Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54533

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 13 czerwca 2000 r.
II SA 473/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Flasiński.

Sędziowie NSA: Anna Robotowska, Małgorzata Jaśkowska (spr.).

Protokolant: Monika Grzelak.

Uzasadnienie faktyczne

Stan sprawy przedstawiał się następująco:

W dniu 9 czerwca 1997 r. pani Gertruda M. złożyła wniosek o przyznanie jej renty wyjątkowej. Wskazała w nim, iż mimo ponad 15 lat pracy odmówiono jej przyznania renty w trybie ustawowym, z uwagi na brak w ostatnim dziesięcioleciu wymaganego okresu 5 lat, 2 miesięcy i 24 dni. Potwierdziła, iż jej mąż posiada gospodarstwo rolne i prowadzi działalność gospodarczą jako stolarz. Na utrzymaniu mają 4 dzieci, a dochód w rodzinie wynosi 266,5 zł na osobę.

Decyzją z dnia 18 sierpnia 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał pani Gertrudzie M. świadczenie wyjątkowe w najniższym wymiarze na podstawie art. 65 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267). Decyzją z dnia 22 kwietnia 1997 r. została ona bowiem zaliczona do II grupy inwalidzkiej.

Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 3 kwietnia 1998 r. stwierdzono u pani Gertrudy M. poprawę stanu zdrowia od stycznia 1998 r. i od kwietnia 1998 r. uznano ją za częściowo niezdolną do pracy. Decyzją z dnia 9 kwietnia 1998 r. obniżono jej rentę.

W związku z tym decyzją z dnia 29 lipca 1999 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił pani M. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, iż na podstawie art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenie to przysługuje m.in. wówczas gdy jest się całkowicie niezdolnym do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia. Taka zaś okoliczność nie zachodzi we wspomnianym przypadku, z uwagi na orzeczenie lekarskie z dnia 3 kwietnia 1998 r.

Pani Gertruda M. złożyła od tej decyzji w dniu 10 sierpnia 2000 r. wniosek o powtórne rozpatrzenie sprawy. Wskazała w nim, iż w 1997 r. rozpoznano u niej nowotwór piersi i dokonano amputacji. Nie może w związku z tym kontynuować pracy w zawodzie krawcowej.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10 stycznia 2000 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu podał, iż w sprawie nie stwierdzono nowych okoliczności a przyczyny odmowy nadal istnieją.

Pani Gertruda M. złożyła na tę decyzję w dniu 11 lutego 2000 r. skargę do Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia odmownego.

Zdaniem skarżącej decyzje te abstrahują bowiem od regulacji zawartej w art. 83 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zaświadczenie z Centrum Onkologii w G. wskazuje na to, iż jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Tej okoliczności nie wzięto natomiast pod uwagę.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 9 marca 2000 r. wniósł o jej oddalenie. Wskazał przy tym, iż decyzje wydawane w oparciu o art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS mają charakter uznaniowy, a nie znalazł podstaw do wydana innego rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Obie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rażąco naruszają prawo. Zostały one bowiem wydane w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zmian.), dotyczący przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 116 § 1 tej ustawy postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

W rozpatrywanej sprawie pani Gertruda M. nie składała wniosku o przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku, miała je bowiem przyznane na podstawie art. 65 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zmian.) decyzją z dnia 18 sierpnia 1997 r. Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie przewiduje natomiast działania z urzędu.

W istocie sprawa miała swój początek w zmianie sytuacji faktycznej i prawnej pani Gertrudy M. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w dniu 3 kwietnia 1998 r. stwierdzono u niej poprawę stanu zdrowia i uznano ją za częściowo niezdolną do pracy. Powodowało to już na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin utratę prawa do świadczeń. Zgodnie z art. 87 pkt 1 tej ustawy prawo do świadczeń ustaje, gdy odpadnie, którykolwiek z warunków wymaganych do jego uzyskania. Warunkiem, który odpadł, a który jest wymagany na podstawie art. 65 była całkowita niezdolność do pracy.

W tej sytuacji organy ZUS winny zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 102 ust. 4 wydać decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczeń. Decyzja ta ma charakter związany i wydawana jest z urzędu.

Podobna regulacja występuje na tle ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na mocy art. 101 pkt 1 ustaje prawo do świadczeń, gdy odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do tego prawa i na mocy art. 134 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 wydaje się wówczas decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty.

Tymczasem organ nie dokonał takiego wstrzymania, lecz odmówił wydania przyznania świadczenia. Stanowi to rażące naruszenie przepisu ustawy zezwalającego w przypadku art. 83 ustawy działać jedynie na wniosek stron.

Zadaniem Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem a nie ich celowości. Ponieważ wspomniane decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 116 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i art. 156 § 1 pkt 2 i 3 kodeksu postępowania administracyjnego, przeto na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.