Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 27 września 2006 r.
II SA/Gd 980/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska.

Sędziowie: NSA Barbara Skrzycka Pilch, WSA Mariola Jaroszewska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 27 września 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) sierpnia 2005 r., nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia (...) czerwca 2005 r., nr (...),

2.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. J. kwotę (...) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) czerwca 2005 r. Nr (...) Prezydent Miasta S. na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 100 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593) oraz art. 108 k.p.a. przyznał M.J. pomoc w formie celowego zasiłku pieniężnego w wysokości (...) zł z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb w tym na leki.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż M.J. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodu. Kryterium dochodowe wynosi (...) zł. Podał, iż zasiłek celowy jest świadczeniem przeznaczonym na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Przesłanką pozwalającą na przyznanie zasiłku jest spełnienie przez ubiegającego się kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przy jednoczesnym wystąpieniem co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 cytowanej ustawy.

Decyzja zawiera informację, iż dane osobowe świadczeniobiorcy dotyczące pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym mogą być przetwarzane w zakresie niezbędnym do przyznania i udzielenia świadczenia.

Od powyższej decyzji M.J. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W uzasadnieniu wskazała, iż nie wyraża zgody na przetwarzanie jej danych osobowych bez podania celu i podstawy prawnej, mając na uwadze art. 45 ustawy o pomocy społecznej. Podała ponadto, iż jedną z form świadczenia pomocy dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej jest pomoc finansowa w postaci zasiłków, których rodzaj zależy od sytuacji, zwłaszcza bezrobocia. Na podstawie art. 38 przysługuje prawo do otrzymania zasiłku okresowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy kryterium dochodowego (...) zł, a dochodem osoby. W przypadku skarżącej będzie to kwota (...) zł. Ustawa o pomocy społecznej przewiduje, iż przyznana kwota nie może być wyższa niż (...) zł miesięcznie. W przypadku skarżącej, mając na uwadze zaskarżoną decyzję jest to 30% kryterium dochodowego - (...) zł ((...) zł po zaokrągleniu) miesięcznie czyli zasiłek okresowy pomniejszony o (...) zł. Ponadto M.J. wskazała, iż zgodnie z art. 39 ustawy można udzielić zasiłek celowy celem zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia (...) sierpnia 2005 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

SKO ustaliło na podstawie środowiskowego wywiadu rodzinnego, którego aktualizację przeprowadzono w dniu (...) czerwca 2005 r., iż wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez zatrudnienia. Nie posiada również żadnego dochodu. Mając powyższe na uwadze, Kolegium uznało, że odwołująca kwalifikuje się do przyznania pomocy ze względu na brak dochodu i bezrobocie - zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 pkt 2-15 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. SKO stwierdziło, że w art. 39 ustawy przewidziano zasiłek celowy, którego wysokość nie jest ustawowo określona, a organ pomocy społecznej może przyznać zasiłek celowy lecz nie jest do tego zobligowany. Działa w ramach uznania administracyjnego i przy uwzględnieniu zarówno potrzeb wnioskujących jak i możliwości finansowych Ośrodka. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy uwzględnienie potrzeb osób wnioskujących może nastąpić jeżeli pozwalają na to możliwości Ośrodka, co oznacza, iż nie wszystkie nawet uzasadnione potrzeby mogą być zaspokojone ze środków pomocy społecznej. Zdaniem SKO, Ośrodki Pomocy Społecznej powinny, przy przyznawaniu pomocy, kierować się zasadą, że wszystkie osoby potrzebujące winny być taką pomocą objęte. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji mógł uwzględnić potrzeby finansowe strony w ograniczonej wysokości, czym nie naruszył obowiązującego prawa, ponieważ żaden podmiot nie może rozdysponować więcej środków niż posiada na ten cel. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu dotyczących zamieszczenia w decyzji organu I instancji klauzuli o możliwości wykorzystania jej danych osobowych w zakresie niezbędnym do przyznania i udzielenia świadczenia, organ drugiej instancji wskazał, iż są one bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Od powyższej decyzji M.J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wskazała, iż wydana decyzja wymaga zbadania jej zgodności z obowiązującymi przepisami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593) w brzmieniu obowiązującym w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.

Bezspornym było w sprawie to, że skarżąca spełnia przesłanki przewidziane przepisami art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593, ze zm.) do przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. Wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez zatrudnienia, nie uzyskuje żadnego dochodu.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej mieści się w ramach uznania organu administracyjnego. Świadczy o tym użyty przez ustawodawcę zwrot "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy".

Należy podkreślić, że Sąd nie będąc uprawnionym do badania merytorycznej zasadności (celowości) takiej decyzji, bada jej zgodność z przepisami postępowania. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów w dniu 25 października 1984 r. w sprawie II AZW 8/83 (OSN 1985/5-6/63), ostateczna decyzja wydana przez organ administracyjny w granicach przysługującego mu z mocy konkretnego przepisu uznania, może być uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny w razie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik sprawy.

O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy np. organ pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe, lub dokonuje oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Podzielając cytowany wyżej pogląd Sąd stwierdza, że w niniejszym postępowaniu o przyznanie skarżącej świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego organy administracyjne dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Zgodnie z treścią przytoczonego wyżej przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, od uznania organu administracyjnego zależy nie tylko przyznanie zasiłku celowego, ale także jego wysokość. Nie oznacza to jednak, że organ administracyjny może w sposób dowolny decydować, czy o przyznaniu zasiłku celowego, czy o jego wysokości. Przyczyny odmowy przyznania tego zasiłku lub przyznania go w określonej wysokości winny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji.

W niniejszej sprawie organ administracyjny pierwszej instancji ustalił prawidłowo, iż M.J. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodu. Natomiast przyznając zasiłek celowy nie uzasadnił organ wyczerpująco, dlaczego jego wysokość ustalona została na kwotę (...) zł. Stanowisko to podzielił organ drugiej instancji, nie przedstawiając przy tym dalszych ustaleń, w szczególności co do możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz liczby osób i rodzin potrzebujących wsparcia.

Przepis art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).

Niniejsze postępowanie administracyjne wszczęte zostało z wniosku strony skarżącej, która powołując się na swoją sytuację rodzinną i finansową domagała się udzielenia pomocy "według uznania". Jak wynika z akt administracyjnych, wniosek ten był również podstawą wszczęcia postępowania w przedmiocie zasiłku okresowego, przyznanego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) sierpnia 2005 r. Nr (...) w wysokości (...) zł miesięcznie, przez okres czterech miesięcy. Okoliczności sprawy wskazują zatem, że skarżąca objęta została pomocą społeczną również w formie zasiłku okresowego, ustalonego na poziomie kwoty minimalnej, jednakże rozmiar udzielonej pomocy w formie zasiłku celowego nie został w ocenie Sądu dostatecznie uzasadniony.

Jest powszechnie znanym faktem, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Jednakże brak w aktach sprawy danych dotyczących wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponował Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie oraz informacji wskazujących liczbę osób objętych pomocą, uniemożliwia kontrolę prawidłowości przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości (...) zł, pod kątem oceny, czy organ nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W uzasadnieniu decyzji obu organów nie wskazano, iż środki na pomoc społeczną pozostające w dyspozycji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie są niewystarczające i pozwalają na udzielenie skarżącej jedynie wsparcia finansowego w wysokości (...) zł, z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb "w tym na leki".

Organy orzekające w sprawie nie oceniły wszechstronnie zebranego materiału dowodowego pod kątem szczególnej sytuacji osobistej skarżącej i mając na względzie jej dobro. Podkreślenia wymaga, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, jej dochody równe są zero, pozostaje bez pracy, będąc zarejestrowaną jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Powyższe okoliczności nakładały na organy obowiązek wyczerpującego rozważenia sytuacji skarżącej w odniesieniu do ust. 3 i 4 cytowanego wyżej art. 3 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu do obowiązku organu administracyjnego należało co najmniej wskazać jakie są przewidziane środki na pomoc społeczną w danym ośrodku pomocy społecznej, ile osób, czy rodzin ubiega się o przyznanie pomocy z tych środków i jakiej liczbie osób potrzeby są pilniejsze i wymagają większego wsparcia, niż w rozpatrywanej sprawie. Organy pomocy społecznej działając w ramach uznania mogą ustalać hierarchię celów instytucji pomocy społecznej, przy czym działać muszą w taki sposób, by zarówno osoby korzystające z pomocy społecznej, jak i te, którym się jej odmawia mogły poznać kryteria pierwszeństwa w jej przyznawaniu (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 1998 r., sygn. akt: II SA/Wr 1223/98, nie publ.)

W konsekwencji organy obu instancji naruszyły przepis art. 107 § 3 k.p.a., który przewiduje, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązek organów administracji publicznej należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi organy kierowały się przy załatwieniu sprawy jest jednym z ważnych czynników wpływających na umacnianie praworządności w działalności administracji publicznej. Strona ma bowiem prawo znać motywy i przesłanki powziętej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2000 r., sygn. akt IV SA 2533/97, nie publ.).

Jednocześnie naruszył organ odwoławczy ogólne zasady postępowania, wynikające z przepisów art. 7 k.p.a., statuującego zasadę prawdy obiektywnej, nakładającej na organ prowadzący postępowanie obowiązek zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, a także zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, oraz art. 8 k.p.a., z którego wynika zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. W kontekście powyższych rozważań w tym konkretnym przypadku nie można przeciwstawiać słusznego interesu obywatela interesowi społecznemu, przeciwnie należy podkreślić, że interes jednostki zgodny będzie z interesem społecznym.

Naruszenie wymienionych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej właściwy organ winien mieć na uwadze powyższe stanowisko, a ponadto dokonać ponownie analizy posiadanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie środków w dacie złożenia przez skarżącą wniosku, tj. na rok 2005, przedstawić w uzasadnieniu decyzji jakie w tym okresie posiadał środki na pomoc społeczną należące do zadań własnych i w jaki sposób je rozdysponował, przyznając osobom lub rodzinom pomoc z tych środków.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) uwzględniając skargę uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia (...) czerwca 2005 r., Nr (...).

Z uwagi na okoliczności sprawy i charakter zaskarżonej decyzji, która powinna być wykonana, Sąd odstąpił od wydania orzeczenia w trybie art. 152 cytowanej wyżej ustawy, określającego czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane.

W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na wniosek M. J., działając na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę (...) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składają się koszty dojazdu skarżącej do Sądu na rozprawę w dniu 27 września 2006 r.