - zespołu cieśni nadgarstka.

W sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 172/13 uchylił powyższą decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) września 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) maja 2012 r. o braku podstaw do stwierdzenia u E.U. choroby zawodowej - zespołu cieśni nadgarstka.

Sąd wskazał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez uwzględnienie i zbadanie dokumentacji rentowej, która stała się podstawą do stwierdzenia niezdolności skarżącego do pracy - w celu ustalenia czy po zakończeniu zatrudnienia stwierdzono u skarżącego udokumentowane objawy choroby - zespołu cieśni nadgarstka. Sąd zwrócił uwagę na potrzebę uzupełnienia "Karty oceny narażenia zawodowego" poprzez uwzględnienie czynności na które zwracał uwagę E.U., a które nie zostały uwzględnione w karcie narażenia zawodowego, polegających na: używaniu dźwigni zmiany biegów, czy też tzw. półbiegów powodujących konieczność zaciskania nadgarstka w czasie jazdy (według skarżącego przez 8-9 godz. dziennie). WSA wskazał również, że postępowanie administracyjne winno toczyć się w przedmiocie stwierdzenia wszystkich zgłoszonych przez skarżącego chorób zawodowych, a nie jedynie w przedmiocie stwierdzenia choroby zespół cieśni nadgarstka.

Stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 172/13 podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 1872/13 oddalił skargę kasacyjną.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd działa w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Podnieść należy, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, iż ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.

Analiza sprawy wskazuje, że materiał dowodowy w zakresie wyznaczonym przez Sąd orzekający w sprawie sygn. akt II SA/Go 172/13 został uzupełniony, a stan sprawy wyjaśniono w stopniu pozwalającym na wydanie rozstrzygnięcia. Organ zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przedstawienie dokumentacji leczniczej w celu wyjaśnienia, czy w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych wystąpiły u E.U. udokumentowane objawy choroby zawodowej tj. zespół cieśni nadgarstka. Ponadto w oparciu o zgromadzoną dokumentację oraz informacje podane przez stronę postępowania PPIS sporządził uaktualnioną ocenę narażenia zawodowego. W ten sposób uzupełniony materiał dowodowy został przekazany do Instytutu Medycyny Pracy w celu zweryfikowania wydanego wcześniej orzeczenia z dnia (...) marca 2012 r. W opinii z dnia (...) czerwca 2017 r. Instytut Medycyny Pracy podtrzymał swoje stanowisko braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - zespołu cieśni nadgarstka. W opinii stwierdzono, że z analizy dostarczonej dokumentacji medycznej, w tym orzeczeń i opinii lekarskich, które stały się podstawą stwierdzenia niezdolności do pracy przez ZUS i KRUS wynika, że u pacjenta rozpoznano m.in. zespół ciasnoty podbarkowej, zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych i kolanowych, wielopoziomową chorobę dyskowo-zwyrodnieniową kręgosłupa, zespół korzeniowy wielostawowy, obustronny zespół cieśni nadgarstka, encefalopatię, organiczne zaburzenia nastroju. Z powodu dolegliwości bólowych stawów od 1990 r. pacjent jest pod opieką poradni reumatologicznej. Rozpoznane u opiniowanego seronegatywne zapalnie stawów ma niewątpliwie wpływ na rozwój cieśni nadgarstka.

Wskazać należy, że o wyrażenie stanowiska przez Instytut Medycyny Pracy w sprawie stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - zespołu cieśni nadgarstka (z.c.n.), po uzupełnieniu dokumentacji leczniczej o akta rentowe ZUS oraz w związku z treścią zaświadczenia lekarskiego z dnia (...) września 2013 r. zwracał się również organ II inst. W opiniach z dnia (...) maja 2018 r. oraz z dnia (...) grudnia 2018 r. Instytut Medycyny Pracy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zespołu cieśni nadgarstka, wskazując że z dokumentacji leczniczej wynika, że w 2010 r. rozpoznano u skarżącego lewostronny z.c,n, natomiast w 2011 r. - prawostronny, z.c.n. Stwierdzono, że na podstawie dokumentacji leczniczej z okresu 2000 r. brak jest udokumentowanych objawów z.c.n., a wyniki badań z 2000 r. są charakterystyczne dla seronegatywnego zapalenia stawów.

W przedmiocie pozostałych zgłoszonych przez skarżącego chorób zawodowych prowadzone były odrębne postępowania administracyjne.

W tych okolicznościach sprawy zaskarżoną decyzję należy ocenić należy jako zgodną z przepisami prawa materialnego oraz prawa procesowego.

Stwierdzenie choroby zawodowej wymaga łącznego spełnienia warunków wymiennych w art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy. A zatem, aby choroba uznana była za chorobę zawodową winna być wymiona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Ponadto rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przewlekła choroba obwodowego układu nerwowego - zespół cieśni nadgarstka jest wymieniona jako choroba zawodowa, dla której okres udokumentowanych objawów wynosi 1 rok.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że udokumentowane objawy stwierdzonej u skarżącego choroby zespołu cieśni nadgarstka nie wystąpiły w ciągu roku od ustania narażenia zawodowego, lecz w okresie znacznie późniejszym. Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie są jednoznaczne i nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że działanie czynników środowiska pracy skarżącego nie było przyczyną powstania choroby. Instytut Medycyny Pracy kilkukrotnie odnosił się do istotnych w sprawie okoliczności jako przyczynę wystąpienia choroby konsekwentnie wskazując czynniki spoza środowiska pracy oraz podnosząc, że udokumentowane objawy choroby wystąpiły w okresie póżniejszym niż 1 rok.

Wskazać należy, że w sprawie, której przedmiotem jest stwierdzenie choroby zawodowej organ orzekający jest związany treścią orzeczenia lekarskiego.

Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez tej opinii lub sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to oczywiście zwolnienia organów orzekających od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organy sanitarne orzekające w sprawie chorób zawodowych związane są orzeczeniami lekarskimi wydanymi przez wyspecjalizowane placówki medycyny pracy gdyż orzeczenia te stanowią wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej lub jej braku jeżeli oczywiście nie budzą wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (wyrok NSA z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1232/18).

W analizowanej sprawie organy administracyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, a następnie dokonały jego oceny zgodnie z art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.