Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1122125

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 6 marca 2012 r.
II SA/Bk 32/12
Zasada niezawisłości sędziowskiej a nieprawidłowe zastosowanie przez sędziego przepisów prawa.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.).

Sędziowie NSA: Grażyna Gryglaszewska, Ireneusz Henryk Darmochwał.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego NSA Anny Sobolewskiej - Nazarczyk i sędziego WSA Mirosława Wincenciaka w sprawie ze skargi J. W. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia (...) stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia

1.

oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Anny Sobolewskiej - Nazarczyk od orzekania w sprawie niniejszej,

2.

oddalić wniosek o wyłączenie sędziego WSA Mirosława Wincenciaka od orzekania w sprawie niniejszej.

Uzasadnienie faktyczne

Podczas rozprawy w dniu 21 lutego 2012 r. w sprawie niniejszej ze skargi J. W. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. (dalej jako PWINB) z (...).01.2011 r. w przedmiocie rozbiórki zbiornika na nieczystości na działce nr (...) we wsi I. - skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania sędzi NSA Anny Sobolewskiej - Nazarczyk i sędziego WSA Mirosława Wincenciaka. Wskazała, że nie ma zaufania do wymienionych sędziów, bowiem nieprawidłowo orzekali w sprawach z jej udziałem.

Skarżąca w dniu 28 lutego 2011 r. przedłożyła dwa pisemne uzasadnienia złożonych wniosków.

Odnośnie żądania dotyczącego sędzi Anny Sobolewskiej - Nazarczyk wskazała, że w sprawie II SAB/Bk 48/08 sędzia nieprawidłowo rozpoznała jej skargę, ustalając błędnie przedmiot zaskarżenia, a następnie go nie precyzując, co świadczy o nieznajomości przepisów prawa i naruszeniu art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie skarżącej sprawa niniejsza II SA/Bk 32/11 dotyczy tego samego wniosku co sprawa II SAB/Bk 48/08, w której zasadniczą kwestią sporną był przymiot strony postępowania. Wyjaśniła, że sędzia wydała błędny wyrok również w sprawie II SA/Bk 51/05, uchylony następnie wyrokiem NSA w sprawie II OSK 207/06, w którym, zdaniem skarżącej, przesądzono kwestię występowania po jej stronie interesu prawnego w sprawach dotyczących zabudowy działki nr (...) w I.

Wyjaśniając motywy zgłoszenia wniosku o wyłączenie sędziego Mirosława Wincenciaka skarżąca wskazała, że z racji pozostawania przez tego sędziego wcześniej członkiem SKO w B. i błędnego orzekania w sprawie o wydanie decyzji o warunkach zabudowy następnie wyeliminowanej z obrotu prawnego (ale stanowiącej przesłankę niezgodnego z prawem pozwolenia na budowę z (...).11.2004 r.), nie powinien on brać udziału w żadnej sprawie dotyczącej obiektów budowlanych na działce nr (...) we wsi I. Błędnie wzywał ją także jako członek SKO do wykazania interesu prawnego, który to interes miał obowiązek ustalić organ I instancji i który to interes jest sporny w sprawie niniejszej. Wskazała, że wymieniony sędzia odrzucił jej skargę w sprawie II SAB/Bk 35/11 i przepisał uzasadnienie ze sprawy II SAB/Bk 11/10. Obawy co do bezstronności tego sędziego wynikają również, jej zdaniem, z analizy spraw II SAB/Bk 6/10, II SAB/Bk 35/11 i II SA/Bk 374/11 zmienionej na II SAB/Bk 81/11.

Wnioskowani do wyłączenia sędziowie złożyli oświadczenia, z których wynika, że nie istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie niniejszej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wnioski podlegały oddaleniu.

W ustawie z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., istnieją dwie niezależne kategorie przesłanek wyłączenia sędziego: z mocy ustawy (iudex inhabilis) - art. 18 i w przypadku wystąpienia uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie (iudex suspectus) - art. 19. Zgodnie z art. 22 § 2 p.p.s.a. postanowienie w przedmiocie wyłączenia jest wydawane po złożeniu przez sędziego wyjaśnienia.

Przepis art. 18 p.p.s.a. zawiera osiem okoliczności wykluczających sędziego od udziału w sprawie, przy czym ocena wniosku zgłoszonego w sprawie niniejszej nie wskazuje, aby wystąpiła jakakolwiek z nich. Tę konkluzję potwierdzają złożone przez sędziów oświadczenia (k. 188, 189).

Odnośnie przesłanek z art. 18 p.p.s.a. - to ze względu na treść wniosku w części dotyczącej sędzi Anny Sobolewskiej - Nazarczyk poddać należy ocenie czy wystąpiła przesłanka z art. 18 § 1 pkt 6 "a" p.p.s.a. (pozostałe nie zachodzą, co w sprawie jest oczywiste). Zgodnie ze wskazanym przepisem wyłączeniu podlega sędzia w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.

Skarżąca wskazała, że wymieniona sędzia wydała orzeczenie w sprawie II SAB/Bk 48/08 zainicjowanej na etapie administracyjnym wnioskiem z 14 marca 2008 r., tym samym który zainicjował postępowanie w sprawie niniejszej na jego etapie administracyjnym.

Wyjaśnić należy, że w sprawie II SAB/Bk 48/08 tutejszy sąd w osobie sędzi Anny Sobolewskiej - Nazarczyk odrzucił skargę na bezczynność PWINB w rozpoznaniu wniosku z 14 marca 2008 r. traktując to pismo jako skargę w trybie przepisów Działu VIII k.p.a. (skarga na działanie organów). Orzeczenie WSA zaaprobował NSA oddalając skargę kasacyjną w sprawie II OSK 241/09. Natomiast skarga w sprawie niniejszej dotyczy wydanego na skutek wniosku z 14 marca 2008 r. rozstrzygnięcia PWINB, a nie bezczynności tego organu.

To rozróżnienie przedmiotu zaskarżenia (bezczynności w sprawie II SAB/BK 48/08

i decyzji administracyjnej w sprawie niniejszej) ma zasadnicze znaczenie. Zgodnie bowiem z aktualną linią orzecznictwa przepis art. 18 § 1 pkt 6 "a" p.p.s.a. nie dotyczy sytuacji, w której sędzia orzekał wcześniej w sprawie o bezczynność. W taki też sposób interpretuje wskazany przepis NSA, który w postanowieniu z 20 lipca 2011 r. w sprawie I OZ 531/11 wyjaśnił, że wymóg orzekania w sprawie dotyczącej skargi na decyzję albo postanowienie należy odnieść do orzekania w sprawie konkretnie oznaczonego i wydanego już aktu administracyjnego. Jeżeli zatem sprawa dotyczy bezczynności organu, to nie dotyczy konkretnie oznaczonego i wydanego aktu administracyjnego (orzeczenie NSA dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA).

Dlatego udział przez sędzię Annę Sobolewską - Nazarczyk w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę (II SA/Bk 32/12) nie kwalifikuje się jako przesłanka wyłączenia z art. 18 § 1 pkt 6 "a" p.p.s.a., mimo orzekania przez nią w sprawie II SAB/Bk 48/08. Obecna sprawa dotyczy konkretnie oznaczonego aktu administracyjnego, który nie był przedmiotem kontroli w sprawie II SAB/Bk 48/08 (ze skargi na bezczynność).

Skarżąca nie wskazała także aby zachodziły przesłanki z przepisu art. 18

§ 1 pkt 6 "a" p.p.s.a. w stosunku do sędziego Mirosława Wincenciaka i również sąd z urzędu takich okoliczności nie stwierdził.

Odnośnie podstawy wyłączenia z art. 19 p.p.s.a. wypracowano w orzecznictwie stanowisko, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest wystarczająca do wydania postanowienia o wyłączeniu sędziego wyłącznie wątpliwość strony w tym zakresie, bądź utrata zaufania co do bezstronności sędziego. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania sprawy. Okoliczności podważające bezstronność powinny być obiektywne (por. postanowienie NSA z 15 września 2008 r., II FZ 397/08, CBOSA). Uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia wyłącznie prowadzenie przez niego rozprawy z naruszeniem przepisów postępowania, czy też niewłaściwa postawa sędziego oraz wadliwe prowadzenie rozprawy w innej sprawie (postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 863/04, CBOSA).

Zdaniem składu orzekającego uwzględniając powyższe uwagi nie można stwierdzić, aby w sprawie występowały okoliczności podważające bezstronność sędziów wskazanych we wniosku o wyłączenie.

Sędzi Annie Sobolewskiej - Nazarczyk skarżąca zarzuciła błędne orzekanie wskazując, że jej wyrok w sprawie II SA/Bk 51/05 ze skargi na decyzję Wojewody P. w przedmiocie pozwolenia na budowę został uchylony przez NSA w sprawie II OSK 208/06. Skarżąca nie zauważa jednak, że powyższe zarzuty zostały już ocenione, a tym samym skonsumowane uchyleniem przez NSA orzeczenia tego sędziego. Natomiast nie mogą stanowić o wystąpieniu uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie niniejszej w kontekście obowiązującej w prawie polskim zasady niezawisłości sędziowskiej (art. 178 Konstytucji RP). Zasada ta wyklucza traktowanie nieprawidłowego zastosowania przepisów prawa (ujawnionych późniejszym uchyleniem wyroku przez sąd II instancji), przy braku innych okoliczności wskazujących na negatywny stosunek sędziego do strony (a takie okoliczności w sprawie nie występują), jako podważających jego bezstronność, zwłaszcza gdy powyższe nieprawidłowości wystąpiły w innej sprawie niż ta, w której zgłoszono wniosek o wyłączenie.

Również fakt, że w poprzedniej sprawie (II SA/Bk 51/05) sporny był interes prawny skarżącej, który, jej zdaniem, jest sporny również w sprawie niniejszej, nie jest wystarczającą podstawą do wyłączenia sędziego od udziału w postępowaniu. Sprawa II SA/Bk 51/05 dotyczyła postępowania przed Wojewodą P. i legalności projektu budowlanego oraz pozwolenia na budowę. Sprawa niniejsza dotyczy rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu legalizacyjnym, toczącym się przed organami nadzoru budowlanego. Nie są to zatem sprawy tożsame. Ocena sformułowana przez sędziego w sprawie II SA/Bk 51/05, mimo że jak się okazało nieprawidłowa (przedwczesna, bowiem NSA w sprawie II OSK 208/06 wskazał na niedostateczne wyjaśnienie sprawy), była wyrazem zasady niezawisłości sędziowskiej i brak jest podstaw, a nie wykazała ich również skarżąca, by twierdzić, że będzie ona miała bezpośredni i negatywny wpływ na tę ocenę w sprawie niniejszej, o innym przedmiocie i dotyczącej zakresu działania innych organów.

Stąd, w ocenie sądu, zgłaszane przez skarżącą wątpliwości co do braku bezstronności sędzi Anny Sobolewskiej - Nazarczyk w sprawie niniejszej nie mogą odnieść zamierzonego skutku.

Na marginesie jedynie wskazać należy, że skarżąca nie kwestionowała udziału wymienionej wyżej sędzi w sprawie II SAB/Bk 76/11 zakończonej wyrokiem z 2 lutego 2012 r., a dotyczącej bezczynności Wójta Gminy N. w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.

Podobnie jako nieuzasadnione ocenić należy zarzuty braku bezstronności sędziego Mirosława Wincenciaka.

Przede wszystkim na uwzględnienie nie zasługuje zarzut dotyczący "uwikłania" sędziego w sprawę zabudowy na działce nr (...) w I. wynikającego z jego wcześniejszym orzekaniem jako członek SKO w B. Właściwość rzeczowa SKO w szeroko rozumianym procesie budowlanym jest ograniczona wyłącznie do etapu ustalania warunków zabudowy, ale już nie obejmuje wydawania pozwolenia na budowę czy postępowania w sprawie samowoli budowlanej. Tymczasem, co wyżej wyjaśniono, postępowanie, w którym skarżąca obecnie występuje, dotyczy rozstrzygnięć wydanych w trakcie procesu legalizacji. W tym przedmiocie SKO nie orzeka, zatem i stanowisko wymienionego sędziego jako członka organu odwoławczego w sprawie o warunki zabudowy nie mogło dotyczyć zagadnień spornych w sprawie niniejszej.

Wskazać trzeba, że sędzia Mirosław Wincenciak jako sędzia WSA również w żadnym postępowaniu nie kontrolował merytorycznie rozstrzygnięć wydanych przez organy nadzoru budowlanego i dotyczących spornej zabudowy na działce nr (...) w I. Stąd nie można wyprowadzić wniosku, że nie jest w stosunku do J. W. bezstronny. Natomiast orzeczenia wydane przez tego sędziego lub z jego udziałem, które wskazała skarżąca oraz inne uwzględnione przez obecnie orzekający skład z urzędu, nie uprawniają do wniosku o wystąpieniu obiektywnych wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Wskazać trzeba, że:

-

w sprawie II SAB/Bk 6/10 zakończonej wyrokiem z 8 lipca 2010 r., w którego składzie był sędzia Mirosław Wincenciak, oddalono skargę J. W. na bezczynność Wojewody P. polegającą na nierozpoznaniu wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności pozwolenia na budowę z (...).11.2004 r. Wyrok ten co prawda uchylił NSA w dniu 2 czerwca 2011 r. w sprawie II OSK 535/11, jednak jak wynika z uzasadnienia orzeczenia sądu I instancji nie zajmował się on kwestiami merytorycznymi, a wyraził ocenę o braku skuteczności skargi wobec nieupłynięcia terminu do załatwienia sprawy. Podkreślić należy, że postępowanie nie dotyczyło procesu legalizacji, który poddany będzie ocenie w sprawie niniejszej;

-

w sprawie II SAB/Bk 35/11 przedmiotem zaskarżenia przez J. W. było niepodjęcie przez Wojewodę P. odrębnej czynności wyznaczenia obszaru oddziaływania inwestycji. Sędzia skargę odrzucił również nie rozstrzygając kwestii merytorycznych. W sprawie tej J. W. złożyła wniosek o jego wyłączenie, jednak został on oddalony postanowieniem z 3 listopada 2011 r., którego skarżąca nie zakwestionowała zażaleniem. Wniosła natomiast skargę kasacyjną;

-

w sprawie II SA/Bk 740/10 wnioskowany do wyłączenia sędzia oddalił skargę J. W. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej o odmowie wydania zaświadczenia dotyczącego zagrożenia pożarowego budynku na działce nr (...) w I. Skarżąca nie zakwestionowała tego orzeczenia w trybie instancyjnym;

-

w sprawie II SO/Bk 15/11 skarżąca również nie zakwestionowała odrzucenia przez skład orzekający, w którym uczestniczył sędzia Mirosław Wincenciak, jej wniosku o wymierzenie Komendantowi Wojewódzkiemu Państwowej Straży Pożarnej grzywny za nieprzekazanie sądowi akt administracyjnych.

Z powyższego wynika, oprócz braku podstaw do przyjęcia posiadania przez sędziego negatywnego nastawienia do strony (i braku bezstronności), że również skarżąca nie jest konsekwentna w podważaniu wiarygodności wymienionego sędziego.

Przyznać trzeba, że w trzech sprawach J. W. sędzia Mirosław Wincenciak został wyłączony od orzekania. Orzeczenia te nie mogą jednak zobowiązywać sądu do uwzględnienia wniosku aktualnie poddanego ocenie.

Orzeczenie o wyłączeniu wydane w postępowaniu II SA/Bk 374/11, przerejestrowanym następnie na II SAB/Bk 81/11 jako skarga na bezczynność Wojewody P. w przedmiocie rozpoznania odwołania od wydanego w pierwszej instancji pozwolenia na budowę - nie może być punktem odniesienia w sprawie niniejszej z uwagi argumenty, o których była wyżej mowa. Jeszcze raz należy powtórzyć i sprecyzować, że sprawa II SAB/Bk 81/11 dotyczyła procedury wydania pozwolenia na budowę, podczas gdy sprawa niniejsza dotyczy innego przedmiotu, bo legalizacji.

Natomiast w postępowaniach II SA/Bk 368/10 i II SA/Bk 357/10, w których pierwotnie wniosek o wyłączenie sędziego oddalono (z czym nie zgodził się NSA uchylając obydwa postanowienia w sprawach II OZ 1228/10 i II OZ 1259/10), a następnie po ponownym rozpoznaniu wnioski o wyłączenie uwzględniono - zwraca uwagę, że skargi dotyczyły niewykonania przez organy nadzoru budowlanego pierwszej i drugiej instancji wyroku NSA w sprawie II OSK 208/06. W wyroku tym NSA skierował swoją ocenę prawną i wskazówki nie do organów nadzoru budowlanego, ale do organów nadzoru architektoniczno - budowlanego orzekających w sprawie pozwolenia na budowę z (...).11.2004 r. Wyłączenie zatem w tych sprawach sędziego Mirosława Wincenciaka nie przesądza o takiej konieczności w sprawie niniejszej, która dotyczy postępowania legalizacyjnego prowadzonego przez organy nadzoru budowlanego i wymaga indywidualnej oceny w każdym aspekcie, także co do możliwości wystąpienia sytuacji iudex suspectus (art. 19 p.p.s.a.). Konieczność takiej indywidualnej oceny wniosku o wyłączenie podkreślił NSA w postanowieniu w sprawie II OZ 1376/11 jako obowiązek analizy łączności przedmiotowej między sprawami i niebezpieczeństwa wystąpienia uzasadnionej obawy sugerowania sędziemu rozstrzygnięcia w tej sprawie - jego stanowiskiem wyrażonym w innej.

Mając to na uwadze stwierdzić trzeba, że skoro wskazany sędzia nie orzekał w stosunku do spornej inwestycji w postępowaniu legalizacyjnym, a jednocześnie nie wypowiadał się merytorycznie w tym postępowaniu co do interesu prawnego skarżącej - jego wyłączenie w sprawie niniejszej nie ma uzasadnionych podstaw w art. 19 p.p.s.a. Potwierdza to fakt, że również i strona nie zawsze rozstrzygnięcia tego sędziego kwestionuje jako naruszające jej interes prawny.

Ze wskazanych powyżej względów na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 "a" i art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.