Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1757730

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 20 lutego 2015 r.
II OZ 131/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1079/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu P. B. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie go od kosztów sądowych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że nie uzyskuje on znacznych dochodów, utrzymuje się wraz z żoną ze stosunku pracy skarżącego za wynagrodzeniem w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie. Żona skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów i nie składała deklaracji podatkowych, nie ma rachunku bankowego. Skarżący nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na dotychczasowych zasadach. Posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W budynkach tych skarżący nie prowadzi jednak działalności gospodarczej, gdyż Starosta decyzją z dnia (...) (...) r. zakazał działalności w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około 900.000 zł. Oświadczył, że zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Podał, że obsługuje zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kredyty i raty leasingowe. Nadto skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 57,2452 ha. Źródłami przychodów skarżącego są działalność gospodarcza i rolnicza oraz czynsz dzierżawny z wynajmu pomieszczeń użytkowych. Podał, że posiada rachunek bankowy, ale nie wykazuje on żadnych obrotów, gdyż jest zajęty ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne. Prowadzi działalność gospodarczą w postaci stacji paliw płynnych w K., z której w okresie od stycznia do września 2014 r. uzyskał przychód w wysokości 380.594,46 zł i poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 364.368,44 zł, uzyskał dochód w wysokości 16.226,02 zł. Roczny przychód w 2013 r. z tej działalności wyniósł 132.633,35 zł, koszty uzyskania przychodu - 347.072,76 zł, co dało stratę w wysokości 214.439,41 zł. Skarżący nabył towary i usługi opodatkowane podatkiem VAT o wartości 8.328 zł w styczniu 2014 r. i 10.191 zł w lutym 2014 r. 11.963 zł w marcu, 8.081 zł w kwietniu, 8.783 zł w maju, 7.701 zł w czerwcu, 9.141 zł w lipcu, 8.113 zł w sierpniu, 308.292 zł we wrześniu 2014 r.

Nadto skarżący oświadczył, że z prowadzonej działalności rolniczej - z uprawy zbóż - przychód w 2013 r. wyniósł około 100.000 zł, koszty tej działalności wyniosły: 33.000 zł tytułu zasiewów, 29.000 zł z tytułu zbiorów, 59.000 zł z tytułu uprawy i 12.000 zł na środki ochrony roślin, 5.000 zł - ubezpieczenie, 4.000 zł podatek rolny i od nieruchomości. Koszty tej działalności od kwietnia 2014 r. wyniosły 110.000 zł.

Skarżący posiada nieruchomości w K.: grunt 12.164 m2, budynki 585 m2 budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki są dzierżawione oraz nieruchomość rolną o powierzchni 52,5452 ha, na której prowadzi uprawę roślinną oraz 4,7 ha - lasu. Sprzedał części budynków. Nadto oświadczył, że dom gdzie zamieszkuje, należy do jego matki. Skarżący podał, że posiada samochód Volkswagen Transporter z 1997 r., Volkswagen Tiguan z 2009 r., Mercedes Benz S 600 z 1999 r. oraz naczepę cysternę z 1999 r. Oświadczył, że o wysokość wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego wynosi 2.650 zł miesięcznie. Skarżący wyszczególnił i opisał zaciągnięte kredyty i leasingi oraz oświadczył o ich wysokości oraz miesięcznych obciążeniach. Przedłożył jedynie kserokopię potwierdzenia salda na rachunku w Nordea Bank Polski prowadzonym dla działalności gospodarczej skarżącego, z saldem 0 zł.

Wskazując na wyjątkowy charakter okoliczności przyznania prawa pomocy oraz jego przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.- zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami, których nie może przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów księgowych oraz z zeznań i deklaracji podatkowych wynika, że skarżący uzyskuje przychody z kilku źródeł: prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, prowadzi działalność rolniczą oraz otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także wydzierżawia posiadane nieruchomości. Sprzedał także część budynków. Wprawdzie działalność gospodarcza przynosi straty, ale okoliczność ta nie możne przesądzać o zasadności wniosku o prawo pomocy. Przy tym sam fakt, że suma uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawców kosztów uzyskania przychodu, nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym stałym miesięcznym przychodom z tego tytułu rzędu 10.700 zł skarżący posiada realną możliwość wygospodarowania środków na koszty niniejszego postępowania. Zwłaszcza, że nadto uzyskuje przychody z działalności rolniczej (zadeklarowane 100.000 zł w 2013 r.), a także z tytułu umowy o pracę oraz z wynajmu majątku nieruchomego. Z powyższego wynika również, że przychody skarżącego nie uległy znacznemu zmniejszeniu. Utrzymuje je na tym samym poziomie, przy czym deklaruje również, że ponosi wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej i rolniczej. Nadto, skarżący oświadczył we wniosku o prawo pomocy, że kredyty i raty leasingowe spłaca na bieżąco z czynszu uzyskiwanego z dzierżawy nieruchomości. Jak podkreślił jednak Sąd, konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona ma kilka źródeł dochodu, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, wnioskodawca nie wykazał również, iż środki zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych, wykluczają możliwości poniesienia kosztów postępowania. Pomimo wezwania skarżący nie wykazał, że egzekucja została skierowana do czynnych rachunków bankowych (nie wykonano wezwania w zakresie przedłożenia wyciągów z czynnych rachunków bankowych). Z przedłożonych dokumentów nie wynika, że skierowanie egzekucji do wierzytelności przypadających skarżącemu ma ten skutek, iż kwota pozostająca w dyspozycji wnioskodawcy nie wystarcza na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Skarżący poprzestał tylko na wymienieniu wysokości obciążeń z tytułu kredytów, pożyczek i rat leasingowych. Nadto skarżący zadeklarował, że ma zaległości publicznoprawne w wysokości 900.000 zł, ale podał, że spłaca je z przychodów z dzierżawy budynków gospodarczych. Skoro zatem, jeśli nieznana pozostaje wysokość kwot pobranych od wnioskodawcy na realizację środków egzekucyjnych, to nie można stwierdzić, czy i w jakim rozmiarze, prowadzone postępowania egzekucyjne ograniczają możliwości płatnicze wynikające z posiadanych przychodów.

Wskazując na powyższe, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe niniejszego postępowania. Nadto skarżący poprzestał na przedłożeniu zestawienia sald na rachunku bankowym prowadzonym przez Nordea Bank Polska, gdzie nie są wykazywane obroty. Uchylił się, zatem od przedłożenia wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, które w sposób pełny obrazują realną sytuację finansową wnioskodawcy. W treści sprzeciwu nie wskazał również konkretnych argumentów uzasadniających pogorszenie sytuacji finansowej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P. B., zarzucając Sądowi, iż w zaskarżonym postanowieniu dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć "o swoje" na legalnej drodze prawnej. Nadto jego dochody drastycznie spadły i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji fakt osiągania przez skarżącego dochodów z różnych źródeł, posiadanie znacznego majątku i umiejętność jego skutecznego wykorzystania, jak również zdolność do spłaty innych zobowiązań publicznoprawnych i prywatnych, a przy tym bierność skarżącego odnośnie przedstawienia zakresu prowadzonej egzekucji, czy prowadzonych na kontach bankowych operacji finansowych wykluczały zaliczenie go do osób, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przeprowadzona przez Sąd analiza, słusznie doprowadziła go do konkluzji, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego.

Ocena ta nie została również podważona w rozpoznawanym zażaleniu, które sprowadza się zasadniczo do twierdzenia skarżącego o drastycznym pogorszeniu uzyskiwanych dochodów. Oświadczenie to nie zostało jednak poparte żadną dokumentacją, ani nawet wskazaniem na konkretne kwoty, czy przyczyny takiego stanu sprawy. Nie pozwala to zatem na podjęcie kontroli zażaleniowej w ramach niniejszego postępowania.

Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.