Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1779433

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 24 września 2014 r.
II SA/Gl 485/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.).

Sędziowie WSA: Grzegorz Dobrowolski, Elżbieta Kaznowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności wykonanych robót budowlanych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z 11 września 2013 r. M. B., współwłaściciel działki nr 1 w Z., zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. o podjęcie działań w stosunku do nielegalnie powstałych obiektów nasypu ziemnego i konstrukcji oporowych. Obiekty te powstały wzdłuż granicy działek 1 i 2. Po ustaleniu stron postępowania organ zawiadomił o oględzinach przeprowadzonych w dniu 13 listopada 2013 r. W trakcie tych oględzin ustalono, że na działce nr 2, należącej do S. B., wzdłuż całej długości ogrodzenia między działkami istnieje uskok o wysokości od 50 do 80 cm., miejscowo stabilizowany za pomocą desek i krawężników opartych o wkopane w ziemię słupki metalowe. Uskok znajduje się 40-50 cm. od granicy między działkami. Po działce nr 2 odbywa się dojazd do budynku na działce nr 3, należącego do J. B. Wedle informacji pełnomocnika S. B. teren działki 2 został wyrównany, pierwotne ukształtowanie terenu uległo zmianie w czasie wykonywania kanalizacji w 1995 r., a podjęte działania w celu wzmocnienie i wyrównania terenu miały na celu przywrócenie dojazdu. Także działania podjęte na działce 1, polegające na podkopaniu ogrodzenia, wpłynęły na potrzebę stabilizacji gruntu. Wedle pełnomocnika M. B. teren po wykonaniu kanalizacji został przywrócony do stanu pierwotnego, obecny stan jest efektem działań właścicieli. Na mapach brak jest aktualnie istniejącej skarpy i drogi dojazdowej. Obecny przy oględzinach J. B. podał, że dojazd do jego budynku jest przewidziany w projekcie zagospodarowania działki zatwierdzonym decyzją (...) z (...) r. stan aktualny nie jest docelowy, albowiem konieczne jest uprzednie rozstrzygnięcie sporu granicznego między działkami 1i 2.

Decyzją z (...) r. nr (...) PINB w Z. umorzył postępowanie administracyjne. Organ I instancji przyjął, że wbite w ziemię rurki metalowe o wysokości 50 - 80 cm, na których oparto deski i krawędziaki stabilizujące uskok na gruncie, pozbawione fundamentów i elementów betonowych mogących stanowić konstrukcję oporową, stanowią na gruncie prawa budowlanego obiekt małej architektury ogrodowej, który nie podlega reżimowi prawa budowlanego. Natomiast odrębną kwestią są ewentualne skutki zmiany ukształtowania terenu po obu stronach granicy między działkami, w tym zakresie organ podał, że w trybie art. 65 § 1 k.p.a. przekazał sprawę Wójtowi Gminy R. jako organowi właściwemu w sprawach z zakresu prawa wodnego.

W odwołaniu od decyzji M. B. wniósł o jej uchylenie w całości, zarzucając wadliwe ustalenie stanu faktycznego w zakresie wysokości, usytuowania względem granicy i przyczyn powstania konstrukcji oporowych na działce 2 oraz błędną wykładnię takich terminów jak konstrukcja oporowa i obiekt małej architektury. Podniesiono, że kryterium fundamentów nie przesądza o trwałym związaniu z gruntem. Obiekt istniejący na działce jest konstrukcją oporową. Do odwołania dołączono zdjęcia ilustrujące poziom gruntów wzdłuż granicy w przeszłości i aktualnie, które ujawniają zmianę w tym zakresie oraz mapę wysokościową.

Zaskarżoną decyzją z (...) r. (...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że umorzenie postępowania jest zasadne ze względu na jego bezprzedmiotowość. Nie każde roboty są reglamentowane przepisami prawa budowlanego. Jakkolwiek organ I instancji zakwalifikował istniejącą konstrukcję jako obiekt małej architektury, to kwalifikacji tej organ odwoławczy nie podzielił. Stwierdził przy tym, że nie można zaliczyć wykonanych prac do żadnej innej kategorii obiektów budowlanych, w konsekwencji nie podlegają one reżimowi prawa budowlanego, a umorzenie postępowania jest prawidłowe. Nie stanowią one w szczególności konstrukcji oporowej ze względu na swą konstrukcję, materiały użyte do wykonania i niewielkie rozmiary, jakkolwiek funkcjonalnie służą stabilizacji gruntu.

W skardze do sądu administracyjnego M. B. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 3 pkt 3 i art. 29 prawa budowlanego poprzez błędną wykładnię oraz niepełną ocenę materiału dowodowego i wybiórcze rozpoznanie zarzutów odwołania. W uzasadnieniu podniesiono, że cechy techniczne i funkcja kwalifikują wykonany obiekt do kategorii budowli. Organ odwoławczy nie wskazał, jakich cech muru oporowego istniejąca budowla nie spełnia, przyznając przy tym, że służy zabezpieczeniu przed osuwaniem się gruntu. Obiekt ma charakter stabilny i trwały. Nie jest niewielka, bo ma długość 50 m, a wysokość dochodzi do 110 cm. ze względu na skrótowość argumentacji nie jest jasne, na jakich ustaleniach organ dokonał ustaleń odnośnie konstrukcji i materiałów.

W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik uczestniczki postępowania S. B. dołączył do akt materiały dotyczące trwającego sporu rodzinno-sąsiedzkiego. Na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje:

Ustawa z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 z późn. zm.), zwana dalej ustawą lub prawem budowlanym, zgodnie z art. 1 ma zastosowanie w sprawach projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych. Prawidłowe jest zatem stanowisko, że inne wytwory ludzkiej aktywności, których nie można zakwalifikować do kategorii obiektów budowlanych, nie podlegają reżimowi prawa budowlanego. Kategoria obiektów budowlanych jest zróżnicowana, choć zdefiniowana w art. 3 pkt 1-5 ustawy. Obiekty budowlane dzielą się na potrzeby ustawy na budynki wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi, obiekty malej architektury oraz budowle stanowiące całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami. Bezsporne jest w sprawie, że wykonane roboty nie doprowadziły do powstania budynku. Sąd uznaje również trafność stanowiska organu II instancji, że skutek wykonanych prac nie mieści się w kategorii obiektu małej architektury. Zgodnie z definicją z art. 3 pkt 4 ustawy, przez obiekty małej architektury należy rozumieć niewielkie obiekty, w szczególności kultu religijnego, architektury ogrodowej (posągi, wodotryski), użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu czystości (piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki). Są one charakteryzowane poprzez dwie cechy: wielkość i przeznaczenie. Jakkolwiek w odniesieniu do przeznaczenia wyliczenie ustawowe nie ma charakteru zamkniętego, to zgodnie z argumentem eiusdem generis (tego samego rodzaju) można uznać, że do kategorii obiektów małej architektury można zaliczyć te obiekty, które ze względu na funkcję i przeznaczenie wykazują istotne podobieństwo do przykładowo wymienionych. Ocena, że takiej cechy wykonanym robotom brak, jest w przekonaniu Sądu uprawniona.

Kategoria budowli została zdefiniowana w art. 3 pkt 3 ustawy, przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych, elektrowni wiatrowych, elektrowni jądrowych i innych urządzeń) oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową.

Ta kategoria obiektów budowlanych została scharakteryzowana zarówno przez przykładowe wyliczenie rodzajów budowli, jak i przez wykluczenie z tego zakresu takich obiektów, które mają cechy budynku lub obiektu małej architektury. Tego negatywnego elementu definicji nie należy jednak rozumieć w ten sposób, że skutkiem trójpodziału obiektów budowlanych na kategorie wymienione w art. 3 pkt 1 ustawy jest to, iż każdy obiekt będący skutkiem ludzkiej aktywności jest obiektem budowanym, albowiem kategoria budowli obejmuje wszystko to, co nie daje się zaliczyć do budynków lub obiektów małej architektury. Dla prawidłowego wyznaczenia zakresu pojęcia budowli koniecznej jest także uwzględnienie elementu pozytywnie charakteryzującego tego rodzaju obiekty budowlane, co zostało przez ustawodawcę przeprowadzone poprzez przykładowe wyliczenie budowli. Istotnie, wymienione są wśród nich budowle ziemne i konstrukcje oporowe. W niniejszej sprawie nie doszło niewątpliwie do wykonania obiektu z ziemi, mającego jakąś użytkową funkcję. Nie jest wykonaniem obiektu ziemnego ustabilizowanie gruntu poprzez wbicie w ziemię słupków metalowych i oparcie na nich desek lub elementów z innego materiału. Fakt, że grunt służy przechodzeniu i przejazdowi też nie oznacza, że wykonano w ten sposób drogę, żadnych elementów utwardzenia gruntu nie stwierdzono.

Skarżący twierdzą, że efektem wykonanych prac jest powstanie konstrukcji oporowej. Organ odwoławczy odmówił takiego zakwalifikowania wbitych w ziemię słupków metalowych i opartych na nich desek i krawędziaków. Nie jest uzasadniony zarzut, że organ II instancji nie wyjaśnił, z jakich względów odmówił stwierdzenia wykonania konstrukcji oporowej, albowiem wyraźnie odnosząc się do konstrukcji i materiałów miał na względzie opisany w uzasadnieniu sposób wykonania zabezpieczenia, polegający właśnie na ułożeniu desek i krawędziaków w oparciu o słupki metalowe wbite w ziemię. Nie należy przy tym odnosić kryterium wielkości do długości czy wysokości w ten sposób zabezpieczonego terenu działki, obiektem budowlanym nie może być wszak teren działki, ale wyłącznie wykonane na nim przez człowieka elementy tworzące jakąś całość. W przekonaniu Sądu, przy ustalaniu zakresu pojęcia budowli wymagane jest łączne uwzględnienie zarówno regulacji art. 3 pkt 3, jak i art. 3 pkt 1 lit. b ustawy. Ten ostatni przepis zawiera element, który powinien być koniecznie uwzględniony przy ustalaniu, czy dany obiekt jest konstrukcją oporową. Nie wystarczy, jak robi to Skarżący, zwracać uwagi na funkcję, czy służy stabilizacji gruntu i zabezpieczeniu przez osuwaniem się. W treści art. 3 pkt 1 lit. b ustawy zawarty jest warunek, aby budowla stanowiła całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami. Takie element obiektu jak instalacje i urządzenia przesądzają o technicznym charakterze wykonanego obiektu, który staje się dzięki nim obiektem budowlanym. W takim rozumieniu nie każdy obiekt jest obiektem budowlanym i ta teza w przekonaniu Sądu nie jest kontrowersyjna, albowiem odpowiada praktyce społecznej i inwestycyjnej oraz stanowi prawnemu, nie każdy wykonany przez człowieka obiekt podlega regulacji prawa budowlanego i uzasadnia angażowanie organów administracji do podejmowania władczych rozstrzygnięć w zakresie projektowania, wykonania czy utrzymania, jak stanowi przepis art. 1 ustawy. Obiekt, jaki wykonano na działce wskazanych cech konstrukcyjnych i technicznych nie wykazuje, jest prostym zabezpieczeniem terenu. W konsekwencji stanowisko organu II instancji, dotyczące braku podstaw do podejmowania ingerencji w zakresie prawa budowlanego należy uznać za prawidłowe, a umorzenie wszczętego postępowania za uzasadnione. Bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania przez organ nadzoru budowlanego, gdy nie doszło do powstania obiektu budowlanego.

Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.