II SA/Gl 359/19, Zasady i cele pomocy społecznej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2677336

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 maja 2019 r. II SA/Gl 359/19 Zasady i cele pomocy społecznej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska.

Sędziowie WSA: Grzegorz Dobrowolski, Renata Siudyka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z dnia (...) r., nr (...), po rozpoznaniu odwołania. W. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia (...) r. nr (...) w sprawie odmowy przyznania zasiłku okresowego-decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Wnioskiem z dnia (...) r. W. (dalej w skrócie: "skarżący") zwrócił się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie pomocy w formie zabezpieczenia względem kosztów utrzymania rodziny i przezwyciężenia trudnej sytuacji rodzinnej wymieniając: żywność zwykłą, żywność bezglutenową, czynsz i wywóz śmieci, energię elektryczną, gaz dojazdy, media, telefon, lekarstwa, przybory szkolne i obuwie zimowe.

Organ I instancji w dniu (...) r. wezwał skarżącego do skontaktowania się z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego, doprecyzowania o jaką pomoc wnosi oraz przygotowania i przedłożenia wszelkich dokumentów i oświadczeń potwierdzających sytuację dochodową i majątkową w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. W wezwaniu pouczył skarżącego w szczególności o jego prawach i obowiązkach związanych przyznaniem pomocy, a określonych w art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 107 ust. 4a i ust. 5, a także w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 700 z późn. zm. - dalej "u.p.s.")

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu (...) r. skarżący doprecyzował wniosek z dnia (...). wnosząc o zabezpieczenie potrzeb w postaci żywności zwykłej i bezglutenowej, energii elektrycznej, gazu, obuwia przejściowego dla skarżącego oraz przyborów szkolnych. W zakresie pozostałych potrzeb zgłoszonych we wniosku z dnia (...) r., z których skarżący zrezygnował została wydana decyzja o umorzeniu postępowania. Wniósł także o udzielenie wszelkich form pomocy tj. zasiłku okresowego i zasiłków celowych. Organ I instancji wskazał, że zarówno skarżący jak i pracownicy organu nagrywali wywiad za obopólną zgodą.

Decyzją z dnia (...) r. Nr (...) Prezydent Miasta W. działając na podstawie art. 38 w związku z art. 11.ust 2, art. 108, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 106 ust. 1 u.p.s. odmówił skarżącemu przyznania zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał stan faktyczny sprawy podkreślając, że sytuacja mieszkaniowa i zdrowotna rodziny od ostatniego wywiadu nie uległa zmianie. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem R., uczniem (...), którego samotnie wychowuje. Ma powierzoną władzę rodzicielską nad małoletnim. Matka syna skarżącego (była żona) ma ograniczoną władzę rodzicielską nad synem i jest zobowiązana do alimentacji na rzecz dziecka. Oboje rodzice zgodnie z postanowieniem sądu są zobowiązani do współpracy z asystentem rodziny. Sąd ograniczył również władzę rodzicielską skarżącego nad małoletnim wyznaczając kuratora sądowego.

Organ I instancji zaznaczył, że obecnie w rodzinie przeprowadzona jest procedura "Niebieskiej Karty", w wyniku której skarżący został wskazany jako osoba podejrzana o stosowanie przemocy względem syna R. Dodatkowo w dniu (...) r. Sąd Rejonowy w W. wydał postanowienie (sygn. akt (...)) o umieszczeniu małoletniego R. W. w rodzinie zastępczej lub placówce wychowawczej. Jak wskazał organ I instancji, skarżący nie wywiązał się z powyższego postanowienia i złożył od niego odwołanie. W trakcie wywiadu środowiskowego małoletni nie był obecny w domu, bo był na korepetycjach. Jak podał skarżący, syn z powodu fobii szkolnej objęty jest nauczaniem indywidualnym w domu. Skarżący posiada również dwójkę innych dzieci: M. H. i J. W. i jak wynika z dokonanych ustaleń tytułem zabezpieczenia winien płacić po 300 zł na każde dziecko. Skarżący nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

Skarżący wraz z małoletnim synem zajmują mieszkanie komunalne o powierzchni 37 m2. Korzysta z dotacji czynszowej oraz dodatku energetycznego. Skarżący podał, że nadal jest osobą bezrobotną, figuruje w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy, bez prawa do zasiłku. Oświadczył, że nie pracował dorywczo oraz nie otrzymuje stałej pomocy finansowej ze strony innych osób.

Zarówno skarżący jak i jego syn choruje na (...). Jak oświadczył skarżący pozostaje on w stałym leczeniu w "A". Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia (...) r. syn skarżącego R. uczęszcza na terapię do "B" w Z. Dziecko ma (...).

Organ I instancji ustalił, że w (...) r. dochód rodziny wyniósł łącznie 910,42 zł (alimenty na syna R.- 350.00 zł, zasiłek rodzinny- 124.00 zł, dodatek mieszkaniowy-336.42 zł). Rodzina skarżącego jest objęta pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie dodatku energetycznego, a powyższe świadczenie za (...) r. w kwocie 15,58 zł zostało wypłacone w (...) r. Zasoby rodziny w (...) r. wyniosły 1 472, 42 zł. Natomiast wydatki rodziny w (...) r. wyniosły według przedłożonych przez skarżącego rachunków oraz oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną wyniosły łącznie 1 480.71 zł, a zatem różnica między wydatkami a zasobami wyniosła 8.29 zł. Organ I instancji podkreślił spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s., uprawniającego do przyznania pomocy bowiem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód ten wynosił 910.42 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 456.21 zł.

Dalej organ I instancji rozpoznał aspekt współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej. Stwierdził, że skarżący jest osobą roszczeniową oraz negatywnie i wrogo nastawionym zarówno do Ośrodka jak i samego pracownika socjalnego. Zauważył, że w dniu (...) r., po trwających miesiąc czasu negocjacjach, pracownik socjalny zawarł ze skarżącym kontrakt socjalny, w którym skarżący został zobowiązany do podjęcia działań w celu poprawy sytuacji zdrowotnej (swojej oraz syna) i sytuacji zawodowej. W kontrakcie socjalnym skarżący został zobowiązany do skompletowania dokumentów oraz złożenia wniosków, celu orzeczenia o niepełnosprawności swojej oraz syna R. w Powiatowym Zespole Orzekania Niepełnosprawności w W. Skutkiem czego w dniu (...) r. skarżący uzyskał orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności na czas określony tj. do dnia (...) r. W dniu (...) r. złożył także w Powiatowym Zespole Orzekania Niepełnosprawności w W. wniosek, celem ustalenia niepełnosprawności dziecka i równocześnie wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania, po czym dopiero w dniu (...) r. złożył wniosek o podjecie zawieszonego postępowania. Podczas wywiadu skarżący oświadczył, że odbyło się posiedzenie komisji orzeczniczej ale syn nie został uznany za dziecko niepełnosprawne, z tego powodu będzie składał w tej sprawie odwołanie. Mimo, iż zobowiązał się do doręczenia w terminie 7 dni decyzji PZON i odwołania dokumentów tych nie doręczył.

Organ I instancji stwierdził, że pomimo małego zakresu zadań skarżący nie wywiązał się należycie z ustalonych zobowiązań, a podejmowane przez niego działania były jedynie pozorne, a powyższe potwierdza między innymi nieprzestrzeganie przez stronę terminów rozliczenia, jak również nieuzasadnione przedłużenie ich realizacji.

Odnosząc się do aspektu aktywizacji zawodowej organ I instancji wskazał, że skarżący, zgodnie z ustaleniami zawartymi w wywiadzie środowiskowym z dnia (...) r., stawił się w dniu (...) r. u pracownika socjalnego w celu rozmowy na temat realizacji działań ustalonych w kontrakcie socjalnym oraz ustalenia dalszej ścieżki działania w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej rodziny, a przede wszystkim w zakresie aktywizacji zawodowej skarżącego. Ustalono w trakcie rozmowy, że skarżący nie jest zainteresowany podjęciem jakiejkolwiek pracy ze względu na konieczność przyjmowania nauczyciela w domu albowiem syn skarżącego korzysta z nauczania indywidualnego, ponadto od (...) r. nie poszukiwał zatrudnienia, nie złożył żadnej aplikacji o pracę. Organ I instancji stwierdził, że ze względu na postawę skarżącego nie ma możliwości stworzenia dalszego planu pracy z rodziną w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej w tym aktywizacji. Podkreślił dalej, że skarżący był wielokrotnie informowany o konsekwencjach braku współdziałania z pracownikiem socjalnym wynikającym z art. 11 ust. 2 u.p.s. Wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna ma na celu jedynie wspomaganie osób i ich rodzin w wyjściu z trudnej sytuacji życiowej, nie ma ona na celu zaspokajanie wszystkich potrzeb bowiem to na stronie spoczywa obowiązek zaspokajania swoich potrzeb.

Organ I instancji zgodnie z art. 11 ust. 3 u.p.s. wziął pod uwagę sytuację osoby będącej na utrzymaniu skarżącego, a mianowicie małoletniego syna R. W., który to objęty jest pomocą przez MOPS w formie zasiłku rodzinnego w kwocie 124,00 zł, świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł, kwoty dotacji do czynszu tj. 168,21 zł oraz otrzymuje alimenty od matki w kwocie 350,00 zł. Dodatkowo skarżący ma przyznane stypendium szkolne na rzecz uprawnionego. dziecka R. W. w łącznej kwocie 992,00 zł, z którego nie korzysta. Nadto podkreślił, że zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby oraz ich rodziny zobowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji. Natomiast skarżący nie współpracuje z pracownikiem w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, wydłuża postępowania, co było podstawą do odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego.

W odwołaniu skarżący wyraził niezadowolenie z treści podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Zarzucił organowi I instancji przedłużenie postępowania. Nie zgodził się ze stanowiskiem i argumentami zawartymi w zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że nie jest prawdą jakoby pracownik socjalny usiłował kilkakrotnie i bezskutecznie umówić termin wywiadu środowiskowego, gdyż to skarżący prosił pracownika socjalnego, aby ten przyszedł do niego na wywiad. Zdaniem skarżącego samo wysłanie wezwania do strony celem umówienia się na wywiad jest swoistym przeciągania postępowania, gdyż kiedyś na wywiad umawiano się telefonicznie.

Odnosząc się do kontraktu socjalnego stwierdził, że nie był to "kontrakt socjalny" tylko "nakaz socjalny", a żaden z podnoszonych przez niego argumentów nie został wzięty pod uwagę. Zdaniem skarżącego również brak dostarczenia odmowy uznania syna za osobę niepełnosprawną nie może stanowić powodu do odmowy przyznania pomocy. Wyjaśnił, że powodem braku złożenia od (...) r. żadnej aplikacji o pracę było to, że zgodnie z informacją Poradni Psychologiczno Pedagogicznej jest on zobowiązany do obecności w domu w czasie przeprowadzania przez nauczyciela indywidualnego nauczania jego syna. W ocenie skarżącego to nie on przedłużał postępowanie. Podkreślił jednocześnie, że są trudności z dostępem do akt sprawy, a 7dniowy termin do doręczenie dokumentów nie jest terminem długim.

Podkreślił, że organ I instancji nie pomaga mu w przezwyciężaniu trudnej sytuacji rodziny, a zadłużenie za prąd i gaz nie zostały spłacone i nadal rośnie. Zdaniem skarżącego organ I instancji nie bierze pod uwagę, wyższych kosztów utrzymania rodziny spowodowanych chorobą jej członków. Zaakcentował dalej, że z powodu biedy nie może w pełni wykorzystać przyznanego stypendium szkolnego, gdyż nie ma środków na zakup plecaka czy butów do szkoły.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia (...) r.r., nr (...), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...) r. Podzieliło ustalenia organu I instancji w zakresie sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, który prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem R. Organ odwoławczy zauważył, że przyczyna odmowy przyznania wnioskowanej pomocy organ I instancji powołał treść art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którą brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udział w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Do zastosowania sankcji opisanych w art. 11 ust. 2 u.p.s. nie bez znaczenia są okoliczności w jakich następuje odmowa współdziałania. Jak podkreślił organ odwoławczych zakresem tego przepisu objęta jest bezspornie świadoma, celowa lub złośliwa odmowa współpracy. W tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych akcentując, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa. Wobec powyższego, jak stwierdził organ odwoławczy, bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i 106 u.p.s.). Wskazał dalej, że zgodnie z art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s strony są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu trudniej sytuacji życiowej.

Kolegium stwierdziło, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego i jego ocena wskazuje, że zaskarżona decyzja może zostać utrzymana w mocy, albowiem o ile okoliczność braku współpracy a pracownikiem socjalnym osoby wnioskującej o przyznanie pomocy społecznej ma charakter ocenny, o tyle w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego w tym zakresie zostały zachowane. Organ odwoławczy zauważył, że skarżący składający w organie I instancji wnioski o przyznanie pomocy społeczne j od kilku lat, uzależniał wielokrotnie przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego od jego rejestracji audiowizualnej, natomiast w przedmiotowym postępowaniu wywiad środowiskowy odbył się z taką rejestracją, mimo to ustalenie ze strona terminu wywiadu środowiskowego nie odbyło się bez trudności. Organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, co do postawy skarżącego. Uznał ją za roszczeniową, ukierunkowaną na pobieranie świadczeń ze środków publicznych, nie zaś na podejmowanie działań, które doprowadziłyby do poprawy sytuacji rodziny, chociażby przez aktywizację zawodową, stwarzaniem trudności przy prowadzeniu czynności przez organ, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, niezrealizowaniem kontraktu socjalnego oraz niepodpisaniem ustaleń dokonanych wspólnie z pracownikiem socjalnym.

Kolegium podkreśliło, że organ I instancji uwagi między innymi na dobro małoletniego dziecka obejmował rodzinę niezbędną pomocą finansową, i tak w (...) r. skarżący otrzymał pomoc finansową na łączną kwotę 14 312.34 zł bez stypendium szkolnego, które wykorzystywał - mimo jego przyznania na rok szkolny (...) -tylko częściowo. Skarżący do (...) r. otrzymał pomoc finansową na kwotę 9 285.15 zł. Ponadto rodzina otrzymała pomoc w postaci żywności z programu FEAD. Zatem średnio miesięcznie daje to kwotę 1 160.64 zł. Organ odwoławczy zauważył, że skarżący wraz synem utrzymuje się wyłącznie ze wsparcia podatników, a tym samym sytuacja dochodowa, zdrowotna i osobista jest stale monitorowana.

Organ odwoławczy uznał za bezpodstawny zarzut skarżącego dotyczący przedłużania postępowania przez organ Instancji i zauważył, że to strona jest osobą oczekującą pomocy finansowanej ze środków publicznych i winna współpracować z organem I instancji. Umówienie terminu wywiadu środowiskowego nie powinno nastręczać trudności bowiem skarżący jest osobą niepracującą, natomiast jego syn jest kształcony w systemie indywidualnym, co wiąże się z przebywaniem skarżącego w większości czasu w domu. Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest do podejmowania działań do przezwyciężania we własnym zakresie własnych problemów. Stwierdziło, że rozstrzygniecie organu I instancji nie nosi znamion dowolności, potwierdziło prawidłowość działania organu I instancji uznając, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Katowicach naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego wnosząc o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji.

W uzasadnieniu stwierdził, że zaskarżona decyzja jest wadliwa albowiem Kolegium nie pochyliło się nad zarzutami dotyczącymi decyzji skupiając się nad wysokością wsparcia jakie rodzina uzyskała od podatników. Uznał za niedorzeczne zarzuty Kolegium w tym zakresie i wadliwą ocenię stanu faktyczny sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

W piśmie z dnia (...) r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko prezentowane przez niego w jego osobistej skardze dodatkowo zarzucając wydanie decyzji bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 11 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie współdziała z pracownikiem socjalnym oraz pominięcie ust. 3 wskazanego przepisu i nieuwzględnienie sytuacji małoletniego syna skarżącego, jako osoby będącej na utrzymaniu skarżącego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. W uzasadnieniu uznał za nietrafne stanowisko zaprezentowane przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. Zauważył jednocześnie, że organy obu instancji nie kwestionowały spełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek do przyznania kwestionowanego świadczenia, a przyczyną odmowy przyznania wnioskowane pomocy był brak współdziałania skarżącego (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Podkreślił, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłanki określone we wskazanym przepisie mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jedynie w sytuacji, gdy u podstaw zachowania osoby ubiegającej się o pomoc, leży jej zła wola, a dla wykazania faktu braku współpracy nie jest wystarczające samo stwierdzenie organu. Obowiązek współdziałania musi być dostosowany do konkretnej sytuacji i osoby. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organ nie wykazał w sposób przekonujący, jakie zdarzenia przesądzają o ty, że skarżący nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Dalej wymienił okoliczności, których nie można uznać za brak współdziałania skarżącego podkreślając, że procedura "Niebieskiej Karty" na dzień dzisiejszy nie jest prowadzona, a orzeczenie sądu rodzinnego dotyczącego umieszczenia małoletniego syna w rodzinie zastępczej zostało uchylone. Zauważył, że organ nie wykazał, jakich zobowiązań kontraktu socjalnego skarżący nie wykonał lub, które jego działania były pozorne i to w sytuacji, gdy skarżący zawsze składał wyjaśnienia. Uznał za nieuprawniony stawiany skarżącemu zarzut notorycznego wydłużania postępowania i to wobec pomijania przez organ działań własnych. Stwierdził, że organ odwoławczy nie sprecyzował na czym polegać ma brak właściwego zaangażowania skarżącego w podejmowanie działań w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej rodziny. Zdaniem pełnomocnika organ odwoławczy nie uwzględnił sytuacji małoletniego syna skarżącego, jako osoby będącej na jego utrzymaniu. Podkreślił, że uznanie administracyjne nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie od rzeczowego, spójnego i logicznego wykazania, że ponad wszelką wątpliwość wystąpiły okoliczności związane z nagannym działaniem osoby lub rodziny uprawnionej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd badając w zakreślonych wyżej granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. o odmowie przyznania A. W. zasiłku okresowego stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 700 z późn. zm. - dalej "u.p.s."). Zauważyć należy, że zgodnie z przepisami wskazanej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem zaś pomocy społecznej jest zapobieganie wskazanym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Stosownie do treści art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, który - zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. jest przyznawany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek okresowy jest świadczeniem związanym, określanym również jako świadczenie względnie uznaniowe, co oznacza, że organ orzekający w konkretnej sprawie musi - co do zasady - przyznać wnioskowaną pomoc, jeśli zostaną przez stronę spełnione ustawowe przesłanki. Uznanie administracyjne ograniczone jest zaś do kwestii ustalenia wysokości zasiłku, która nie może być mniejsza niż 20 złotych oraz okresu na jaki zasiłek zostanie przyznany.

Nie można jednak dokonywać charakterystyki zasiłku okresowego w oderwaniu od generalnych celów i zakresu działania pomocy społecznej. Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny przychyla się do poglądu wyrażonego w literaturze przedmiotu, zgodnie z którym świadczenie to uzyskuje przymiot obligatoryjnego dopiero wówczas, gdy organ ustali istnienie potrzeby, której osoba lub rodzina nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując posiadane uprawnienia, zasoby i możliwości przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek wymaganych dla zasiłku okresowego. Jeżeli wystąpienia przesłanek zasiłku okresowego zwalniałoby już organ z obowiązku zbadania istnienia po stronie wnioskodawcy faktycznej, zindywidualizowanej potrzeby, której sam nie jest w stanie zaspokoić, zasiłek ten, występujący w ramach ustawy o pomocy społecznej zaprzeczałby zarówno celom pomocy społecznej, jak też nadrzędnej dla tego aktu zasadzie subsydiarności wynikającej z art. 2 ust. 1 ww. ustawy (por. Karolina Stopka, artykuł " Zasada subsydiarności, a prawo do świadczeń z pomocy społecznej - ST 2008/11/41-57 pkt 2.2). Zatem mimo istnienia po stronie organu pomocy społecznej obowiązku ustalenia prawa do wskazanego świadczenia w sytuacji spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich pozytywnych przesłanek, w świetle obowiązujących przepisów możliwe jest orzeczenie o odmowie przyznania zasiłku okresowego.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. podstawą do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej może być brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną. Dokonując wykładni przepisów omawianej ustawy słusznie organy przyjęły, że przez współdziałanie należy rozumieć gotowość podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych jego propozycji, pomagających przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Pomoc społeczna nie ma bowiem charakteru stałego, ma ona przejściowo stanowić rodzaj wsparcia w celu pokonania trudności życiowych podopiecznych. Rolą organu pomocy społecznej jest też przeciwdziałanie traktowaniu świadczeń pomocowych, jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony Państwa. Sąd podziela prezentowany w rozstrzygnięciu pogląd, że egzekwowanie od wnioskodawców obowiązku współdziałania jest istotne z tego powodu, że pomoc ta nie może ograniczać się jedynie do rozdawnictwa świadczeń, a bierna lub roszczeniowa postawa podmiotu ubiegającego się o pomoc może spowodować odmowę przyznania świadczenia na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2031/16 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej "CBOS"): "Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego, bądź innego świadczenia pieniężnego - na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia.". Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć m.in. gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, umożliwiającej udzielenie takiej pomocy (wyroki NSA z dnia: 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1415/07 i 13 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1087/10, CBOS). W istocie organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (wyrok NSA z dnia 23 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1511/07, CBOS). Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 554/09, CBOS).

Sąd nie dopatrzył się także uchybień na etapie subsumcji. Prawidłowo organy oceniły zachowania skarżącego jako kwalifikujące się do kategorii przesłanki negatywnej udzielenia świadczeń "braku współdziałania". Bez wątpienia, brak współdziałania oraz inne okoliczności opisane w art. 11 ust. 2 u.p.s. mogą wynikać z różnych przyczyn. Negatywne dla strony konsekwencje tego przepisu można zastosować tylko w przypadkach, w których stronie można przypisać złą wolę, a zatem taką postawę, w której strona żąda udzielenia pomocy społecznej bez względu na swoje zachowanie.

Z materiału zgromadzonego w aktach postępowania wynika natomiast, że skarżący oczekuje wyłącznie przyznania mu środków finansowych nie przejawiając jednakże przy tym postawy zmierzającej do samodzielnej poprawy swojej sytuacji bytowej. Zarówno okoliczności wprost przywołane w decyzjach wydanych w tej sprawie, jak i dokumenty składające się na akta sprawy jednoznacznie wskazują, że skarżący oczekuje przyznania mu wnioskowanej pomocy, kategorycznie przy tym odmawia podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do rozwiązania trudnej sytuacji rodziny.

Skarżący jest zarejestrowany się w PUP bez prawa do zasiłku. Zatem jako bezrobotny jest osobą dyspozycyjną i zdolną do podjęcia zatrudnienia. Nie jest również sporne, że skarżący w dniu (...) r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania Niepełnosprawności w W. uzyskał lekki stopień niepełnosprawności na czas określony tj. do dnia (...) r. z uwagi na schorzenia układu oddechowego. Orzeczenie to nie wskazuje, że skarżący jest niezdolny do pracy. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu (...) r. ustalono ze skarżącym, iż przemyśli on kwestię dalszej ścieżki zawodowej i tym samym poprawy swojej sytuacji socjalno-bytowej. Proponowano skarżącemu rozważenie podjęcia pracy chałupniczej. Jak wynika z akt sprawy w dniu (...) r. doszło do spotkania skarżącego z pracownikiem socjalnym, celem którego była kwestia realizacji postanowień kontraktu socjalnego. Ze spotkania porządzono protokół, z którego wynika, że skarżący nie poszukiwał pracy, nie złożył żadnych aplikacji. Stwierdził, że syn ma orzeczone nauczanie indywidualne. Nie przedstawił żadnych propozycji ścieżki zawodowej i poprawy zarówno swojej sytuacji finansowej, jak i sytuacji finansowej rodziny (mimo wcześniejszych ustaleń dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego). Z adnotacji pracownika socjalnego wynika, że skarżący nie wypełnił i nie złożył żadnych dokumentów, wyszedł nie podpisawszy protokołu. W konsekwencji nie przyjął do realizacji żadnych ustaleń z kontraktu socjalnego, nie określił dalszej ścieżki i swojego stanowiska, co do działań poprawy swojej sytuacji. Skarżący uzasadniał brak możliwości swojej aktywizacji zawodowej tym, że jako ojciec samotnie wychowujący dziecko jest on zobowiązany, ze względu na nauczanie indywidualne syna, do obecności w domu w trakcie tegoż nauczania. Wskazywał jednocześnie na trudną sytuację finansową i zdrowotną rodziny podkreślając, że jego potrzeby finansowe są duże między innymi ze względu na występującą w rodzinie celiakię. Zauważyć należy równocześnie, że w rodzinie skarżącego nie występują choroby, które wykluczają go z rynku pracy.

W wyroku z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 331/16 (Lex nr 2331255), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżący nie wykazał jakiejkolwiek aktywności na rynku pracy, nie rozważał i nie deklarował podjęcia jakiejkolwiek pracy.

Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich podstaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej w żadnym wypadku nie może być stałe i nieograniczone subsydiowanie osoby bądź rodziny, która co prawda znalazła się w sytuacji wymagającej wsparcia, lecz nie podejmuje dalszych, samodzielnych starań zmierzających do poprawienia stanu, w którym się aktualnie znajduje.

Tutejszy Sąd w pełni podziela powyższe poglądy i uważa, że skarżący jako osoba stosunkowo młoda, od wielu lat żyjąca na koszt podatników, swoją postawą stwarza w istocie pozory współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł.

Sąd podziela również ocenę organów, iż okoliczności sprawy dają podstawę do twierdzenia, że odmowa udzielenia wnioskowanej pomocy nie stoi w sprzeczności z wymogiem sformułowanym w art. 11 ust. 3 u.p.s. w brzmieniu: "W przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń.". Niezbędne potrzeby syna skarżącego mogą bowiem zostać należycie zaspokojone w oparciu o otrzymywane alimenty (350 zł.), świadczenie wychowawcze (500 zł.), zasiłek rodzinny (124 zł.) oraz kwotę dopłaty do czynszu (168.21 zł). Ponadto skarżący ma przyznane na syna stypendium szkolne w wysokości 992.00 zł.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odpowiada przepisom obowiązującego prawa. Stan faktyczny sprawy został ustalony poprawnie, w oparciu o kompletny materiał dowodowy, zgodnie z poszanowaniem reguł określonych art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy nie naruszył również art. 8 k.p.a. W motywach decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu zasiłku okresowego, na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s., organ przedstawił wszystkie okoliczności natury faktycznej jak i prawnej, które stanowiły podstawę do jej podjęcia, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd nie podzielił zarzutów skargi i nie dostrzegł takich uchybień w działaniu organów w tej sprawie, aby mogły one stanowić podstawę do uwzględnienia skargi.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.