II SA/Bd 7/19, Pojęcie „świadczenia nienależnie pobranego” z funduszu alimentacyjnego. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2651827

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2019 r. II SA/Bd 7/19 Pojęcie „świadczenia nienależnie pobranego” z funduszu alimentacyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak.

Sędziowie WSA: Anna Klotz (spr.), Asesor Katarzyna Korycka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) października 2018 r. nr (...) w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) sierpnia 2018 r. znak (...).

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) października 2018 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2 ust. 7 lit. a, art. 19, art. 23 ust. 1 -1a. ust. 4 ust. 7, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia (...) sierpnia 2018 r.,znak (...) w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Orzeczenia zapadły w następującym stanie prawnym i faktycznym.

Decyzją z dnia (...) września 2017 r., znak (...) Prezydent Miasta przyznał J. G., jako osobie uprawnionej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od (...) października 2017 r. do (...) września 2018 r. Bezskuteczność egzekucji potwierdził w zaświadczeniu Komornik Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 11 sierpnia 2017 r.

W dniu 4 maja 2018 r. do organu I instancji wpłynęło postanowienie Komisariatu Policji z dnia (...) kwietnia 2018 r., zatwierdzone przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w dniu (...) kwietnia 2018 r., sprawa (...), o umorzeniu dochodzenia w sprawie uchylania się od wykonania ciążącego na M. G. z mocy wyroku Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinnych i Nieletnich sygn. akt (...) z dnia (...) listopada 2012 r. obowiązku opieki, poprzez niełożenie na utrzymanie D., J. i M. rodzeństwa G. renty alimentacyjnej w kwocie łącznej 1500 zł miesięcznie, w okresie od (...) listopada 2012 r. do (...) kwietnia 2018 r. wobec faktu, iż podejrzany zmarł (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.).

Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że Komisariat Policji pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w T. prowadził dochodzenie w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego M. G. Postępowanie zostało wszczęte na skutek zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa złożonego przez Dyrektora Centrum Świadczeń Rodzinie, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta.

Egzekucja alimentów należnych od dłużnika pozostawała bezskuteczna, co potwierdza zaświadczenie komornika z dnia (...) sierpnia 2017 r.

W dniu (...) kwietnia 2018 r. z Wydziału Kryminalnego Komisariatu Policji uzyskano informację, iż zobowiązany do alimentów był poszukiwany, jako osoba zaginiona do dnia (...) marca 2018 r., kiedy to w wyniku prowadzonych czynności ustalono, że zmarł w dniu (...) listopada 2008 r. jako n/n mężczyzna. Sprawa identyfikacyjna prowadzona była przez Komisariat Policji za (...). Mężczyzna został pochowany na Cmentarzu Komunalnym.

Okoliczność zgonu zobowiązanego do alimentów w dniu (...) listopada 2008 r. potwierdza również odpis skrócony aktu zgonu, który wpłynął do organu I instancji w dniu (...) maja 2018 r.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2018 r., znak (...) Prezydent Miasta uchylił ww. własną decyzję z dnia (...) września 2017 r. znak (...) o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. G.

Następnie organ I instancji decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r. znak (...) ustalił nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone J. G. w kwocie 500 zł miesięcznie, łącznie 3 500,00 za okres od (...) października 2017 r. do (...) kwietnia 2018 r. i zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 3 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wyniosły 141,82 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. oświadczył, że o zgonie ojca dowiedział się (...) kwietnia 2018 r. Matka nie poinformowała go i jego rodzeństwa o zgonie ojca. Od matki słyszeli, że ojciec wyjechał i przebywa za granicą. Podkreślił, że gdyby wiedzieli o śmierci ojca w 2008 r. ich życie byłoby inne. Zaznaczył, że nie chcieli nikogo oszukać. Wniósł o umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i wymienioną na wstępie decyzją z dnia (...) października 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że śmierć osoby zobowiązanej jest obiektywną okolicznością faktyczną, która powoduje ustanie prawa do świadczeń. Zdaniem organu bez znaczenia pozostaje, czy uprawniony do świadczenia posiadał wiedzę o śmierci dłużnika alimentacyjnego, czy tej wiedzy nie posiadał, gdyż nie utrzymywał z dłużnikiem kontaktów.

Z chwilą śmierci M. G. odpadły przesłanki uprawniające J. G. do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jego rzecz.

Zdaniem organu II instancji dla istniejącego stanu faktycznego sprawy nie ma znaczenia zarówno data, jak i okoliczność powzięcia przez J. G. informacji o śmierci ojca.

W zakresie wniosku o umorzenie organ uznał, że dotyczy on umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Żądanie to może być przedmiotem odrębnego postępowania przed organem I instancji po uprzednim złożeniu wniosku w tym przedmiocie.

W skardze do Sądu skarżący nie zgodził się z wydaną przez organ decyzją. Wniósł o całkowite umorzenie postępowania. Powtórzył tak, jak w odwołaniu, że o śmierci ojca dowiedział się w kwietniu 2018 r. od swojej matki, która rozpoznała ojca na zdjęciach i po tatuażach.

W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W dniu rozprawy matka skarżącego, której skarżący ustnie udzielił pełnomocnictwa, co znajduje odbicie w protokole rozprawy, oświadczyła, że mąż zgłaszając się do Szpitala im. J. w B., posługiwał się nieswoim dokumentem, wystawionym na obywatela Szwecji. Prawdziwe personalia i wiek ujawnił później. Mąż zmarł w szpitalu. Pełnomocnik wskazała, że zgłosiła zaginięcie męża, informację o tym, że został prawdopodobnie odnaleziony uzyskała w dniu (...) listopada 2017 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Jednocześnie wskazania wymaga, że Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Opierając się na powyższych kryteriach kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną przedmiotowych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 554, z późn. zm., dalej także ustawa), w szczególności jej art. 2 pkt 7 art. 19, art. 23 ust. 1 i ust. 1a, ust. 4 także art. 25. Z przepisów tych wynika, iż za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia z fundusz alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub części. A jednocześnie osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (art. 23 ust. 1 ustawy).

Zgodnie z art. 15 ust. 1, ust. 4 pkt 3 lit. a ustawy, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (ust. 1). Do wniosku należy dołączyć odpowiednio inne zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji (ust. 4 pkt 3 lit. a).

Przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy odwołują się zaś do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym - zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1023/17 i przywołane tam orzecznictwo (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Podstawa zwrotu określona w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, nawiązuje do zaniechania udzielenia organowi informacji w trakcie korzystania ze świadczenia, zob. A.Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010, str. 70-71) - tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2903/15, którego wywody i argumentację w pełni podziela skład orzekający w tej sprawie. Dlatego też w postępowaniu o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy. Zdaniem Sądu przyjęcie, że pobrane świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy wymagało zatem wykazania negatywnego zachowania świadczeniobiorcy ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 i 23 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09).

Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy, nienależnie pobrane świadczenie - oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

e) (uchylona),

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.

Podsumowując ten wywód podkreślenia wymaga, że dokonując wykładni ww. pojęć należy odróżniać "nienależnie pobrane świadczenia" od "świadczenia nienależnego". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyroki WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1037/15, w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 782/12 oraz z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10, publ. CBOSA). Do wydania decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane nie wystarczy ustalenie, że świadczenie zostało wypłacono mimo "ustania albo wstrzymania prawa do świadczeń". Ustalenie tych okoliczności pozwala jedynie na wniosek, że świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Natomiast dla zastosowania wskazanej przez organy podstawy prawnej (art. 2 pkt 7 lit. a ustawy) niezbędne jest wykazanie, że osoba, która to świadczenie pobrała miała lub powinna mieć świadomość tego, że świadczenie jej nie przysługiwało. Dla skutecznego postawienia stronie zarzutu nienależnie pobranego świadczenia należy wykazać, że osoba uprawniona została prawidłowo poinformowana, jakie okoliczności powodują ustanie prawa do świadczeń. "Nienależne świadczenie" traktowane jest zatem jako pojęcie obiektywne, występujące wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Nie bez znaczenia przy odkodowaniu tych pojęć i regulujących je norm pozostaje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r. sygn. P 18/06 publ. OTK-A 2008/5/83, w którym wskazano cechy relewantne osób uprawnionych do pomocy w przypadku braku wypełniania obowiązku alimentacyjnego ze strony osób zobowiązanych. Trybunał wskazał, że taką cechą powinna być bez wątpienia niemożność wyegzekwowania alimentów mimo sądowego tytułu egzekucyjnego i trudna sytuacja materialna. Kryteria te są bezpośrednio powiązane z celami świadczenia wypłacanego osobom, których podstawowe potrzeby życiowe nie są zaspokajane na skutek niepłacenia alimentów przez dłużników alimentacyjnych (najczęściej ojca/matki lub obojga rodziców). W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy pominęły zupełnie uwarunkowania aksjologiczne regulacji prawnej stosowanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Już sam tytuł aktu prawnego wskazuje na preferencje ustawodawcy; podkreśla je nota bene również preambuła. Z szczegółowego wywodu wyżej zamieszczonego, jednoznacznie wynikają uchybienia organu pierwszej instancji, które nie tylko pozostają w kolizji z obowiązkiem pomocy uprawnionemu do alimentów, ale wręcz z elementarnymi zasadami procedury administracyjnej. Obowiązkiem organu, do którego wpływa wniosek strony jest przeprowadzenie badania wstępnego tego wniosku. Nadto na podstawie art. 9 k.p.a. (odpowiednio stosowanego na mocy art. 25 ustawy) organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast stosownie do art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zasady te zostały przez organ pierwszej instancji naruszone, a organ odwoławczy zaakceptował negatywne dla strony skutki tych naruszeń.

W przedmiotowej sprawie - co nie może nie zostać zauważone - organy tak I jak i II instancji w ogóle nie zbadały kwestii ani wiedzy strony odnośnie śmierci dłużnika alimentacyjnego, ani też ich kontaktów, chociaż skarżący w toku postępowania administracyjnego oświadczał wyraźnie, że o śmierci dłużnika alimentacyjnego dowiedziała się dopiero w kwietniu 2018 r. Dokumenty zgromadzone w sprawie potwierdzają, że Komisariat Policji prowadził dochodzenie w związku z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa dokonanym przez Dyrektora Centrum Świadczeń Rodzinie, zawartym w piśmie z dnia (...) marca 2018 r. Organ nie zweryfikował stanowiska skarżącego, że wnioski o świadczenia składał w dobrej wierze, bo nie wiedział o śmierci ojca.

Organ nie wyjaśnił, kto i kiedy w postępowaniu karnym dokonał identyfikacji zwłok.

W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych, omawiane zagadnienie rzutuje w sposób bezpośredni na prawidłowość rozstrzygnięcia uznającego sporne świadczenia za nienależnie pobrane, a w rezultacie brak ustaleń w niniejszym zakresie narusza przepisy postępowania, a mianowicie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które formułują obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę prawdy obiektywnej. Równocześnie organy obydwu instancji naruszyły przepis prawa materialnego zawarty w art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po pierwsze - poprzez brak wskazania, którą z przesłanek określonych w tym przepisie potraktowały jako podstawę swoich rozstrzygnięć i po drugie - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na rozpatrywaniu kwestii nienależnie pobranego świadczenia w całkowitym oderwaniu od czynnika subiektywnego w postaci winy świadczeniobiorcy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszoinstancyjny w pierwszej kolejności ustosunkuje się do twierdzeń skarżącego o tym, iż pobierając sporne świadczenia za okres po śmierci dłużnika alimentacyjnego nie był świadomy, że on zmarł, a także - o ile uzna to za potrzebne - podejmie stosowne czynności zmierzające do weryfikacji jego oświadczeń w tej kwestii. Dopiero następnie organ pierwszej instancji wyda rozstrzygnięcie rozważając zawarte w niniejszym wyroku wskazania co do wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie i zajmie stanowisko, czy zachodzi któraś z przesłanek wskazanych w art. 2 pkt 7 ustawy.

Sąd potwierdza, że świadczenie wypłacone i przyznane skarżącemu było świadczeniem nienależnym. Z chwilą śmierci ojca skarżącego, jako dłużnika alimentacyjnego, ustało praw do pobierania tego świadczenia. Na tym etapie postępowania Sąd nie mógł uchylić zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzyć postępowania przed organem I instancji, ponieważ organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego na okoliczność powzięcia wiedzy przez skarżącego na okoliczność śmierci ojca. Sąd w zakresie tych ustaleń nie może zastępować organu. Jeżeli w niniejszej sprawie organ w toku dalszego postępowania ustali, że skarżący dopiero w dniu (...) kwietnia 2018 r., po wizycie na Komisariacie, dowiedział się o zgonie dłużnika alimentacyjnego, to umorzy postępowanie z uwagi na brak spełnienia przesłanki "nienależnie pobranego świadczenia".

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 132, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.