Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 3 kwietnia 2007 r.
II SA/Bd 991/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki.

Sędziowie: NSA Wiesław Czerwiński, Asesor, WSA Grzegorz Saniewski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietna 2007 r. sprawy ze skargi Wioletty G. na decyzję (...) Kuratora Oświaty w B. z dnia (...) 2006 r. Nr (...) w przedmiocie skreślenia z listy słuchaczy

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Centrum Kształcenia Ustawicznego Nr (...) w B. z dnia (...) 2006 r. Nr (...),

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu,

3.

zasadza od (...) Kuratora Oświaty w B. na rzecz pełnomocnika skarżącej adwokata Edyty J. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją Dyrektora Centrum Kształcenia Ustawicznego Nr (...) w B. z dnia (...) 2006 r. skarżąca Violetta G. została skreślona z listy słuchaczy.

Dyrektor wskazał, iż decyzja została wydana po zasięgnięciu opinii Samorządu Słuchaczy, na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572; z późn. zm.) oraz uchwały Rady Pedagogicznej z dnia (...) 2006 r.

W uzasadnieniu stwierdził, iż skarżąca nie wykonała pracy kontrolnej z jednego przedmiotu nauczania występującego w planie nauczania dla zawodu technik administracji, w związku z czym nie została dopuszczona do sesji egzaminacyjnej, ponieważ nie wywiązała się z obowiązku nałożonego przez art. 22 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 199, poz. 2046; z późn. zm.) oraz przez Statut Szkoły (załącznik nr 10 - "Wewnętrzny System Oceniania" i załącznik nr 14 - "Regulamin Prac Kontrolnych").

W odwołaniu z dnia (...) 2006 r. strona zarzuciła organowi pierwszej instancji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przez uznanie, iż nie wykonała pracy kontrolnej z jednego przedmiotu - organizacja pracy biurowej. Wskazała na świadków, którzy mogą potwierdzić, że pracę tą złożyła w sekretariacie Centrum. Podniosła, iż nie może być karana za fakt zagubienia złożonej pracy. Skarżąca, wskazując na swoje dotychczasowe dobre wyniki w nauce oraz trudną sytuację osobistą (samotne wychowywanie dziecka) zarzuciła także, iż organ wydał decyzję nie uwzględniając jej słusznego interesu, tj. z naruszeniem art. 7 k.p.a.

Do odwołania została dołączona opinia pedagoga szkolnego oraz wydana przez tegoż pedagoga rekomendacja skarżącej na ławnika sądu powszechnego w Bydgoszczy.

W odpowiedzi na odwołanie (...) Kurator Oświaty sporządził dokument opatrzony datą (..) 2006 r., w którym stwierdził, iż "w odpowiedzi na pismo z (..) dotyczące odwołania", po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, podtrzymuje decyzję Dyrektora o skreśleniu skarżącej z listy słuchaczy Policealnej Szkoły (...) w Centrum Kształcenia Ustawicznego Nr (..) w B.

W uzasadnieniu Kurator stwierdził, że skreślenie nastąpiło zgodnie z zapisem w Statucie Szkoły i było ono konsekwencją nieprzestrzegania ww. art. 22 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r., jak też wewnętrznego systemu oceniania, stanowiącego załącznik do statutu oraz obowiązujących w szkole regulaminów. Ponadto skarżąca w dniu (...) złożyła w gabinecie dyrektora szkoły indeks z informacją o rezygnacji ze szkoły i nie uczestniczyła w następnych konsultacjach. Nie przystąpiła także do sesji egzaminacyjnej.

Na podstawie posiadanej przez szkołę dokumentacji i przeprowadzonych rozmów Kurator stwierdził, że szkoła przedłożyła skarżącej propozycję przywrócenia praw słuchacza, propozycja ta nie została jednak przyjęta.

W skardze do sądu administracyjnego Violetta G. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i 7 k.p.a. oraz art. 22 pkt 2 wskazywanego przez organy rozporządzenia.

Skarżąca podniosła, iż Kurator nie uwzględnił w sprawie dowodu z przesłuchania świadka, pomimo iż był on obecny w trakcie spotkania z przedstawicielem Kuratora (wizytatorem) w dniu (...) 2006 r. Opisała przebieg spotkania z wizytatorem w dniu (...), w trakcie którego m.in. wskazywała na świadków potwierdzających, iż oddała wymaganą pracę kontrolną, rozmowy z Dyrektorem Centrum i jego zastępcą co do sposobu rozwiązywania problemu zaginięcia pracy oraz sposób informowania o skreśleniu z listy słuchaczy przed decyzją rady pedagogicznej i wcześniejsze zalecenia wizytatora co do postępowania w sprawie.

Zdaniem skarżącej naruszenie wskazywanego przez organ art. 22 pkt 2 nastąpiło poprzez zignorowanie faktu, iż była obecna na wszystkich zjazdach II semestru, a jej nieobecność na części zajęć była usprawiedliwiona ze względu na konieczność opieki nad chorym dzieckiem.

W odpowiedzi na skargę Kurator podtrzymał swoje stanowisko, uznając, że skreślenie skarżącej z listy słuchaczy nastąpiło zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty - na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu słuchaczy. Jako bezpośrednią przyczynę wskazał niewykonanie pracy kontrolnej i nieprzystąpienie do letniej sesji egzaminacyjnej roku szkolnego 2005/2006, co jego zdaniem znajduje podstawę prawną w § 22 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Kurator powtórzył także argument, że skarżąca poinformowała Dyrektora szkoły o rezygnacji z nauki oraz, że nie brała udziału w odbywających się do końca roku konsultacjach.

W toku rozprawy pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę na nieprawidłowości, które wystąpiły w toku przeprowadzanego przez organ postępowania wyjaśniającego, sprzeczności pomiędzy dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, brak uzgodnienia decyzji z samorządem słuchaczy oraz wady formalne zaskarżonych decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W przedmiocie skreślenia ucznia z listy uczniów przewidziany jest szczególny tryb postępowania określony przepisami ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Przepis art. 39 ust. 2 tej ustawy stanowi, że dyrektor szkoły lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.

Uczniem jest także słuchacz (art. 3 pkt 11 ustawy o systemie oświaty), powyższy przepis ma zatem zastosowanie w sprawie skarżącej, będącej słuchaczką Policealnej Szkoły (...) w Centrum Kształcenia Ustawicznego Nr (...) w B.

Obowiązek wydania rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej pociąga za sobą konieczność poprzedzenia jej postępowaniem spełniającym wymogi postępowania administracyjnego, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a."). W szczególności organ administracji jest zobowiązany podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), w tym w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 k.p.a.). Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu powinno być uwzględnione, jeżeli przedmiotem dowodu ma być okoliczność mająca istotne znaczenie dla sprawy (art. 78 k.p.a.). Uzasadnienie sposobu przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz jego wyników, w tym wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej - powinno się znaleźć w uzasadnieniu wydanej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Organy administracji, którym są także dyrektor szkoły i kurator oświaty, obowiązane są zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 k.p.a.). Postępowanie powinno być prowadzone w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.). Organy administracji są też zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).

Zdaniem Sądu powyższe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego zostały w przedmiotowej sprawie naruszone w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania.

Z akt sprawy wynika bowiem, że strona nie była informowana ani o pierwszym stadium postępowania tj. o jego wszczęciu (art. 61 § 4 k.p.a.), ani o stadium końcowym tj. o zgromadzeniu niezbędnych materiałów, z którymi strona może się zapoznać (art. 10 k.p.a.). Skarżąca nie miała zatem zapewnionej możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Możliwość taką zyskała dopiero w postępowaniu odwoławczym. Organ odwoławczy nie ustosunkował się jednak w ogóle do zgłoszonego przez stronę wniosku dowodowego. Motywy takiego postępowania nie zostały wyjaśnione w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji.

Powyższe braki mogły mieć wpływ na wynik postępowania, gdyż przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącą dowodów mogło doprowadzić do udowodnienia głoszonej przez nią tezy, iż w istocie złożyła wymaganą pracę, tyle że doszło do jej zagubienia z winy szkoły.

Organy nie przeprowadziły także postępowania dowodowego co do przyczyn nieobecności skarżącej na obowiązkowych zajęciach. Tymczasem jak wynika z § 30 ust. 2 pk1 Statutu Centrum Kształcenia Ustawicznego Nr (...) w B., skreślenie słuchacza z listy słuchaczy może nastąpić tylko w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności na zajęciach.

W aktach sprawy brak również dowodów w oparciu o które Kurator stwierdził, że skarżąca (...) złożyła w gabinecie dyrektora szkoły indeks z informacją o rezygnacji z nauki w szkole. Słuszna jest uwaga strony skarżącej, że twierdzenie to jest sprzeczne ze złożoną przez organ w toku postępowania sądowego kopią notatki służbowej Dyrektora Centrum (k. 100), z której wynika, że zdarzenie to miało miejsce w dniu 20 maja.

Wbrew twierdzeniom organu, na podstawie akt sprawy nie można uznać, że decyzja Dyrektora Centrum została podjęta na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.

W protokole posiedzenia rady pedagogicznej z dnia (...[ 2006 r. odnotowano, iż rada zajmowała się sprawą skarżącej. Jednak po wypowiedziach nauczycieli i wskazaniu m.in., iż skarżąca zrezygnowała z nauki w szkole, stwierdzono, że głosowanie rady nastąpiło "w sprawie przywrócenia p. G. praw ucznia szkoły" - a nie w przedmiocie wykreślenia jej z listy słuchaczy.

W tym samym protokole odnotowano, wypowiedź opiekuna Samorządu Słuchaczy, A. Ł., który poinformował, że "na zebraniu przedstawicieli Samorządu Słuchaczy podniesiono sprawę zachowania się p. G. w szkole" i uczniowie "stwierdzili, że nie chcą, aby uczęszczała ona do tej szkoły". W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że wyrażenie opinii przez samorząd uczniowski (samorząd słuchaczy) powinno nastąpić w trybie art. 106 k.p.a. tj. w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 106 § 5 k.p.a.). Wyrażenie opinii przez samorząd uczniowski w innej formie, niż przewidziana jest dla tej czynności przepisem art. 106 k.p.a., pozostaje w sprzeczności z tym przepisem oraz z przepisem art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2004 r., sygn. akt I SA 2061/03, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 158959). W aktach sprawy, poza cytowaną wypowiedzią, nie ma informacji o jakiejkolwiek wypowiedzi Samorządu Słuchaczy, w szczególności podjętej w wymaganej formie postanowienia. Co więcej, należy zwrócić uwagę, że Regulamin Samorządu Słuchaczy Centrum Kształcenia Ustawicznego Nr (...) w B. nie przewiduje działania tegoż samorządu w formie "zebrania przedstawicieli". Stosownie do pkt 4 Regulaminu organami Samorządu Słuchaczy są:

-

Plenarne Zebranie Słuchaczy,

-

Zarząd Samorządu Słuchaczy,

-

Komisja Rewizyjna,

-

Rady Semestralne.

Regulamin w pkt 24 stwierdza iż "Akceptuje skreślenie ucznia/słuchacza". Z tej szczątkowej wypowiedzi można się domyślić, iż chodzi w nim o wskazanie prawa samorządu słuchaczy do wyrażania opinii w przedmiocie skreślenia z listy słuchaczy. Jednakże ani pkt 24, ani inny punkt Regulaminu nie określa, który konkretnie z wymienionych wyżej organów Samorządu jest kompetentny do wydawania postanowienia opiniującego zamierzone skreślenie. W tej sytuacji należało uznać, że organ właściwym jest Plenarne Zebranie Słuchaczy, jako najwyższy organ Samorządu Centrum (pkt 5 Regulaminu). W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji, iż Plenarne Zebranie Słuchaczy wypowiadała się w przedmiocie sprawy skarżącej.

Słusznie także strona skarżąca zwróciła uwagę na braki formalne rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Pismo (...) Kuratora Oświaty z dnia (...) 2006 r. nie zostało określone jako "decyzja", nie zawiera jasno określonej sentencji rozstrzygnięcia, zgodnego z możliwościami rozstrzygania, jakie daje organowi odwoławczemu art. 138 k.p.a. Brak wymaganego przez art. 107 § 1 k.p.a. powołania podstawy prawnej oraz pouczenia o dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego, co jednocześnie narusza obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. Jak wyżej wskazano - brak w nim także pełnego uzasadnienia faktycznego. W części uzasadnienia poświęconej podstawie prawnej organ powołuje się na statut szkoły, ale bez wskazania konkretnego przepisu tegoż statutu. Powołuje się ponadto na przepis "art. 22 pkt 2" rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r., kiedy tymczasem w rozporządzeniu taka jednostka redakcyjna nie występuje. Istnieje wprawdzie w rozporządzeniu § 22, na który organ powołuje się w sposób spóźniony, bo dopiero w odpowiedzi na skargę, jednakże ta jednostka redakcyjna jest podzielona na ustępy, z których ustęp 1 podzielony jest na dwa punkty. W rezultacie nie wiadomo, jaki konkretnie przepis rozporządzenia był podstawą orzekania organu. Jeżeli uznać, że chodzi o § 22 ust. 2 rozporządzenia - to nie dotyczy on istoty sprawy, bo odnosi się do skończenia szkoły z wyróżnieniem. Także uznanie, iż chodzi o § 22 ust. 1 pkt 2 nie wyjaśnia, co organ w istocie miał na myśli, gdyż przepis ten mówi o dodatkowym warunku wymaganym dla ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, a nie szkoły policealnej, do której uczęszczała skarżąca.

Pomimo tych uchybień pismo Kuratora z dnia (...) 2006 r. należy uznać za decyzję administracyjną, gdyż zawiera ono minimum elementów niezbędnych do takiej kwalifikacji tj. zawiera oznaczenie organu administracji państwowej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy ("podtrzymuje" decyzję o skreśleniu z listy słuchaczy) oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1994 r., sygn. akt III ARN 12/94, opublikowane w "Orzecznictwie Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych" z 1994 r., Nr 3, poz. 35 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 9372). Kwalifikacja ta umożliwiła Sądowi dokonanie kontroli tegoż rozstrzygnięcia.

Na marginesie należy też zwrócić uwagę, iż w aktach sprawy brak jest dowodów doręczenia decyzji skarżącej, które organy powinny włączać do akt sprawy w celu kontroli zachowania terminu do złożenia odwołania.

W ponownym postępowaniu organy administracji powinny poprzedzić wydanie decyzji postępowaniem z udziałem strony, rozpatrzyć jej wnioski dowodowe, a stwierdzając, iż dotyczą one istotnych dla postępowania kwestii - przeprowadzić wnioskowane dowody, utrwalając je w formie pisemnej w aktach sprawy. W razie potrzeby organy powinny rozważyć przeprowadzenie postępowania dowodowego z urzędu, z udziałem strony i włączeniem wyników do akt sprawy. Decyzja powinna być także poprzedzona stosownym postanowieniem samorządu uczniowskiego, wydanego zgodnie z powyższymi wskazówkami Sądu, jak również zawiadomieniem strony o możliwości zapoznania się z aktami i zgromadzonymi w nich dowodami i materiałami. Decyzji należy nadać formę wymaganą przez art. 107 k.p.a.

Ze względu na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), uchylił decyzje obu organów administracji.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348; z późn. zm.).