Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2568812

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 12 września 2018 r.
II OSK 2012/17
Ustalenia lokalizacji linii kolejowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak.

Sędziowie: NSA Paweł Miładowski, del. WSA Jolanta Górska (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2460/16 w sprawie ze skargi Z. H. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) grudnia 2014 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2460/16, oddalił skargę Z. H. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) grudnia 2014 r., nr (...), w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej.

Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Pismem z dnia 14 maja 2014 r. (...) S.A. wystąpiła do Wojewody (...) o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej (...) na odcinku (...) dla inwestycji pod nazwą "Przebudowa stacji (...) w k.m. 76,200 - 80,200 w ramach zamierzenia: Zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych na linii kolejowej (...) - (...) - Granica Państwa, na odcinku (...) - (...) k.m. 61,300 - 80,200" w ramach projektu "Modernizacja linii kolejowej (...) na odcinku (...) - (...), etap III". Inwestor wniósł jednocześnie o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) września 2014 r., nr (...), wydaną na podstawie art. 9o, art. 9q ust. 1, 2 i 6 oraz art. 9w ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1594 z późn. zm.), ustalił lokalizację linii kolejowej zgodnie z wnioskiem.

Od decyzji tej odwołanie wnieśli S. K., J. K., A. G., A. M. i (...) S.A. oraz Z. H.

Z. H. zaskarżył decyzję Wojewody w części dotyczącej należącej do niego działki nr (...), obręb (...) T., wskazując, że ustalenia tej decyzji naruszają jego interes prawny poprzez niekorzystny podział nieruchomości i wywłaszczenie tylko jej części. Na mocy powyższej decyzji Wojewody działka nr (...) uległa bowiem podziałowi na działkę nr (...) o powierzchni 56 m2 i działkę nr (...) o powierzchni 6 arów 24 m2. Pod planowaną zabudowę ma zostać przeznaczona tylko działka nr (...). Takie ustalenie, jak wskazał, ograniczy możliwość korzystania z garażu i podjazdu do garażu, a w istocie z całej należącej do niego posesji.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia (...) grudnia 2014 r., nr (...), uchylił decyzję Wojewody (...) z dnia (...) września 2014 r., nr (...), w części dotyczącej określenia nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa i przechodzą w użytkowanie wieczyste (...) S.A. oraz określenia nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, które przechodzą w użytkowanie wieczyste (...) S.A., natomiast w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Na mocy tej decyzji działka nr (...), obręb (...), stanowiąca uprzednio własność Z. H. stała się własnością Skarbu Państwa i jednocześnie przeszła w użytkowanie wieczyste (...) S.A.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Minister wskazał, że wniosek inwestora o wydanie decyzji lokalizacyjnej jest kompletny, gdyż zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 9o ust. 3 ustawy. Zgodnie z art. 9o ust. 3 pkt 4 ustawy inwestor dołączył opinie oraz wystąpienia do organów wskazanych w tym przepisie. Mając na uwadze art. 72 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 r. poz. 1235 z późn. zm.) - zwanej dalej jako u.o.ś., inwestor dołączył do wniosku również ostateczną decyzję Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2008 r., znak (...), ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pod nazwą "Modernizacja linii kolejowej (...) (III korytarz) na odcinku (...) - (...) - granica państwa w obszarze województwa (...)". Odnosząc się do ważności decyzji środowiskowej Minister stwierdził, że stosownie do art. 46 ust. 4b ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150) - zwanej dalej jako p.o.ś., obowiązany jest ustalić czy złożenie wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej nastąpiło przed upływem czterech lat od dnia, w którym decyzja środowiskowa stała się ostateczna. Gdyby natomiast wniosek taki został złożony po upływie wskazanego wyżej terminu, organ zobowiązany jest zbadać czy realizacja planowanego przedsięwzięcia przebiega etapowo oraz czy nie zmieniły się warunki określone w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W przypadku bowiem gdy inwestycja jest realizowana etapowo, a warunki nie uległy zmianie, zgodnie z art. 46 ust. 4c p.o.ś. termin na złożenie wniosku o wydanie decyzji lokalizacyjnej może ulec wydłużeniu o dwa lata. W niniejszym wypadku decyzja środowiskowa stała się ostateczna w dniu (...) października 2008 r., a zatem termin 4 - letni na złożenie wniosku o wydanie decyzji lokalizacyjnej upłynął w dniu (...) października 2012 r., natomiast wniosek o ustalenie lokalizacji przedmiotowej decyzji został złożony w dniu 20 maja 2013 r. Jednakże, zdaniem Ministra inwestycja ta przebiega etapowo, a warunki określone w decyzji środowiskowej nie uległy zmianie, a zatem zostały spełnione przesłanki wydłużenia możliwości złożenia wniosku o wydanie decyzji lokalizacyjnej o dwa lata, czyli do dnia (...) października 2014 r. W dalszej części rozważań Minister dokonał analizy mających zastosowanie przepisów ustawy o transporcie kolejowym i doszedł do wniosku, że wszystkie wymogi konieczne do wydania decyzji lokalizacyjnej zostały spełnione. Jedynie w zakresie precyzyjnego ustalenia, które nieruchomości przechodzą na rzecz Skarbu Państwa oraz w użytkowanie wieczyste (...) S.A. konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody (...) i orzeczenie na nowo poprzez wskazanie nr ewidencyjnych działek w kolejnych obrębach geodezyjnych, które zostają przejęte na rzecz Skarbu Państwa od osób trzecich, a następnie inwestor uzyskał ich użytkowanie wieczyste oraz działek już państwowych, co do których z kolei inwestor nabył prawo użytkowania wieczystego. Podkreślono jednocześnie, że Minister nie jest uprawniony do wyznaczenia i korygowania trasy inwestycji kolejowej, ani zmiany proponowanych we wniosku rozwiązań. Organy nie mają możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji, a więc i w przebieg linii podziału nieruchomości, zaproponowany przez wnioskodawcę. Aby zatem odmówić ustalenia lokalizacji linii kolejowej w sposób wnioskowany przez inwestora organ musi wykazać jej niezgodność z przepisami prawa.

Minister wyjaśnił jednocześnie, że wywłaszczenie działki nr (...) z obrębu (...) T. służy wyłącznie zapewnieniu dojazdu do działki skarżącego. Potrzeba budowy nowego wydłużonego wjazdu w lokalizacji wjazdu istniejącego wynika z różnic poziomów pomiędzy rzędną istniejącego wjazdu oraz projektowanej niwelety ul. (...). Pozostały wąski fragment działki (1,1 m wzdłuż wschodniej granicy działki) wywłaszczany jest ze względu na zagrożenie naruszenia stabilności istniejącego ogrodzenia w wyniku obniżenia niwelety ul. (...) w związku z czym musi ono zostać zdemontowane. Inwestor ostatecznie i jednoznacznie wskazał, że z przyczyn technicznych i formalnych nie ma możliwości rezygnacji z objęcia liniami rozgraniczającymi części terenu działki skarżącego. Zajęcie to jest niezbędne ze względu na zapewnienie dojazdu do działki pozostającej przy skarżącym.

Minister wskazał także, że art. 53 ust. 2 ustawy stanowi, że budowle i budynki mogą być sytuowane w odległości nie mniejszej niż 10 m od granicy obszaru kolejowego, z tym, że odległość ta od osi skrajnego toru nie może być mniejsza niż 20 m, z zastrzeżeniem ust. 4 tego przepisu. Wskazany przepis nie dotyczy sytuowania linii kolejowej względem istniejącego obiektu budowlanego a obejmuje sytuacje, gdy następuje sytuowanie budowli i budynków w sąsiedztwie obszaru kolejowego.

Na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju Z. H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając, że wydana została ona z naruszeniem:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 2 k.p.a. w zw. z art. 9q ust. 1 pkt 4 ustawy - poprzez nie zawarcie w zaskarżonej decyzji wymagań dotyczących ochrony interesów osób trzecich, w szczególności korzystania przez skarżącego z działki nr (...) obręb (...) T.;

- art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji na jakiej podstawie organ II instancji uznał, że warunki środowiskowe określone decyzją Wojewody (...) z dnia (...) 6 sierpnia 2008 r. nie uległy zmianie;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. - polegającym na braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności zaś, że inwestor nie przedstawił postanowienia Wojewody (...) stwierdzającego, że realizacja planowanego przedsięwzięcia przebiega etapowo oraz nie zmieniły się warunki określone w decyzji środowiskowej;

- art. 9t ust. 2 ustawy - przez nierozważenie konieczności wykupu pozostałej części nieruchomości skarżącego mimo, że nie będzie ona mogła nadawać się do wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem;

- art. 53 ust. 2 ustawy - przez niezachowanie określonych tam odległości obszaru kolejowego od budynku skarżącego;

- art. 72 ust. 3 i 4 u.o.ś. - polegające na uznaniu w zaskarżonej decyzji, że inwestycja przebiega etapowo i nie zmieniły się warunki określone w decyzji środowiskowej, pomimo, że uprawnionym do ustalenia ważności tej decyzji jest wyłącznie organ, który ją wydał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 783/15, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) grudnia 2014 r. Sąd stwierdził bowiem, że decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 72 ust. 1 pkt 11 w zw. z ust. 3 i 4 u.o.ś., które to przepisy powinny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że powyższy przepis wymaga, aby inwestor przed wystąpieniem z wnioskiem o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej uprzednio uzyskał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzję taką dołącza się do wniosku o wydanie decyzji lokalizacyjnej, przy czym złożenie wniosku o wydanie decyzji lokalizacyjnej powinno nastąpić w terminie 4 lat od dnia, w którym decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stała się ostateczna. Przepisy przewidują możliwość złożenia wniosku w terminie 6 lat od dnia, w którym decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stała się ostateczna ale warunkiem jest otrzymanie przez inwestora przed upływem 4 lat stanowiska organu, który wydał decyzję środowiskową, że realizacja planowanego przedsięwzięcia przebiega etapowo oraz nie zmieniły się warunki określone w tej decyzji. Zajęcie stanowiska następuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie nie przedstawiono wymaganego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 959/16, uchylił jednakże powyższy wyrok WSA w Warszawie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny ocenił bowiem, że ani Minister Infrastruktury i Rozwoju, ani też Wojewoda (...) nie naruszyli art. 72 ust. 1 pkt 11 w zw. z art. 72 ust. 3 i 4 u.o.ś., gdyż przepis art. 72 ust. 3 i 4 tej ustawy nie ma zastosowania do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydanych, tak jak w niniejszej sprawie, przed wejściem w życie u.o.ś. Możliwość skutecznego posługiwania się przez inwestora decyzją środowiskową wydaną przed dniem 15 listopada 2008 r., kiedy to weszła w życie u.o.ś., należy oceniać na podstawie przepisów ustawy - Prawo ochrony środowiska, w oparciu o którą została ona wydana tj. art. 46 ust. 4b i ust. 4c tej ustawy, co też Minister Infrastruktury i Rozwoju w decyzji z dnia (...) grudnia 2014 r. słusznie ocenił. Mając jednak na uwadze, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie odniósł się do zarzutów zawartych w skardze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne ponowne jej rozpoznanie i w następstwie dokonanych ustaleń wydanie nowego orzeczenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2460/16, oddalił skargę Z. H. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) grudnia 2014 r., uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Odwołując się do wydanego w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 959/16, Sąd wskazał na wstępie, że Minister Infrastruktury i Rozwoju jak i Wojewoda (...) nie naruszyli art. 72 ust. 3 i 4 u.o.ś.

Następnie, Sąd wyjaśnił, że zarówno Wojewoda jak i Minister - organy właściwe do wydania decyzji w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej, nie są uprawnione do wyznaczania i korygowania trasy inwestycji kolejowej ani do zmiany proponowanych we wniosku rozwiązań. Zgodnie z art. 9o ust. 3 pkl 1 i 3 ustawy, to inwestor we wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej decyduje o jej przebiegu oraz o wielkości terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych, załączając mapy przedstawiające proponowany przebieg linii kolejowej oraz mapy zawierające projekty podziałów nieruchomości. Zarówno wojewoda jak i organ odwoławczy mogą działać tylko w granicach tego wniosku i nie mają możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji, a więc i w przebieg linii podziału nieruchomości, zaproponowany przez wnioskodawcę. Ocenie dokonanej przez organy I i II instancji może zaś podlegać jedynie zgodność z prawem planowanego przedsięwzięcia, w szczególności spełnienie warunków zawartych w przepisach powołanej ustawy. Organ administracji publicznej ocenia więc jedynie legalność lokalizacji inwestycji w danym miejscu i nie ma kompetencji do oceny jej celowości, czy też słuszności ewentualnej realizacji inwestycji celu publicznego w inny sposób.

Sąd wskazał, że decyzja organu I instancji czyni zadość wymogom przedstawionym w art. 9q ust. 1 ustawy, zawierając wszystkie niezbędne elementy określone w tym przepisie. Decyzja ta określiła: linie rozgraniczające teren inwestycji, przedstawione na mapach w skali 1:500, stanowiących załącznik Nr 1 do zaskarżonej decyzji, warunki techniczne realizacji inwestycji, warunki wynikające z prawnie chronionych potrzeb ochrony środowiska, ochrony zabytków i dóbr kultury współczesnej oraz potrzeb obronności państwa, wymagania dotyczące ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich (m.in. poprzez ustanowienie służebności przejazdu i przechodu przez odpowiednie nieruchomości), które ma spełnić inwestor na następnych etapach przygotowania inwestycji. Decyzja Wojewody (...) zawiera również zatwierdzenie podziałów nieruchomości, przedstawione na mapach z projektami podziałów w skali 1:2000, które stanowią załącznik Nr 2 do zaskarżonej decyzji, jak i określa termin wydania nieruchomości, o którym mowa w art. 9q ust. 6 ustawy. Pozytywnie Sąd ocenił także określenie przez Wojewodę (...) najkrótszego - biorąc pod uwagę dyspozycję art. 9q ust. 6 ustawy - terminu wydania nieruchomości, tj. 30 dnia od dnia uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej. Organ, jak wyjaśnił Sąd, zobowiązany był bowiem tak uczynić wobec uzasadnionego wystąpienia inwestora o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Jednocześnie, Sąd wskazał, że zgodnie z przepisem art. 53 ust. 2 ustawy budynki i budowle mogą być usytuowane w odległości nie mniejszej niż 10 m od granicy obszaru kolejowego z tym, że odległości od osi skrajnego toru nie może być mniejsza niż 20 m. Powyższe odległości są wskazane dla inwestycji budowlanych, które dopiero powstaną, nie mają one zastosowania do już istniejącej zabudowy wzdłuż projektowanej inwestycji kolejowej. Regulacja ta nie dotyczy bowiem sytuowania linii kolejowej względem istniejącego obiektu budowlanego a sytuowania obiektu budowlanego w stosunku do niej. Powołany przepis określa zatem minimalne odległości, które powinny być zachowane pomiędzy budowlą lub budynkiem, a granicą obszaru kolejowego, podczas budowy takiego budynku. Przedmiotowy budynek został natomiast posadowiony na nieruchomości skarżącego jeszcze przed realizacją omawianej inwestycji i dlatego zarzut naruszenia tego przepisu Sąd ocenił jako niezasadny.

Sąd uznał także za niezasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 9t ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym, wskazując w tym zakresie, że inwestor w piśmie z dnia 23 października 2014 r. wyjaśnił, iż wywłaszczenie części działki skarżącego nr (...) z obrębu (...) T. służy wyłącznie zapewnieniu dojazdu do tej działki. Konieczność budowy nowego wydłużonego wjazdu w lokalizacji wjazdu już istniejącego wynika z różnic poziomów pomiędzy rzędną istniejącego wjazdu oraz projektowanej niwelety ulicy (...). Pozostały wąski fragment działki (1,1 m) wywłaszczany jest tylko z uwagi na zagrożenie naruszenia stabilności istniejącego ogrodzenia i konieczność jego zdemontowania. W pozostałym natomiast zakresie na działce skarżącego inwestor nie zamierzał podejmować żadnych innych prac. Wobec powyższego Wojewoda uznał, że brak jest podstaw, w świetle powołanego art. 9t ust. 2, do przejęcia całej ww. działki na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast, jak wskazał Sąd, skoro zdaniem skarżącego planowana inwestycja znacząco negatywnie wpływa i powoduje utrudnienia w wykorzystaniu pozostałej, niezajętej przez inwestora części działki, to może on wystąpić ze stosownym powództwem albo o zobowiązanie inwestora do wykupu pozostałej części gruntu albo o odszkodowanie do sądu powszechnego. W postępowaniu cywilnym będzie miał możliwość wykazania wszystkich niedogodności w korzystaniu ze swojej nieruchomości jak m.in. brak możliwości parkowania samochodem, uniemożliwienie mu przejścia do schodów. Podobnie sąd powszechny oceni także czy wskazywany przez skarżącego hałas i drgania będące konsekwencją ruchu drogowego przebiegającego bezpośrednio przy jego domu mieszkalnym w praktyce uniemożliwią korzystanie z budynku zgodnie z jego przeznaczeniem. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, jak wskazał Sąd, że skarżący z takim powództwem wystąpił już do Sądu Okręgowego w T., wnosząc o zobowiązanie inwestora (...) S.A. z siedzibą w W. do złożenia oświadczenia woli o nabycie działki nr (...) stanowiącej własność skarżącego.

Ostatecznie Sąd stwierdził, że kontrolowana decyzja nie narusza prawa. Minister prawidłowo uchylił znajdujący się na stronie 20 decyzji Wojewody i orzekł w tym zakresie określając nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa i przechodzą w użytkowanie wieczyste (...) S.A. W ocenie Sądu ustalenia faktyczne i prawne szczegółowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie budzą żadnych wątpliwości. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy art. 7 k.p.a., jak i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone kompleksowo, rzetelnie i bardzo wnikliwie. Organ II instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy, ocena ta jest logiczna, przy jej dokonaniu nie przekroczył obowiązujących reguł procesowych, wskazał prawidłową podstawę prawną swojej decyzji, a tok rozumowania i przyjęte ustalenia znalazły wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z treścią art. 107 k.p.a.

Z. H. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący zarzucił, że wyrok ten wydany został z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 9t ust. 2 pkt 1 i art. 9q ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1727 z późn. zm.) przez ich niezastosowanie. Skarżący wskazał, że z art. 9q ust. 1 pkt 4 wynika, że decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji kolejowej zawiera w szczególności wymagania dotyczące ochrony interesów osób trzecich. Jedno z takich wymagań określone zostało w art. 9t ust. 2 pkt 1 tej ustawy, z którego wynika, że (...) S.A. nabywają w drodze umowy na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa tę część nieruchomości. Skarżący wniosek taki złożył a organ nie rozważył konieczności wykupu pozostałej części nieruchomości skarżącego, pomimo że nie będzie ona nadawać się do wykorzystania jej zgodnie z przeznaczeniem, a więc jako budynku mieszkalnego. Przedstawione zaś przez Sąd I instancji stanowisko w tym zakresie stanowi o naruszeniu art. 9t ust. 2 pkt 1 i art. 9q ust. 1 pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym.

W piśmie z dnia 22 listopada 2017 r. (...) S.A. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, wskazując, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw a zaskarżony wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1)

naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2)

naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie ustaleń oraz oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Sądowi I instancji nie można bowiem skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 9q ust. 1 pkt 4 poprzez niezastosowanie art. 9t ust. 2 pkt 1 ustawy o transporcie kolejowym.

Przepis art. 9q ust. 1 pkt 4 ustawy o transporcie o kolejowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1594) stanowi, że decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej zawiera w szczególności wymagania dotyczące ochrony interesów osób trzecich.

Wskazany przez skarżącego art. 9t ust. 2 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym stanowi natomiast, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 9s ust. 3, została przejęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele (...) S.A. nabywają, w drodze umowy, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa tę część nieruchomości. Przepis art. 9t ust. 2 pkt 1 wprowadzony został do ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym ustawą z dnia 15 stycznia 2015 r. o zmianie ustawy o transporcie kolejowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 200), która weszła w życie 25 lutego 2015 r. Tym samym przepis ten nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju wydana została bowiem w dniu (...) grudnia 2014 r. W dacie wydawania tej decyzji obowiązywał zaś art. 9t ust. 2, którego dyspozycja odpowiada dyspozycji powołanego przez skarżącego art. 9t ust. 2 pkt 1 ustawy. Przepis ten stanowił bowiem, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 9s ust. 3, została przejęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, (...) S.A. nabywają, w drodze umowy, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa tę część nieruchomości.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że decyzja Wojewody (...) z dnia (...) września 2014 r. zawiera wymagania dotyczące uzasadnionych interesów osób trzecich, które dotyczą w szczególności zapewnienia dostępu do drogi publicznej, zapewnienia dopływu światła dziennego do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi, zapewnienia możliwości korzystania z wody, kanalizacji, energii elektrycznej, cieplnej oraz ze środków łączności, ochrony przed uciążliwościami powodowanymi przez hałas, wibracje, zakłócenia elektryczne, promieniowanie, ochrony przed zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby. Decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) grudnia 2014 r. powyższe ustalenia utrzymała w mocy. Sąd I instancji w uzasadnieniu wydanego w niniejszej sprawie wyroku także odniósł się do ochrony interesów osób trzecich, wskazując, że decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane przez art. 9q ust. 1, w tym także jego pkt 4.

Kwestia dotycząca nabycia pozostałej części nieruchomości stanowi natomiast odrębne zagadnienie. Sąd I instancji odniósł się jednakże do zawartego w skardze zarzutu dotyczącego naruszenia art. 9t ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym. Sąd wskazał bowiem, że inwestor w piśmie z dnia 23 października 2014 r. wyjaśnił, iż wywłaszczenie części działki skarżącego nr (...) z obrębu (...) T. służy wyłącznie zapewnieniu dojazdu do tej działki. Konieczność budowy nowego wydłużonego wjazdu w lokalizacji wjazdu już istniejącego wynika z różnic poziomów pomiędzy rzędną istniejącego wjazdu oraz projektowanej niwelety ulicy (...). Pozostały wąski fragment działki (1,1 m) wywłaszczany jest tylko z uwagi na zagrożenie naruszenia stabilności istniejącego ogrodzenia i konieczność jego zdemontowania. Sąd wskazał także, że w pozostałym zakresie na działce skarżącego inwestor nie zamierzał podejmować żadnych innych prac. Wobec powyższego Wojewoda uznał, że brak jest podstaw w świetle powołanego art. 9t ust. 2 do przejęcia całej ww. działki na rzecz Skarbu Państwa.

Wyjaśnić przy tym należy, że z art. 9t ust. 2 wynika niewątpliwie obowiązek nabycia przez (...) S.A. (w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa) na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego tej części nieruchomości, która nie została objęta liniami rozgraniczającymi teren, jeżeli nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania przez dotychczasowego właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości. Jednakże, obowiązek ten kreuje roszczenie cywilnoprawne o zawarcie umowy nabycia prawa własności lub użytkowania wieczystego. Nie ulega wątpliwości, że roszczenie o nabycie części nieruchomości w trybie tego przepisu ma charakter cywilnoprawny, skoro powinno być realizowane w drodze umowy. W sytuacji zaś odmowy zawarcia umowy, właścicielowi nieruchomości pozostaje możliwość skierowania sprawy do sądu powszechnego, w drodze stosownego powództwa w postępowaniu cywilnym. Żądanie wykupu pozostałej części gruntu nie jest prostą kontynuacją postępowania lokalizacyjnego ani też nowym postępowaniem administracyjnym w tym przedmiocie. Jest to roszczenie cywilnoprawne, którego w razie sporu strona może dochodzić przez sądem powszechnym.

W konsekwencji stwierdzić należy, że skoro nabycie na rzecz Skarbu Państwa pozostałej części nieruchomości nienadającej się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele następuje w drodze umowy, to nie może być ono przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji ustalającej lokalizację linii kolejowej.

Dokładnie takie stanowisko przedstawione zostało w zaskarżonym wyroku przez Sąd I instancji, który wskazał dodatkowo, że skarżący wystąpił już do Sądu Okręgowego w T. o zobowiązanie inwestora do złożenia oświadczenia woli, dotyczącego nabycia działki nr (...).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.