II OSK 2557/11 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1167138

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r. II OSK 2557/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.).

Sędziowie: NSA Małgorzata Dałkowska-Szary, del. WSA Renata Owczarzak.

Sentencja

Dnia 25 kwietnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi K.J. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt II OSK 1347/10 w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia (...) listopada 2009 r. nr (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku

1.

wznawia postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym,

2.

uchyla wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt II OSK 1347/10,

3.

uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 2353/09,

4.

zasądza od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. na rzecz K.J. kwotę 510 (pięćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II OSK 1347/10, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną J.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 2353/09, wydanego w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) listopada 2009 r., nr (...), w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku.

Pismem z dnia 7 grudnia 2011 r. skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w obydwu instancjach, zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (zwanego także dalej w skrócie NSA) z dnia 15 września 2011 r. wniósł K.J. Jako podstawę przedmiotowej skargi wskazano nieważność obydwu postępowań, albowiem zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (zwanym także dalej w skrócie WSA) jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżący bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu, albowiem nie wiedział o nim, mimo że powinien w nim brać udział w charakterze strony. Zatem z naruszeniem art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., był pozbawiony możliwości działania. Dlatego na podstawie art. 279 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie orzeczeń objętych skargą o wznowienie w całości.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw - nie z własnej winy bowiem nie brał udziału w toczącym się przed sądem postępowaniu, mimo że powinien był, dlatego na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. może żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego z powodu nieważności. Podniesiono także, że o wyrokach wydanych w sprawie skarżący dowiedział się w dniu wydania orzeczenia przez NSA, tj. 15 września 2011 r., albowiem w tym dniu (już po wydaniu wyroku) J.W. poinformowała go o tym.

Nadto skarżący wskazał, że w przedmiotowej sprawie powinien być stroną postępowania, albowiem w dniu (...) grudnia 2009 r. (a więc przed wydaniem wyroku przez WSA w Warszawie) stał się właścicielem nieruchomości wraz z obiektem, którego dotyczą zaskarżone w poprzednim postępowaniu decyzje.

W dalszej części uzasadnienia wskazano, że skarżący z powodu niebrania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mógł popierać zarzutu, że przed orzeczeniem rozbiórki organ w pierwszej kolejności winien przeprowadzić postępowanie legalizacyjne. Zdaniem skarżącego od momentu bowiem przyłączenia działki nr (...) do jego gospodarstwa rolnego legalizacja obiektu posadowionego na tej działce stała się możliwa z uwagi na zgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Podniósł także, że od początku planował przedmiotowy obiekt wykorzystywać jako składzik na narzędzia czy drobny sprzęt rolniczy.

Wskazał także, że nie mógł powołać się na rażąco nieprawidłowe ustalenie organów administracji i naruszenia przepisów k.p.a., w tym w szczególności art. 6, 7, 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego przez WSA w zakresie postępowania dowodowego przed NSA - w szczególności art. 133 § 1 p.p.s.a. Nie mógł również dowodzić, że mimo nadbudowy i remontu konstrukcja z lat 70 istnieje i została zachowana oraz, iż nadbudowana część nie jest de facto trwale z gruntem związana, lecz opiera się na słupkach i konstrukcji pierwotnej.

Zdaniem skarżącego powyższe powoduje konieczność rozpoznania sprawy na nowo.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania jest uzasadniona.

Co do zasady wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem można żądać w przypadkach przewidzianych w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przyczyny wznowienia zostały przez ustawodawcę wskazane w treści art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a., 272 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 273 § 1-3 p.p.s.a. Regułą jest, iż skargę o wznowienie postępowania strona może wnieść w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia w którym dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możliwości działania - od dnia w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania w terminie ustawowym. W związku z tym, że przedmiotowa skarga została oparta na podstawie wynikającej z treści art. 271 pkt 2 p.p.s.a., trzymiesięczny termin należało liczyć od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

Z treści skargi o wznowienie postępowania wynika, że o wyrokach wydanych w sprawie skarżący dowiedział się w dniu 15 września 2011 r., a więc w dniu wydania orzeczenia przez NSA w sprawie, w której skarżący domaga się wznowienia postępowania (sygn. akt II OSK 1347/10). Natomiast skarga o wznowienie postępowania została wniesiona do NSA w dniu 7 grudnia 2011 r., a więc w terminie otwartym do jej wniesienia. W aktach sprawy brak jest dowodów, które pozwalałyby na zakwestionowanie twierdzeń skarżącego w tym zakresie.

Jak już wyżej wskazano podstawą wniesionej skargi o wznowienie postępowania skarżący uczynił przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. twierdząc, że zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym zaszła nieważność postępowania, bowiem skarżący bez własnej winy nie brał udziału w tych postępowaniach - nie wiedział o nich mimo, że powinien w nich brać udział w charakterze strony jako nowy właściciel nieruchomości na której posadowiony jest obiekt budowlany objęty zaskarżoną decyzją. Zatem, zdaniem skarżącego, z naruszeniem art. 32 p.p.s.a. został on pozbawiony możliwości działania.

W związku z tym, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w ustawowym terminie i została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, to stosownie do treści art. 280 § 1 p.p.s.a. sprawa została skierowana na rozprawę.

Przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że aby doszło do wznowienia postępowania na ww. podstawie dotyczącej naruszenia przepisów postępowania wskutek których strona była pozbawiona możliwości działania, muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (porównaj: motywy do wyroku NSA z dn. 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1699/09, LEX nr 952730). O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. motywy do wyroków NSA: z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, LEX nr 746461, z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05, LEX nr 193342, wyrok NSA z dn. 17 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 1017/06, LEX nr 354265 oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Pod red. T. Wosia, str. 1024, wydanie LexisNexis 2011).

Jak wynika z akt sprawy K.J. stał się właścicielem nieruchomości - działki nr (...), obręb ewid. N., na mocy umowy darowizny sporządzonej w dniu 4 grudnia 2009 r., a więc już po wydaniu przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego decyzji ostatecznej z dnia (...) listopada 2009 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu posadowionego na ww. działce. A zatem już po wydaniu decyzji ostatecznej, a przed wydaniem wyroku przez Sąd Wojewódzki, skarżący stał się następcą prawnym poprzedniej właścicielki i jednocześnie inwestora, do której została skierowana decyzja o nakazie rozbiórki. Zaś postępowanie sądowoadministracyjne przed Wojewódzkim i Naczelnym Sądem Administracyjnym toczyło się z inicjatywy poprzedniego właściciela.

W tej sytuacji faktycznej nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym winien brać udział także skarżący, bowiem decyzja o rozbiórce dotyczy jego interesu prawnego wynikającego z prawa własności do nieruchomości, które co do zasady rozciąga się także na budynki na niej wzniesione - art. 47 i 48 ustawy Kodeks cywilny (zob. wyrok NSA oz. w Gdańsku z dn. 21 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Gd 1705/99, npubl.). Nadto nie można tracić z pola widzenia treści art. 28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) oraz art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z których wynika, że w sytuacji, gdy występuje następstwo prawne - sprawa dotyczy prawa zbywalnego lub dziedzicznego, to obowiązek administracyjny przechodzi z mocy prawa na następcę prawnego zobowiązanego (porównaj: motywy do wyroku WSA w Opolu z dn. 24 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Wr 39/03, opubl. ONSA i WSA z 2005 r. Nr 6, poz. 138). Z takim prawem zbywalnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a zatem uniemożliwienie wzięcia skarżącemu udziału w postępowaniu stanowi naruszenie przepisów postępowania skutkujące pobawieniem go możliwości obrony jego praw przed sądem.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II OSK 1347/10 jest dotknięte wadą nieważności, co uzasadniało wznowienie postępowania w tej sprawie, gdyż na skutek uchybień Sądu skarżący nie miał możliwości wzięcia udziału w sprawie. Skarżącego nie powiadomiono o terminie rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i nie doręczono mu odpisu skargi kasacyjnej. Tymczasem skarżący jako nowy właściciel nieruchomości i tym samym obiektu posadowionego na działce, a objętego nakazem rozbiórki, winien mieć możliwość podjęcia obrony swoich praw. Powyższego nie wyklucza fakt, że udział w postępowaniu brał poprzedni właściciel będący jednocześnie inwestorem, który - jak wynika ze skargi o wznowienie - w sposób nieuczciwy działał w stosunku do osoby, której zbył nieruchomość z nakazem rozbiórki nie informując go o toczącym się w tej sprawie postępowaniu sadowoadministracyjnym, albowiem po zbyciu nieruchomości to skarżący jako następca prawny może być zobowiązany do wykonania nakazu rozbiórki na własny koszt.

Sytuacja, gdy strona postępowania sądowoadministracyjnego w obydwu instancjach została bez swojej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu i przedstawienia swoich racji stanowi wadę postępowania kasacyjnego, a wcześniej wadę postępowania przed sądem I instancji. Wada ta z uwagi na swoją doniosłość powoduje konieczność uchylenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Podkreślić bowiem należy, że zarówno postępowanie przed NSA jak i WSA dotknięte jest wadą nieważności z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny winien uchylić zapadłe w sprawie wyroki już tylko z tego powodu, że przesłanka ta zaistniała. Dla powyższego stanowiska nie ma znaczenia kwestia ewentualnego braku wpływu udziału tej strony na wynik sprawy, albowiem każde orzeczenie dotknięte wadą nieważności winno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego bez względu na to, czy nieważność ta ma wpływ na rozstrzygnięcie. Nieważność postępowania stanowi bowiem z jednej strony kwalifikowaną wadę dotkniętego nią postępowania i w konsekwencji kończącego orzeczenia w sprawie oraz bezwzględną podstawę wznowienia postępowania. Niespornym bowiem pozostaje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przyczyna nieważności postępowania może być jednocześnie podstawą do wznowienia postępowania - przyczyna określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. - na wniosek uczestnika postępowania, który nie brał udziału w sprawie (porównaj wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 13/10 publikowany w zbiorze LEX nr 746461).

W związku z powyższym mając na uwadze fakt, że zaistniała przesłanka z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wznowił postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II OSK 1347/10 i uchylił wyrok tego Sądu z dnia 15 września 2011 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy ze skargi kasacyjnej J.W. wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 2353/09, oddalającego skargę J.W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) listopada 2009 r., nr (...), w przedmiocie nakazu rozbiórki, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok jako dotknięty wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Nadto podkreślić należy, że z uwagi na przesłankę nieważności Sąd nie badał merytorycznie podniesionych zarzutów kasacyjnych.

Dlatego na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.