Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54534

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 8 czerwca 2000 r.
II SA 282/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA M. Flasiński (spr.).

Sędziowie NSA: M. Jaśkowska, A. Robotowska (del.).

Protokolant: M. Grzelak.

Uzasadnienie faktyczne

Marianna M. ur. 14 IX 1941 r., mężatka, przepracowała 11 lat, 8 miesięcy i 20 dni a jej łączny okres składkowy wynosi 15 lat, 6 miesięcy i 20 dni. Nie posiada własnych dochodów i utrzymuje ją mąż, który pobiera rentę w kwocie 600 zł 30 IX 1998 r. orzeczono jej częściową niezdolność do pracy.

Wniosek skarżącej o przyznanie jej renty w drodze wyjątku ZUS oddalił w S. zaopiniował negatywnie. Opierając się na powyższych ustaleniach Prezes ZUS, decyzją z dnia 7 VII 1999 r. odmówił M.M. przyznania renty wyjątkowej na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu stwierdził iż odmowa następuje dlatego, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy i że w okresie swej aktywności zawodowej pracowała zbyt krótko. W okresie od 1987 r. przepracowała tylko 6 miesięcy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS dnia 7 stycznia 2000 r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję z powodów podanych w pierwszej decyzji.

Była ona przedmiotem skargi M.M., która zarzuciła, iż jest krzywdząca bo skarżąca w rzeczywistości z powodu " nadwyrężenia ręki i kręgosłupa" w ogóle pracować nie może.

Krótki okres zatrudnienia jej spowodowany był tym, że wychowywała czworo dzieci. Odpowiadając na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) dotyczący przyznawania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w drodze wyjątku emerytur i rent ma konstrukcję złożoną. Prawo przyznania w tej drodze wymienionych świadczeń ograniczone jest do osób spełniających trzy niezbędne warunki.

Pierwszym jest by osoba starająca się o świadczenie była "ubezpieczona" albo by przymiot "ubezpieczonego" posiadał członek jej rodziny, na utrzymaniu którego zostawała przed jego śmiercią.

Art. 4 pkt 13 cyt. ustawy zawiera wyjaśnienie, że ubezpieczonym w jej rozumieniu jest osoba podlegająca ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, określonemu w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych a także osoba, która przed wejściem w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników.

Należy przyjąć iż, niepodleganie ubezpieczeniu obejmuje zarówno ubezpieczenia obowiązkowe jak i dobrowolne, wymienione w art. 6 i 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887).

Wątpliwości może budzić tylko to czy za "ubezpieczonego" w rozumieniu wymienionych przepisów można uważać osobę, która kiedykolwiek i przez jakikolwiek okres była ubezpieczona, czy, gdy ubezpieczona była tylko w czasie orzekania przez Prezesa ZUS albo w jakimkolwiek innym terminie.

Wątpliwości tej nie rozstrzyga expressis verbis przepis art. 83 ust. 1 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zaś art. 57 pkt 3 stanowi, że renta zwyczajna przysługuje z tytułu niezdolności do pracy, gdy niezdolność powstała nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania m.in. ubezpieczenia.

Nie powinien budzić zastrzeżeń pogląd, iż w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za "ubezpieczonego" należy uznać każdego (z wyjątkiem osób podlegających ubezpieczeniu rolniczemu), kto kiedykolwiek był ubezpieczony przez jakikolwiek okres, skoro cyt. przepis nie zawiera w tym zakresie żadnych ograniczeń. Ponadto, zestawienie tego przepisu z art. 57 ust. 3 prowadzi wprost do wniosku, że renta w drodze wyjątku może być przyznana m.in. osobie, która nie spełnia warunku zachowania 18-miesięcznego terminu między ustaniem np. ubezpieczenia a powstaniem niezdolności do pracy, potrzebnego do uzyskania renty zwyczajnej.

Drugim niezbędnym warunkiem, umożliwiającym Prezesowi ZUS rozważenie zasadności wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy albo jego wiek (niepełnoletność, wiek emerytalny). A contrario - częściowa niezdolność do pracy lub niezdolność, w jakimkolwiek stopniu ograniczona nie uprawniają do uzyskania renty w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy.

Trzecim warunkiem uzyskania omawianej renty jest nieposiadanie przez wnioskodawcę niezbędnych środków utrzymania.

Żaden przepis cyt. ustawy nie zawiera definicji "niezbędnych środków utrzymania" w odniesieniu do każdego wnioskodawcy może być stwierdzone tylko indywidualnie.

Dopiero gdy wnioskodawca spełnia wszystkie trzy warunki, wymienione w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy Prezes ZUS może rozważyć zasadność jego wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie w tym zakresie ma charakter uznaniowy ale nie dowolny. Prezes ZUS powinien bowiem mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes strony (art. 7 kpa).

Skarżąca nie spełnia jednego z tych warunków, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy, jej bowiem niezdolność jest tylko częściowa. Z tego powodu Prezes ZUS nie był uprawniony do przyznania skarżącej renty w drodze wyjątku.

Ponadto skarżąca w okresie prawie 40 lat aktywności zawodowej przepracowała tylko niespełna 12 lat, a w ostatnich 13 latach pracowała tylko przez 6 miesięcy.

Skoro zatem zaskarżona decyzja nie narusza prawa przeto skarga jako niezasadna została oddalona na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.