II SA/Bk 577/16, Ustalenie faktycznego dochodu uzyskiwanego przez rodzinę. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2165436

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2016 r. II SA/Bk 577/16 Ustalenie faktycznego dochodu uzyskiwanego przez rodzinę.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.).

Sędziowie: WSA Marek Leszczyński, NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) lipca 2016 r. nr (...) w przedmiocie uznania pobranych świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależne oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) maja 2016 r. nr (...) Burmistrz Miasta A. stwierdził, że kwota 5 170 zł tytułem pobranych przez A. J. świadczeń rodzinnych przyznanych decyzjami z dnia (...) października 2014 r., z dnia (...) grudnia 2014 r. oraz z dnia (...) lutego 2015 r. za okresy 1 - 30 listopada 2014 r. oraz 1 lutego - 31 października 2015 r. na dzieci K., A. i P. J. - jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu świadczeń wraz z odsetkami za następujące okresy:

1)

zasiłek rodzinny na troje dzieci za okres 1 - 30 listopada 2014 r. oraz 1 lutego - 31 października 2015 r. w wysokości 3 180 zł;

2)

dodatek do zasiłku rodzinnego na P. J. z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej za okres 1 - 30 listopada 2014 r. oraz 1 lutego - 31 października 2015 r. w wysokości 800 zł;

3)

dodatek do zasiłku rodzinnego na P. J. z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres 1 - 30 listopada 2014 r. oraz 1 lutego - 31 października 2015 r. w wysokości 800 zł;

4)

dodatek do zasiłku rodzinnego na K. J. z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, w związku z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły za okres 1 - 30 listopada 2014 r. w wysokości 90 zł;

5)

dodatek do zasiłku rodzinnego na troje dzieci z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2015 r. w wysokości 300 zł.

Burmistrz wskazał, że podstawą przyznania świadczeń rodzinnych był dochód rodziny za 2013 r. wynoszący 6 204,41 zł (dochód Wnioskodawczyni z gospodarstwa rolnego - 4 171,47 zł, stypendium szkolne na dzieci - 680 zł, dochód małżonka - 1 352,94 zł). Miesięcznie dochód ten wyniósł 2 975,52 zł (po doliczeniu dochodu uzyskanego w czerwcu 2014 r. w wysokości 2 458,49 zł z tytułu wznowienia przez J. J. w dniu (...) maja 2014 r. działalności gospodarczej). Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł zatem 595,10 zł. Organ pierwszej instancji wskazał przepisy, na podstawie których wyliczono dochód na cele ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym przepisy dotyczące zasad ustalania dochodu uzyskanego i utraconego (art. 3 pkt 1a, pkt 23a, pkt 24; art. 5 ust. 4, 4b, 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej jako ustawa). Podkreślił, że z akt sprawy wynikało, ż J. J. był zatrudniony w firmie K. na podstawie umowy zlecenia od dnia (...) maja 2009 r. do dnia (...) stycznia 2014 r. (zaświadczenie z dnia (...) października 2015 r.). Jednakże wystąpiły też okoliczności uzasadniające przeliczenie dochodu rodziny za 2013 r., bowiem Wnioskodawczyni:

- w dniu (...) stycznia 2016 r. przedłożyła dokumenty dotyczące zatrudnienia małżonka: umowę o pracę w P. E. w S. na czas określony (...) marca - (...) listopada 2014 r. oraz umowę z dnia (...) listopada 2014 r. zawartą na czas nieokreślony;

- w dniu (...) stycznia 2016 r. przedłożyła: umowy zlecenia z P. w S. i świadectwo pracy (zatrudnienie J. J. w okresie (...) stycznia - (...) czerwca 2015 r.) oraz umowę zawartą na czas określony (...) lipca 2015 r. - (...) czerwca 2016 r.;

- w dniu (...) lutego 2016 r. przedłożyła zaświadczenie z P. w S. w z dnia (...) stycznia 2016 r., z którego wynika, że J. J. za kwiecień 2014 r. uzyskał dochód netto w wysokości 1 698,36 zł oraz zaświadczenie wydane w dniu (...) stycznia 2016 r. przez K., z którego wynika, że jej syn K. J. jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia od dnia (...) stycznia 2014 r. i za luty 2014 r. osiągnął dochód netto w wysokości 121,48 zł.

Organ pierwszej instancji szczegółowo i obszernie przedstawił sposób, w jaki dokonywał przeliczeń miesięcznego dochodu rodziny Wnioskodawczyni:

- przeliczenie uwzględniające utratę dochodu przez małżonka, uzyskanie dochodu z tytułu wznowienia działalności gospodarczej w wysokości 2 458,49 zł, dochód z zatrudnienia w P. w S. w wysokości 1698,36 zł oraz dochód syna w wysokości 121,48 zł - spowodowało, że dochód rodziny ustalono na kwotę 4 682,62 zł, zaś miesięczny dochód na osobę w rodzinie na kwotę 936,52 zł, która przekracza o 272,52 zł ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 664 zł (936,52 zł - 664 zł = 272,52 zł) na osobę w rodzinie określone w art. 5 ust. 2 ustawy. Także oceniono brak podstaw do zastosowania ulgi z art. 5 ust. 3 umożliwiającej ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego w wypadku przekroczenia kryterium dochodowego.

W związku z powyższym oraz niepoinformowaniem organu o zmianie sytuacji dochodowej - organ ustalił, że za okres od (...) listopada 2014 r., tj. od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu, w którym dochód został uzyskany (art. 24 ust. 7 ustawy) - świadczenia rodzinne na troje dzieci nie przysługiwały;

- przeliczenie uwzględniające utratę dochodu (świadectwo pracy wystawione dnia (...) grudnia 2014 r. przez P. w S. przedłożone w styczniu 2016 r. z okresu pracy małżonka Wnioskodawczyni (...) marca - (...) listopada 2014 r.) - art. 5 ust. 4 i art. 24 ust. 6 ustawy spowodowało ustalenie miesięcznego dochodu rodziny za 2013 r. na kwotę 2984,26 zł, a w przeliczeniu na osobę - 596,85 zł. Nie przekroczył on zatem, zdaniem organu pierwszej instancji, kryterium dochodowego 664 zł na osobę w rodzinie;

- przeliczenie uwzględniające zatrudnienie J. J. od dnia (...) grudnia 2014 r. na czas nieokreślony w P. w S. i uzyskanie wynagrodzenia za styczeń 2015 r. w kwocie netto 1952,61 zł uprawniało, zdaniem organu pierwszej instancji do wniosku, że (po odliczeniu dochodu J. J. z tytułu utraty umowy zlecenia w firmie K., po doliczeniu dochodu z tytułu wznowienia działalności gospodarczej małżonka - 2458,49 zł, dochodu za styczeń 2015 r. z P. w S. - 1952,61 zł oraz dochodu K. J. - 121,48 zł) dochód rodziny wyniósł 4 936,87 zł, miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - 987,37 zł i przekroczył o 323,37 zł na osobę w rodzinie kryterium dochodowe 664 zł. Jak wskazano, świadczenia rodzinne nie przysługiwały za okres od dnia 1 lutego 2015 r., jak też nie było podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy;

- przeliczenie uwzględniające dochód netto J. J. za luty 2015 r. w wysokości 519,68 zł (zaświadczenie z P. w S. przedłożone w dniu (...) lutego 2016 r.) spowodowało ustalenie, że miesięczny dochód rodziny wyniósł 5 456,55 zł (po odliczeniu dochodu J. J. z tytułu utraty umowy zlecenia w firmie K., doliczeniu dochodu z tytułu wznowienia działalności gospodarczej małżonka - 2 458,49 zł, dochodu za styczeń 2015 r. z P. w S. - 1952,61 zł, dochodu za luty 2015 r. z P. w S. - 519,68 zł oraz dochodu K. J.- 121,48 zł), miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1091,31 zł i przekroczył o kwotę 427,31 zł kryterium dochodowe 664 zł na osobę w rodzinie (art. 5 ust. 2 ustawy);

- przeliczenie uwzględniające wynagrodzenie J. J. za sierpień 2015 r. w kwocie netto 1151,19 zł (zaświadczenie wydane dnia (...) stycznia 2016 r. przez P. w S.) spowodowało przeliczenie dochodu rodziny za 2013 r. uwzględniające ten dochód. Miesięczny dochód rodziny wyniósł 6 088,06 zł (po odliczeniu dochodu J. J. z tytułu utraty umowy zlecenia w firmie K., doliczeniu dochodu z tytułu wznowienia działalności gospodarczej małżonka - 2 458,49 zł, dochodu za styczeń 2015 r. z P. w S. - 1952,61 zł, dochodu za sierpień 2015 r. z P. w S. - 1151,19 zł oraz dochodu K. J. - 121,48 zł). Miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1217,61 zł i przekroczył o kwotę 553,61 zł kryterium dochodowe 664 zł na osobę w rodzinie określone w art. 5 ust. 2 ustawy.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że w sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, tj. świadczenia rodzinne zostały wypłacone, gdyż osoba uprawniona nie poinformowała organu o zmianie sytuacji dochodowej mającej wpływ na prawo do świadczeń. Organ ten wyjaśnił również, że nie mogą być uwzględnione przy ustalaniu dochodu rodziny zaświadczenia przedłożone przez Wnioskodawczynię w dniach (...) lutego 2016 r. (dotyczące uzyskanego przez małżonka w P. w S. wynagrodzenia za styczeń 2016 r.) oraz w dniu (...) lutego 2016 r. (dotyczące wynagrodzenia uzyskanego przez J. J. w P. w S. za okres: wrzesień - grudzień 2015 r.). Powołując się na treść art. 5 ust. 4b ustawy organ pierwszej instancji wskazał, że umowa zlecenia z firmą P. została zawarta w dniu (...) lipca 2015 r. na okres (...) lipca 2015 r. - (...) czerwca 2016 r. Konieczne zaś było uwzględnienie dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, to jest za sierpień 2015 r.

Odnośnie zarzutu nieprawidłowego wliczenia dochodu męża Wnioskodawczyni z tytułu wznowienia działalności gospodarczej w dniu (...) maja 2014 r. wskazano - powołując się na art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej oraz art. 3 pkt 24f ustawy - że uwzględniono dochód uzyskany z miesiąca następującego po miesiącu uzyskania dochodu

(z czerwca 2014 r. w wysokości 2458,49 zł). Organ wyjaśnił, że przepisy ustawy dopiero do wniosków na nowy okres zasiłkowy (2015/2016) przewidują, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie go po wznowieniu działalności gospodarczej zawieszonej z powodu opieki nad dzieckiem (art. 14a ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Z akt sprawy nie wynika, iż małżonek Wnioskodawczyni zawiesił działalność gospodarczą na podstawie art. 14 ust. 1d.

Od decyzji z dnia (...) maja 2016 r. odwołanie złożyła A. J. Zarzuciła niezastosowanie się przez organ do wytycznych decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) kwietnia 2016 r., naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, niewłaściwą interpretację przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także niewydanie decyzji w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych "obowiązującą" w dniu 13 stycznia 2015 r., wydanie wadliwej decyzji z dnia (...) października 2014 r. i nieuwzględnienie utraty dochodu. Odwołująca się zakwestionowała wliczenie do dochodu rodziny dochodu męża z czerwca 2015 r. z tytułu wznowienia działalności gospodarczej oraz brak uwzględnienia obniżenia dochodów uzyskiwanych przez męża w P. w S. z tytułu umowy zlecenia. Jak wyjaśniła, utrata dochodu może polegać nie tylko na całkowitej stracie, lecz również na ubytku.

Decyzją z dnia (...) lipca 2016 r. znak (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania świadczeń rodzinnych wynikające z art. 5 ust. 2, art. 4 ust. 2 oraz art. 3 pkt 2 i 2a ustawy oraz sprecyzowało, że do stanu faktycznego wynikającego z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych należy stosować stan przeszły, bowiem prawo do świadczeń ustala się w oparciu o dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. SKO wyjaśniło zasady ustalania dochodu (zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, podzielenie tej kwoty przez liczbę 12 miesięcy w roku, a także przez liczbę osób w rodzinie). Wskazało, że ten sposób ma zastosowanie, gdy dochody są stałe i nie ulegają modyfikacji. Gdy dojdzie do ich modyfikacji, zastosowanie znajdują przepisy art. 5 ust. 4-4b ustawy, które służą urealnieniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania albo utraty dochodu. Jak wskazało SKO, w art. 3 pkt 24 ustawy prawodawca enumeratywnie określił sytuacje obligujące organ do uwzględnienia uzyskanego dochodu, wśród nich wymienił uzyskanie dochodu spowodowane rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania - art. 3 pkt 24f. Organ odwoławczy uwzględnił treść tego przepisu obowiązującą w okresie podlegającym w danej sprawie weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych. Natomiast treść przepisów art. 5 ust. 4a i 4b ustawy uwzględnił w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2016 r.) z uwagi na obowiązek rozstrzygania na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania.

SKO wyjaśniło także, że sprawa dotyczy okresu zasiłkowego 2014/2015, zaś przepis art. 30 ust. 1, a zwłaszcza art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Stan faktyczny sprawy przy zastosowaniu regulacji art. 5 ust. 4b ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia pozwala przyjąć, że dochód na jednego członka rodziny Wnioskodawczyni w analizowanym okresie wyniósł 1 217,61 zł na osobę w rodzinie, zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe oraz wystąpiła przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy warunkująca uznanie, że doszło do nienależnego pobrania świadczeń.

Kolegium zwróciło też uwagę na zmianę brzmienia art. 5 ust. 4b ustawy, która nastąpiła z dniem 1 kwietnia 2016 r. (uznając, że w sprawie ma zastosowanie nowe brzmienie). Wskazało, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż zarówno wznowienie działalności gospodarczej przez męża Wnioskodawczyni, jak i jego zatrudnienie w P. w S. trwało w okresie, o którym mowa w tym przepisie. Organ pierwszej instancji uwzględnił tę przesłankę w sposób zgodny z prawem.

Kolegium nie zgodziło się, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 3 pkt 24f ustawy w aktualnym brzmieniu, bowiem powinien mieć zastosowanie ten przepis w brzmieniu z daty uzyskania przez męża Wnioskodawczyni dochodu z tytułu podjęcia na nowo działalności gospodarczej, a więc z czerwca 2014 r. Nie zgodziło się również ze stanowiskiem zakwalifikowania jako dochodu utraconego dochodu uzyskiwanego przez J. J. z tytułu zatrudnienia na podstawie stosunku cywilnoprawnego w P. w S. W przypadku obniżenia wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu umowy cywilnoprawnej nie następuje utrata dochodu w rozumieniu art. 5 ust. 4 w związku z art. 3 pkt 23c ustawy.

SKO wskazało, że odwołująca się w decyzjach przyznających świadczenia rodzinne została pouczona o konieczności informowania organu o sytuacjach mających wpływ na prawo do świadczeń. Do tego pouczenia się nie zastosowała.

Skargę na powyższą decyzję złożyła A. J. kwestionując ją w całości i zarzucając: błędne doliczenie dochodu z działalności gospodarczej męża J. J., błędne doliczenie dochodu z umowy zlecenia z K. syna K. J., błędne doliczenie dochodu jej męża z umowy o pracę z P. w S. oraz z umowy zlecenia z firmy P. w S.

Odwołując się do poszczególnych kwot dochodu uzyskanego przez męża i syna z tytułu poszczególnych umów zatrudnienia wskazała, że dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Dopiero w ten sposób, jak wskazała, zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 5 ust. 4b ustawy, w sposób realizujący cele ustawy.

Skarżąca przedstawiła sposób obliczenia dochodu, który w jej ocenie powinien mieć miejsce w sprawie, w wyniku którego ustaliła, że roczny dochód rodziny za 2013 r. wyniósł 6 204, 41 zł. Miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodów uzyskanych wyniósł 517,03 zł, a w przeliczeniu na 5 osób dochód - 103,41 zł. Powtórzyła z odwołania, że dochodu ze wznowienia wykonywania działalności gospodarczej nie należy traktować jako dochodu uzyskanego. W myśl ustawy uzyskanie lub utracenie dochodu w związku z zawieszeniem lub wznowieniem działalności gospodarczej jest spełnione tyko wtedy, gdy wiąże się to ze sprawowaniem osobistej opieki na dzieckiem do lat 5. Traktowanie każdorazowo wznowienia działalności gospodarczej jako uzyskania dochodu jest nieuczciwe i niezgodne z intencją ustawodawcy oraz prowadzi do utraty zaufania do organów państwowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko dotychczasowe.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów obu instancji stanowił art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, zwanej dalej: "u.ś.r.").

W świetle ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak stanowi zaś ust. 2 art. 30 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia uważa się:

1)

świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2)

świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3)

świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4)

świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

W tym miejscu zauważyć należy, że w myśl definicji legalnej, zawartej w przytoczonym artykule 30 u.ś.r., przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) - tak m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14). O "nienależnie pobranym świadczeniu" można zatem mówić tylko na gruncie, jurysdykcyjnego, administracyjnego postępowania, w toku którego doszło do skonkretyzowania w decyzji administracyjnej czyjegoś uprawnienia i zaszła jednocześnie jedna z przesłanek wskazanych w art. 30 pkt 1 do 4 u.ś.r. Będą to więc na przykład sytuacje, gdy: decyzją administracyjną przyznano danej sobie świadczenie, a następnie do niej skierowano kolejną decyzję lub czynność materialno-techniczną potwierdzającą, odpowiednio ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia (pkt 1 ust. 2 art. 30 ustawy; tak W. Maciejko w: A. Korcz - Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2009, s. 460), gdy osoba je pobierająca świadomie wprowadziła w błąd organ, a więc wszystkie te sytuacje, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W rozpatrywanej sprawie organy stanęły na stanowisku, że skarżąca będąc pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach w sytuacji dochodowej jej rodziny, działając świadomie wbrew temu pouczeniu, nie informowała organu o okolicznościach mających znaczenie dla przyznania tego rodzaju świadczenia, co wyczerpuje przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak wynika z ustaleń organów, skarżącej przyznano świadczenia rodzinne na rzecz dzieci, ostatecznymi decyzjami z dnia: (...) października 2014 r., (...) grudnia 2014 r. oraz (...) lutego 2015 r. na okres zasiłkowy 2014/2015. W uzasadnieniu ww. decyzji przytoczono m.in. przepisy omawianej ustawy zobowiązujące osoby pobierające świadczenia rodzinne do informowania organów wypłacających świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń; zawarto również pouczenie o treści przepisu art. 30 ust. 1 u.ś.r. Tymczasem skarżąca dopiero w dniu (...) i (...) stycznia 2016 r. oraz (...) lutego 2016 r. przedłożyła organowi dokumenty dotyczące zatrudnienia i utraty zatrudnienia przez jej członków rodziny (męża i syna) oraz przebiegu działalności gospodarczej męża, wskazujące na konieczność ponownego przeliczenia dochodu za rok 2013. Dokonując powyższej czynności zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. (zarówno wznowienie działalności gospodarczej przez męża, jak i jego zatrudnienie trwało w okresie, o którym mowa w tym przepisie) stwierdzono, że dochód na jednego członka rodziny skarżącej w analizowanym okresie wyniósł stwierdzono, że dochód na jednego członka rodziny skarżącej w analizowanym okresie wyniósł 1217,61 zł na osobę w rodzinie, co stanowiło o przekroczeniu kryterium dochodowego warunkującego przyznanie przedmiotowego świadczenia, wynoszącego 664 zł o kwotę 553,61 zł i w konsekwencji uznanie, że zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku za okres od 1 listopada 2014 r. do 30 listopada 2014 r. oraz od 1 lutego 2015 r. do 31 października 2015 r. przyznane skarżącej na dzieci są świadczeniami nienależnie pobranymi. To z kolei w myśl wyżej powołanego przepisu art. 30 ust. 1 u.ś.r. oznaczało obowiązek zwrotu tego rodzaju świadczenia, pobranego za wyżej wymieniony okres.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia organów obu instancji znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako takie nie budzą wątpliwości. Co do zasady powyższe okoliczności nie są też kwestionowane przez samą skarżącą. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do wykładni przepisu art. 5 ust. 4b u.ś.r. stanowiącego w okolicznościach niniejszej sprawy, podstawę wyliczenia dochodu rodziny w sytuacji jego uzyskania po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Skarżąca kwestionuje ponadto doliczenie do dochodu - dochodu z miesiąca czerwca 2014 r. uzyskanego przez jej męża z tytułu wznowienia działalności gospodarczej.

Na wstępie rozważeń w powyższym zakresie wskazać należy, że w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r., przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny.

Z kolei dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a). Te ostatnie przepisy służą uregulowaniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego w stosunku do dochodów uzyskiwanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającej z uzyskania lub utraty dochodu. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 4b, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

W praktyce oznacza to, jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 24 lipca 2015 r. sygn. I OSK 268/14, że "w sytuacji, gdy nie mamy do czynienia z utratą lub uzyskaniem dochodu, tj. z sytuacjami wskazanymi w art. 5 ust. 4-4b u.ś.r., należy po ustaleniu dochodu rodziny, dokonać operacji matematycznych polegających na:

1)

ustaleniu rocznego dochodu każdego pojedynczego członka rodziny (osiągniętych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w rozumieniu art. 3 pkt 10; 2) podzieleniu rocznego dochodu każdego członka rodziny przez liczbę miesięcy, w których był uzyskiwany, tj. przez 12;

3)

zsumowaniu przeciętnych miesięcznych dochodów wszystkich poszczególnych członków rodziny;

4)

podzieleniu przez liczbę członków rodziny.

Uzyskany w efekcie tych czynności wynik należy porównać, w zależności od sytuacji, z obowiązującym kryterium dochodowym podstawowym bądź podwyższonym, którego przekroczenie zasadniczo będzie powodowało, że zasiłek rodzinny nie będzie się należał.

Natomiast w art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. przewidziano sytuację zmian w strukturze dochodów rodziny, które winny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego. Zmiany te mogą polegać na uzyskaniu dochodu lub też na jego utracie. Definicję legalną uzyskania dochodu zawiera art. 3 pkt 24 ustawy. Zmiany polegające na uzyskaniu dochodu mogą nastąpić: w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, bądź po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W zależności zatem od charakteru zamian w strukturze dochodów, jak i czasu ich powstania ustawodawca przewidział różne zasady modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego".

W rozpoznawanej sprawie, uzyskanie dochodu niewątpliwie miało miejsce po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zgodnie zatem z art. 5 ust. 4b u..s.r., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, ale po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, przewidziano zasadę doliczenia do ustalonego dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód przez te osoby został po raz pierwszy osiągnięty.

A zatem w celu ustalenia faktycznego dochodu uzyskiwanego przez rodzinę po roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, dochód członka rodziny należy powiększyć o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że ww. przepis został dodany przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy Nr 3897), "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)".

Obecna regulacja prawna usuwa zatem istniejące wcześniej wątpliwości w powyższym zakresie. Prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny.

Jednocześnie podnieść należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się, że o przyznawaniu świadczenia rodzinnego ma decydować rzeczywisty dochód, bo świadczenia mają być odpowiednią i adekwatną do tego dochodu pomocą państwa. Skoro więc ustawową podstawą do przyznania świadczenia rodzinnego jest dochód rodzinny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku utraty bądź uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (tak m.in.: wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 1324/15).

Oznacza to, że przedstawiony przez skarżącą sposób liczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zgodnie z którym w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b ustawy dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny, jest niezgodny z jednoznaczną i niebudzącą wątpliwości treścią art. 5 ust. 4b u.ś.r. Prezentowany sposób wyliczenia dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - jak już wyżej wskazano ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy dochody są stałe, tzn. nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata. Natomiast, gdy następuje utrata dochodu, czy też jego uzyskanie, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie, to przy obliczaniu dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych, należy wziąć pod uwagę uzyskanie dochodu lub jego utratę w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W świetle powyższych wywodów uznać należy, że przedstawiony przez organy obu instancji sposób liczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest zgodny treścią art. 5 ust. 4b u.ś.r. Prezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, czego przykładem mogą być wyroki NSA z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2447/14 oraz z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1283/14).

Uznanie, że istota sprawy dotyczyła właściwej wykładni omawianych przepisów prawa materialnego pozwala na stwierdzenie, że została ona dostatecznie wyjaśniona. Organy orzekające dokonały prawidłowej interpretacji omówionych wyżej przepisów, co doprowadziło je do trafnej konkluzji o przekroczeniu przez skarżącą kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwalifikującego do przyznania wnioskowanego świadczenia, a w konsekwencji uznania, że świadczenie to zostało nienależnie pobrane i podlega zwrotowi.

Odnośnie rozbieżności stanowisk co do zaliczenia do dochodu - dochodu ze wznowionej działalności gospodarczej, to Sąd w pełni popiera stanowisko organu II instancji wyrażone w tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rację ma organ wskazując, że w niniejszej sprawie z uwagi na to, że sprawa dotyczy prawa do świadczeń rodzinnych przyznawanych na okres zasiłkowy 2014/2015 należało uwzględnić brzmienie art. 2 pkt 24 lit. f ustawy z daty uzyskania przez męża skarżącej dochodu z tytułu podjęcia na nowo działalności gospodarczej, a więc z miesiąca czerwca 2014 r. W dacie tej przepis stanowił, że uzyskanie dochodu w rozumieniu ustawy, oznacza uzyskanie dochodu spowodowane rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania. Stąd też uznać należy, że organy obu instancji prawidłowo zaliczyły ten dochód przy ustalaniu prawa do świadczenia rodzinnego.

W niniejszej sprawy nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a. w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne postanowienia z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), o czym orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.