Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1525435

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 9 września 2014 r.
II SA/Bd 670/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak.

Sędziowie WSA: Elżbieta Piechowiak (spr.), Leszek Tyliński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 września 2014 r. sprawy ze skargi J.P.-P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) kwietnia 2014 r. nr (...) w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta (...) z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...),

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) lutego 2014 r. nr SR.8250.1277.4.2013 Prezydent Miasta G. na podstawie art. 20, art. 24, art. 26, art. 6, art. 9, art. 11a, art. 12a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456), § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), § 1 ust. 1, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959), § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod opieką (Dz. U. z 2010 r. Nr 183, poz. 1234) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) przyznał J.P. (skarżąca) zasiłek rodzinny na dziecko k.p. od (...) lutego 2014 r. do (...) października 2014 r. w wysokości (...) zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od (...) lutego 2014 r. do (...) października 2014 r. w wysokości (...) zł miesięcznie, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej od (...) lutego 2014 r. do (...) października 2014 r. w wysokości (...) zł miesięcznie oraz odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie wniosku o świadczenia rodzinne oraz załączonych dokumentów stwierdził, że skarżąca spełniła kryteria warunkujące przyznanie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Nie spełniła ona jednak wymogów warunkujących przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka bowiem z dokumentacji wynika, że skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 21 tygodnia ciąży.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyjaśniła, że od (...) do (...) marca 2011 r. przebywała na Oddziale Endokrynologii, gdzie została skierowana przez ginekologa. Po przeprowadzonych badaniach stwierdzono u niej niepłodność wtórną. W maju lekarz ginekolog stwierdził u niej infekcję. Lekarz nie stwierdził ciąży, mimo iż była między 4 a 5 tygodniem ciąży. Ciąża została stwierdzona przez lekarza w 20 jej tygodniu, w wyniku badania wykonanego (...) sierpnia 2013 r. Od tego momentu pozostawała pod opieką lekarza.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (SKO) decyzją nr (...) z dnia (...) kwietnia 2014 r. na podstawie art. 9 ust. 1, ust. 6, ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka uzależnione zostało od spełnienia warunku polegającego na obowiązku pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, co potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Zdaniem SKO w sytuacji, gdy kobieta nie pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży, nie ma możliwości ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Ustawodawca nie przewidział możliwości, by przyznać świadczenie mimo, iż kobieta nie dopełniła obowiązku pozostawania pod opieką medyczną od określonego okresu, choćby przeszkodziły w tym przyczyny obiektywne. Skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 21 tygodnia ciąży do dnia porodu i z uwagi na literalne brzmienie przepisu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych SKO nie znalazło podstaw do uwzględnienia argumentów zawartych w odwołaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy J. P. w całości powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu. Dodała ponadto, że błąd lekarza skutkował tym, iż nie otrzymała przysługującego jej świadczenia, które w znacznym stopniu pomogłoby jej sfinansować wyprawkę dla dziecka.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta G. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja SKO wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego mającym wpływ na wynik sprawy.

Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 9 ust. 1 tej ustawy matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka przysługuje dodatek z tytułu urodzenia dziecka. Dodatek przysługuje jednorazowo w wysokości 1000 zł (art. 9 ust. 3). Stosownie do art. 9 ust. 6 ww. ustawy dodatek ten przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży od porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust. 7).

Przepis art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych został wprowadzony na mocy art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654). Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika, że intencją tej regulacji jest zwiększenie rzeczywistego objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową" (vide: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji nr druku 630 - http:/orka.sejm.gov.pl/ Druki6ka.nsf/).

Wobec tak określonego celu tej regulacji na aprobatę zasługuje prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, dotyczący takiej wykładni przepisu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nie ogranicza się do jego literalnego brzemienia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 336/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 223/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 września 2013 sygn. akt IV SA/Po 580/13 oraz z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 757/13 i Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 603/13 (dostępne na stronie nsa.gov.pl), że co prawda przedmiotowe uregulowanie prawne wprowadza ścisłą cezurę czasową poddania się kobiety ciężarnej opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tego przepisów nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie, przejawiającej się w poddaniu ich systematycznej kontroli medycznej (opiece lekarskiej) w całym okresie ciąży. Stosując zasady wykładni historycznej należałoby uznać za decydujące przy stosowaniu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustalaniu na ich podstawie prawa do przedmiotowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, konieczność dokonania przez organy ustaleń zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenia przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego w art. 9 ust. 6 ustawie o świadczeniach rodzinnych terminu poddania się opiece medycznej (np. w przypadku długiego okresu oczekiwania na wizytę lekarską pomiędzy datą rejestracji a wyznaczoną datą wizyty albo w przypadku braku możliwości rozeznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, zdrowotne). Niezbędnym wydaje się więc przeprowadzenie takiej wykładni omawianego przepisu, która gwarantowałaby możliwość korzystania z tej formy pomocy także kobietom, które z niezawinionych przez siebie przyczyn nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną przed upływem 10 tygodnia ciąży, a które w późniejszym okresie były objęte systematyczną (w każdym trymestrze ciąży) opieką medyczną. Za takim kierunkiem wykładni przepisu uprawniającego do otrzymania omawianego świadczenia przemawiają w ocenie Sądu także zasady konstytucyjne wywiedzione z art. 32 w zw. z art. 71 Konstytucji RP. Odwołanie się wyłącznie do literalnej wykładni art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych może w istocie prowadzić do zróżnicowania sytuacji prawnej kobiety w ciąży ze względu na stan zdrowia. Ze względu bowiem na określone problemy zdrowotne kobieta może być poddana określonemu leczeniu, które z kolei może uniemożliwiać bądź istotnie utrudniać rozpoznanie przez nią - na tak wczesnym etapie - że jest w ciąży. Taka sytuacja w ocenie Sądu stanowiłaby naruszenie zasady równości oznaczającej, że wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. W opisanej sytuacji kobiety nie cierpiące na jakiekolwiek dolegliwości uniemożliwiające spostrzeżenie w sposób naturalny, że są w ciąży byłyby faworyzowane w stosunku do tych kobiet - tak samo jak one będących w ciąży - które jednak z uwagi na określone okoliczności związane z ich stanem zdrowia nie mogłyby w taki sam sposób rozeznać tego, że są w ciąży. Prowadziłoby to w istocie do nierównego traktowania kobiet będących w ciąży dyskryminując te z nich, które z powodów zdrowotnych (obiektywnych, niezależnych od woli) nie mogłyby stać się beneficjentami pomocy dla rodziny przewidzianej przez ustawodawcę w art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, wykładni omawianych przepisów należałoby dokonywać w świetle zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) oraz zasadą uwzględniania dobra rodziny (art. 71 Konstytucji RP) i wynikającego z niej nakazu udzielania szczególnej pomocy ze strony władz publicznych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz kobietom zarówno w ciąży, jak i po urodzeniu dziecka.

Z akt niniejszej sprawy wynika bezsprzecznie, że skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 21 tygodnia ciąży do porodu (zaświadczenie lekarskie z dnia (...) lutego 2014 r. karta 2 akt administracyjnych organu I instancji). Z akt sprawy wynika także, że w okresie hospitalizacji w dniach (...) - (...) marca 2011 r. stwierdzono u skarżącej niepłodność wtórną (karta informacyjna leczenia szpitalnego, karta 4 akt administracyjnych organu II instancji). Ponadto w dniu (...) maja 2013 r. skarżąca odbyła wizytę u lekarza ginekologa, który stwierdził u niej zapalenie pochwy (historia zdrowia i choroby pacjenta karta 6 akt administracyjnych organu II instancji). Ciąża została i niej zdiagnozowana dopiero (...) sierpnia 2014 r. (historia zdrowia i choroby pacjenta karta 9 akt administracyjnych organu II instancji). Od tego momentu znajdowała się pod opieką medyczną.

Rozpoznając wniosek skarżącej organy pierwszej jak i drugiej instancji ograniczyły się jedynie do stwierdzenia faktu niespełnienia przez skarżącą przesłanki pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy, uwzględniając prokonstytucyjną wykładnię przepisu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy, iż rolą organów było również wyjaśnienie okoliczności, dla których skarżąca znalazła się tak późno pod opieką lekarza. W szczególności organy powinny rozważyć, czy stan zdrowia skarżącej mógł mieć wpływ na brak możliwości rozeznania przez nią ciąży przed upływem 10 tygodnia lub też czy tak późna diagnoza mogła wynikać z błędu lekarza. W tej sytuacji rolą organów było wyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z późnym wykryciem ciąży u skarżącej oraz ocena ich wpływu na niespełnienie przesłanki z art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO dysponując dokumentacją medyczną załączoną do odwołania nie rozważyło powodów dla których skarżąca pozostawała pod opieką lekarską dopiero od 21 tygodnia ciąży jak również powodów nierozpoznania ciąży przez lekarza ginekologa w trakcie wizyty w maju 2013 r. Dopiero po zbadaniu tych okoliczności organy mogłyby ocenić, czy poddanie się przez skarżącą opiece lekarskiej ginekologicznej dopiero od 21 tygodnia mogło być spowodowane okolicznościami utrudniającymi lub uniemożliwiającymi rozpoznanie ciąży w sposób naturalny i obiektywny przed terminem określonym w art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe, uznając że w sprawie niniejszej doszło do naruszenia przez organy administracji zarówno przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i przepisów procesowych (art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 k.p.a.), orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji wyroku).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.