II SA/Bd 598/17, Sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2522344

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 kwietnia 2018 r. II SA/Bd 598/17 Sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak.

Sędziowie WSA: Jerzy Bortkiewicz (spr.), Anna Klotz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza (...) z dnia (...) lutego 2017 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) lutego 2017 r. nr (...) Burmistrz Ś., na podstawie art. 8b, art. 30 ustawy z dnia (...) września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm.) odmówił R. Z. umorzenia należności z tytułu zwrotu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie od (...).09.2005 r. do (...).07.2008 r. w wysokości (...) zł oraz z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od (...).03.2013 r. do (...).01.2017 r. w wysokości (...) zł (35.120,00 zł wypłaconych świadczeń oraz (...) zł odsetek).

Jak wynika z uzasadnienia, R. Z. jest zadłużony na kwotę wskazaną w sentencji decyzji, do czasu wydania której nie dokonał zwrotu jakiejkolwiek części zadłużenia, zaś egzekucja komornicza cały czas jest całkowicie bezskuteczna. W związku z tym nie zaszły żadne okoliczności wymienione w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wobec czego brak, w ocenie organu, możliwości dokonania jakiegokolwiek umorzenia zadłużenia.

Organ wskazał, że zobowiązany we wniosku o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powołuje się na trudną sytuację majątkową, jedynym źródłem utrzymania zobowiązanego jest dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,5326 ha, w tym użytków rolnych 5,8726 ha. Zobowiązany wskazał także na zły stan zdrowia który uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek dodatkowej pracy. Zadłużony posiada aktualne orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia (...).04.2016 r., zgodnie z którym może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych.

Organ wskazał na treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na mocy której może, działając w oparciu o uznanie administracyjne umorzyć należność w całości łub części, odroczyć terminu płatności albo rozłożyć spłatę na raty. Zastosowanie jednej z tych ulg uzależnione jest od sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. W ocenie organu umorzenie należności uzasadnia zaistnienie najbardziej wyjątkowej sytuacji rodzinnej i majątkowej dłużnika alimentacyjnego. Burmistrz wskazał, że w sytuacji zobowiązanego nie wystąpiła okoliczność uzasadniająca umorzenie zadłużenia powstałego na skutek wypłacania na dzieci zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. Z. podniósł, że ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Ś. w dniu (...) lipca 2001 r. w sprawie o sygn. III RC 127/01, został zobowiązany do płacenia renty alimentacyjnej na rzecz córek W. i S. Z. w kwocie (...) zł i (...) zł miesięcznie do rąk ich matki K. Z. Odwołujący się wskazał, że nie płacił alimentów, ponieważ od 2013 r. córki były na jego utrzymaniu, przy czym odwołujący się również sprawował faktyczną władzę rodzicielską nad dziećmi.

Odwołujący się wskazał, że matka dzieci wyprowadziła się w 2013 r., wyprowadziła się również jedna z córek, z odwołującym zaś zostały pozostałe dzieci dwie córki i dwóch synów. Dzieci przebywają z odwołującym się, który sprawuje nad nimi opiekę i je utrzymuje.

W ocenie odwołującego w okresie (...).03.2013 r. - (...).01.2017 r., była żona, posługując się wyrokiem, z którego wynikał obowiązek alimentacyjny odwołującego się, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości (...) zł, chociaż dzieci cały czas mieszkały z odwołującym się, a środki pobrane z funduszu nie były przez nią przekazywane dzieciom, ani wydatkowane na ich potrzeby.

Odwołujący się podniósł, że na wychowanie dzieci przeznacza na wychowanie dzieci wszystkie środki, wobec czego nie ma możliwości zwrotu długu na rzecz funduszu. Nie ma też żadnych oszczędności. Odwołujący się wskazał również, że nie może podjąć pracy w zakładzie pracy chronionej, ponieważ samodzielnie wychowuje czwórkę nieletnich dzieci, prowadzi też gospodarstwo rolne, w którym ma 3 konie, 10 świń, kury oraz kaczki.

Jak wskazał odwołujący się przed Sądem Rejonowym w Ś. toczy się sprawa o przejęcie przez niego władzy rodzicielskiej.

Decyzją z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z (...) września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm.) orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji drugiej instancji, odwołujący się zwrócił się Burmistrza Ś. o umorzenie zobowiązania wynikającego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jedynym źródłem utrzymania odwołującego się jest dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,85 ha przeliczeniowego. SKO podtrzymało stanowisko organu pierwszej instancji, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika natomiast, że w niniejszej sprawie nie miała miejsca skuteczna egzekucja należnych alimentów, przez wskazany przez ustawodawcę minimalny okres - 3 lat.

W ocenie organu odwoławczego dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że Burmistrz swoje stanowisko przedstawił w sposób wyczerpujący i logiczny. Jak wskazało SKO, umorzenie nalezności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce.

Odnosząc się do argumentu podniesionego w odwołaniu, że skarżący od kilku lat mieszka z dziećmi i je utrzymuje, organ odwoławczy podniósł, że okoliczność ta nie została w żaden sposób przez niego udowodniona.

W skardze do sądu administracyjnego R. Z. podniósł, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Ś. z dnia (...) września 2013 r. (III RC 565/12) podwyższono ciążącą na nim kwotę alimentów na rzecz córek S. i W. z (...) zł na (...) zł oraz na rzecz syna T. i córki K. z (...) zł na (...) zł. Wyrok ten zaskarżony został przez skarżącego, który informował Sąd ze dzieci są ze skarżącym od października 2013 r. skarżący wskazał, że nikt z organu Gminy nie zweryfikował tej okoliczności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Sądy administracyjne, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Zaskarżona decyzja administracyjna może zostać uchylona jedynie wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Biorąc pod uwagę powyższe przesłanki Sąd uwzględnił skargę stwierdzając, iż organ administracji, wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w sposób, mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) marca 2017 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Ś. z dnia (...) lutego 2017 r. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu zwrotu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie od (...).09.2005 r. do (...).07.2008 r. w wysokości (...) zł oraz z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od (...).03.2013 r. do (...).01.2017 r. w wysokości (...) zł ((...) zł wypłaconych świadczeń oraz (...) zł odsetek).

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z (...) października 2016 r. skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm. Dalej zwanej "ustawą") organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Słusznie zauważył organ administracji, że w sprawie niniejszej nie ma możliwości zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy z uwagi na okoliczność, że skarżący na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji nie dokonał zwrotu jakiejkolwiek części zadłużenia, zaś egzekucja komornicza cały czas jest całkowicie bezskuteczna. Okoliczność ta nie była kwestionowana.

Szczególną regulację pozwalającą na umorzenie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego wobec funduszu wskazuje art. 30 ust. 2. Na mocy tego przepisu dłużnik może wystąpić o odroczenie spłaty, o rozłożenie na raty bądź o umorzenie zadłużenia. Wymienione sposoby powinny być stosowane w kolejności podanej w przepisie. Jak wynika z treści wskazanego przepisu, organ może orzec o odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu na raty lub umorzeniu należności wyłącznie w oparciu sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, który wykazać powinien, że istniejąca sytuacja dochodowa i rodzinna nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma wpływu. Na sytuację dochodową dłużnika składają się zarówno jego dochody, jak i inne okoliczności, w tym stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.

Jak wynika z analizy art. 30 ust. 2 ustawy, decyzja w zakresie zastosowania jednej z wymienionych w nim możliwości, oparta jest o uznanie administracyjne. Uznania administracyjnego nie można mylić z dowolnością podejmowania decyzji. Decyzja oparta na uznaniu musi zostać umotywowana w sposób szczególnie dokładny i wnikliwy, a postępowanie prowadzone w sprawie zakończonej wydaniem decyzji w oparciu o uznanie administracyjne wiąże się koniecznością wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym ustalenia zgodnego z rzeczywistością stanu faktycznego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Dokonaną ocenę organ powinien przedstawić w uzasadnieniu, odnoszącym się zarówno do istotnych w sprawie faktów, jak i do wyjaśnienia zastosowanej w sprawie podstawy prawnej rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, organy skupiły się na ocenie potencjalnych możliwości zarobkowych skarżącego, nie dokonując rzetelnej oceny aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Z uwagi na posiadane przez skarżącego orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, organ pierwszej instancji zasugerował skarżącemu pracę w warunkach chronionych, nie uwzględniając okoliczności, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne. Organ nie zbadał z czego utrzymuje się skarżący, a w szczególności, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne, jaki uzyskuje z tego dochód, czy tez inne pożytki, a jeżeli nie prowadzi osobiście gospodarstwa rolnego, to czy i w jaki sposób osiąga z niego dochód i w jakiej wysokości.

Organ nie ustalił również czy skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami. Skarżący w odwołaniu wskazał, że zamieszkuje wspólnie z czwórką dzieci, co zakwestionował organ drugiej instancji, przy braku przeprowadzenia jakiegokolwiek uzupełniającego postępowania, polegającego za zweryfikowaniu tej informacji, w sytuacji, w której zaistniały takie wątpliwości, poprzez przeprowadzenie chociażby wywiadu środowiskowego. Wskazać należy, że z treści odwołania wynika, że przed Sądem Rejonowym w Ś. toczy się postępowanie w przedmiocie przejęcia przez skarżącego władzy rodzicielskiej, czego organ również nie zweryfikował. Na marginesie wskazać należy, że jak wynika z postanowienia wydanego w sprawie o sygn. akt (...) w dniu (...) lutego 2017 r. - zatem w toku postępowania odwoławczego - mocą powyższego postanowienia zmieniony został pkt 2 wyroku z dnia 28 sierpnia 2014 r. (X C 2231/13) a skarżącemu przyznana została władza rodzicielska nad dwojgiem małoletnich dzieci, nad którymi władzę rodzicielską mocą wyroku z dnia (...) sierpnia 2014 r. sprawowała matka, czyli była żona skarżącego.

Wskazać należy, że najbardziej oczywistą metodą zweryfikowania sytuacji skarżącego było przeprowadzenie wspomnianego już wywiadu środowiskowego, na podstawie którego ustalić można dochody oraz wydatki a także liczbę osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, zdolność do pracy zobowiązanego, otrzymywaną przezeń pomoc społeczną i inne okoliczności niezbędne dla dogłębnego ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej, w tym prawnej odnoście sprawowania władzy rodzicielskiej nad dziećmi.

W sprawie niniejszej Sąd uznał, że organy nie dokonały wymaganych ustaleń, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę rozważania poczynione w niniejszym uzasadnieniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.