II OSK 1725/17, Podwyższona opłata za rejestrację jako praktyka naruszająca zbiorowe prawa pacjentów. - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2419455

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2017 r. II OSK 1725/17 Podwyższona opłata za rejestrację jako praktyka naruszająca zbiorowe prawa pacjentów.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska.

Sędziowie: NSA Barbara Adamiak (spr.), del. WSA Mirosław Gdesz.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej (...) sp. z o.o. we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 428/17 w sprawie ze skargi (...) sp. z o.o. we W. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjentów

1.

oddala skargę kasacyjną,

2.

zasądza od (...) sp. z o.o. we W. na rzecz Rzecznika Praw Pacjenta kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 9 maja 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 428/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę (...) sp. z o.o. we W. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z (...) grudnia 2016 r., znak (...) w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W związku ze skargami pacjentów kierowanymi do Biura Rzecznika Praw Pacjenta oraz doniesieniami medialnymi w zakresie stosowania praktyk przez podmiot leczniczy polegających na ograniczaniu telefonicznej formy rejestracji pacjentów w podmiocie leczniczym, celem uzyskania świadczeń zdrowotnych refundowanych w ramach umowy z Narodowym Fundusze Zdrowia, poprzez uruchomienie numeru telefonicznego o wysokich kosztach połączenia (tj. 4.92 zł brutto za 1 min. połączenia z rejestracją), Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 10 ustawy, pismem z dnia (...) stycznia 2016 r. (znak: (...)), wystąpił do J. S. o złożenie wyjaśnień w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na powyższe, R. poinformowało, iż uruchomienie płatnej infolinii dla pacjentów nie narusza żadnego przepisu prawa. Stosownie do przepisu § 13 ust. 1 Ogólnych Warunków Umów zawieranych z NFZ zapewnienie rejestracji telefonicznej nie jest już obowiązkowe, jeżeli świadczeniodawca zapewni inny środek komunikacji elektronicznej. Inny środek komunikacji elektronicznej jest równorzędny wobec rejestracji telefonicznej i świadczeniodawca może traktować go jako formę zastępującą rejestrację telefoniczną przy czym przepis nie wymaga, aby telefoniczna rejestracja była bezpłatna. Infolinia nie osiąga żadnych zysków a jedynie w części (20%) pokrywa koszty rejestracji telefonicznej. Pacjenci są zachęcani do tego, aby rejestrować się poprzez Internet, a w drugim rzędzie z wykorzystaniem płatnej infolinii.

Dnia (...) lutego 2016 r. pracownik Biura Rzecznika Praw Pacjenta dokonał zapisu strony internetowej podmiotu leczniczego (http:/ (...).pl/), na której widniała informacja: "Rejestracja na wizyty refundowane w ramach NFZ Infolinia: (...) (koszt 1 min. rozmowy = 4.92 zł brutto).

Rzecznik Praw Pacjenta wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Pismem z dnia (...) lutego 2016 r., Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy, wystąpił do J. S. o udzielenie pisemnych wyjaśnień oraz informacji dotyczących:

1)

w jakim celu oraz w oparciu o jakie regulacje prawne (...) wprowadziło, w zakresie telefonicznej formy rejestracji przez pacjentów świadczeń zdrowotnych (w ramach refundacji NFZ), opłaty za połączenie, znacznie wyższe niż stawki tradycyjnie obowiązujące u operatora sieci telefonicznej?

2)

w jaki sposób pacjenci, których nie stać na tak wysokie koszty połączeń telefonicznych, a którzy nie mają dostępu do Internetu oraz nie mają możliwości skorzystania z pomocy osoby trzeciej mogą zarejestrować się w celu uzyskania świadczenia zdrowotnego w podmiocie leczniczym (np. osoby starsze), bez konieczności wyjścia z domu?

W odpowiedzi na wezwanie J. S. wyjaśnił, że " (...) Pacjenci skarżyli się, że trudno dodzwonić się na dotychczasowe numery telefonów. Rejestratorki zwracały wagę, że przyczyną przedłużających się rozmów z pacjentami i blokowania dwóch linii telefonicznych było między innymi to, że pacjenci szczegółowo opisywali swój stan zdrowia i liczyli na uzyskanie wstępnej porady zdrowotnej przez telefon. Inną przyczyną blokowania linii telefonicznych było zgłaszanie za jej pośrednictwem uwag i wniosków co do pracy naszej poradni. (...) Dodatkowo znacząca ilość połączeń dotyczyła chęci uzyskania informacji na temat wyników badań diagnostycznych i laboratoryjnych, których nie można udzielić wobec braku możliwości weryfikacji tożsamości dzwoniącego. Czas połączenia w sprawie ustalenia terminu wizyty wydłużał się nawet do 15 min wobec niezdecydowania pacjentów na konkretny, wolny termin. Dodatkowo odbieranie telefonów przez personel rejestracji podczas bieżącej obsługi pacjentów powodował irytację pacjentów oczekujących w wydłużającej się kolejce. (...) Co do podstawy prawnej wprowadzonych zmian informował i podtrzymuje, że zgodnie z przepisem § 13 ust. 1 Ogólnych Warunków Umów dopuszczalne obecnie jest zapewnienie rejestracji telefonicznej lub przy wykorzystaniu innych środków elektronicznych. Zapewnienie rejestracji telefonicznej nie jest już obowiązkowe, jeżeli świadczeniodawca zapewni inny środek komunikacji elektronicznej. Inny środek komunikacji elektronicznej jest równorzędny wobec rejestracji telefonicznej i świadczeniodawca może traktować go jako formę zastępującą rejestrację telefoniczną. Inną podstawą prawną jest zasada wolności gospodarczej wyrażona w art. 22 Konstytucji. Podobną zasadę wolności gospodarczej zawiera art. 6 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Skoro uruchomienie infolinii dla pacjentów nie jest zabronione przez żaden przepis ustawowy, to podjęcie takiego działania jest zgodne z prawem. Oświadczył, że nie można uznać, iż koszt rozmowy odbytej za pomocą infolinii mógł być barierą przy zapisywaniu się na wizyty. Koszt tego połączenia jest niższy niż cena dwóch biletów autobusowych 10 minutowych komunikacji miejskiej w Poznaniu. Odpowiedzią na pytanie w jakiej formie może zapisać się osoba, której nie stać na połączenia przez infolinię, nie ma dostępu do internetu i nie może skorzystać z pomocy osoby trzeciej jest kontakt opiekuna tej osoby pomagającego jej w realizacji podstawowych potrzeb życiowych, pomocy społecznej lub pielęgniarki środowiskowej z naszą placówką poza infolinią.

Podmiot leczniczy zakwestionował zasadność wszczęcia niniejszego postępowania podnosząc, iż " w aktach sprawy znajduje się tylko jedna skarga pacjenta, która nie daje podstaw do postawienia zarzutu, iżby zbiorowe prawa pacjentów zostały naruszone". Strona zaprzeczyła jakoby doszło do spełnienia przesłanek w przedmiocie zbiorowego naruszenia praw pacjenta, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy. R. wskazało ponadto, że "Niemniej jednak będąc w stałym kontakcie z pacjentami i uwzględniając ich uwagi, obniżyło opłatę za połączenie o około połowę - do kwoty 2,58 zł za minutę. Takiej ceny za połączenie nie sposób - zdaniem Strony - uznać za barierę w dostępie do rejestracji, zwłaszcza że telefon wykonywany na zwykłą linię także jest płatny. Z uwagi na powyższe fakty i argumenty, Strona wniosła o wydanie decyzji stwierdzającej, że uruchomienie zapisów pacjentów za pomocą infolinii nie stanowi naruszenia zbiorowych praw pacjentów".

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia (...) grudnia 2016 r., Nr (...) wydaną na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta 1) uznał praktyki stosowane przez (...) sp. z o.o., polegające na ograniczeniu bieżącej rejestracji pacjentów na podstawie zgłoszenia telefonicznego spowodowanego pobieraniem opłaty w wysokości 2,58 (słownie: dwa złote i pięćdziesiąt osiem groszy) złotych za 1 (słownie: jedną) minutę połączenia telefonicznego z podmiotem leczniczym, tj. opłaty, która jest wyższa niż opłata za standardowe połączenie telefoniczne, zgodnie ze średnimi cenami połączeń telefonicznych stosowanymi przez operatorów telekomunikacyjnych, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do obiektywnej procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych, tj. prawa o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy i nakazuję ich zaniechanie; 2) Zobowiązał R. do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonej praktyki, która narusza zbiorowe prawa pacjentów w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji; 3) Nadał decyzji w pkt 1 rygor natychmiastowej wykonalności.

Z ustaleń organu wynika, iż podmiot leczniczy udziela świadczeń zdrowotnych w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna, leczenie szpitalne, ambulatoryjna opieka specjalistyczna oraz profilaktyczne programy zdrowotne. Podmiot ten zawarł z Narodowym Funduszem Zdrowia umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej R. zapewnia bieżącą rejestrację pacjentów na wizyty refundowane w ramach NFZ, w szczególności na podstawie zgłoszenia przy wykorzystaniu telefonu (nr (...)). Koszt rozmowy z ww. numerem wynosi 2,58 (słownie: dwa złote, pięćdziesiąt osiem groszy) złotych za 1 (słownie: jedną) minutę, co wynika z komunikatu zamieszczonego na stronie internetowej podmiotu leczniczego (www. (...).pl) (stan na 24 listopada 2016 r.). W okresie od 12 maja 2016 r. (data wpływu do Biura Rzecznika Praw Pacjenta zawiadomienia o rzeczonej praktyce) do 1 czerwca 2016 r. (pismo strony), opłata za połączenie z powyższym numerem wynosiła 4,92 (słownie: cztery złote, dziewięćdziesiąt dwa grosze) złotych. Numer (...) jest jedynym bezpośrednim numerem telefonu służącym do celów rejestracji pacjentów na udzielanie świadczeń zdrowotnych refundowanych ze środków publicznych, w ramach umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne dokonane w toku prowadzonego postępowania oraz obowiązujący stan prawny zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta doszło do stosowania przez R. praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie bowiem z ww. przepisem, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Organ wyjaśnił, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r.). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów można mówić wówczas gdy, skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielania odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność do tych świadczeń. Podkreślił, że przepis ten odnosi się również do sposobu organizacji rejestrowania telefonicznego pacjentów w podmiocie leczniczym.

Ponieważ podmiot leczniczy R. zawarł z Narodowym Funduszem Zdrowia umowę na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej dlatego w zakresie m.in, rejestracji telefonicznej pacjentów, zastosowanie znajduje również przepis § 13 ust. 1 Ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej), który stanowi, iż świadczeniodawca zapewnia bieżącą rejestrację świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia osobistego lub za pośrednictwem osoby trzeciej, w tym przy wykorzystaniu telefonu lub innych środków komunikacji elektronicznej.

Zdaniem Rzecznika stosowana przez R. praktyka jest bezprawna, gdyż pozostaje w sprzeczności z dyspozycją wynikającą z powyższych przepisów prawa. Organ uznał, że podmiot leczniczy ograniczył sposób rejestracji świadczeń przez pacjentów, poprzez ustalenie wysokiej opłaty za 1 minutę połączenia z rejestracją. Wprowadzona procedura prowadzi do naruszenia zasady równości w dostępie do świadczeń opieki zdrowotnych, a zarazem nie spełnia przesłanki obiektywizmu. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych powinien wypracować oraz wdrożyć odpowiednie wewnętrzne procedury zarządzania, które nie będą sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie.

Rzecznik Praw Pacjenta podkreślił, iż nie uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjenta, czynności rejestrowania przez pacjentów w podmiocie leczniczym świadczeń zdrowotnych poprzez płatną infolinię. Za taką praktykę natomiast uznaje naliczanie przez R. kwoty 2.58 zł brutto za I min. rozmowy z rejestracją, w miejsce średniej opłaty pobieranej przez operatorów telefonicznych.

W ocenie Rzecznika R. dokonało błędnej wykładni przepisu § 13 ust. 1 ww. rozporządzenia gdyż, prawidłowa interpretacja stanowi, że świadczeniodawca (nadal) ma obowiązek zapewnić bieżącą rejestrację świadczeniobiorców przy wykorzystaniu telefonu. Inne środki komunikacji elektronicznej mogą stanowić jedynie dodatkowe narzędzia rejestracji. Przy czym każde połączenie telefoniczne w sprawie rejestracji świadczeń przez pacjentów może być płatne, jednakże nie w kwotach, które dla pacjentów mogą stanowić barierę lub inne ograniczenie ze względu na ich status materialny.

Pobieranie przez R., opłaty za 1 minutę rozmowy z rejestracją w kwocie 2,58 zł (wcześniej: 4,92 zł), tj. blisko dziesięciokrotność ceny standardowej, uznać należy za cenę w znaczny sposób odbiegającą od średnich stawek obowiązujących u największych operatorów telekomunikacyjnych w kraju.

Rzecznik uznał, iż R. wprowadziło praktykę współpłatności pacjentów za udzielane świadczenia w trybie ubezpieczenia zdrowotnego poprzez pobieranie od pacjentów dodatkowej opłaty. Za taką trzeba uznać kwotę większą niż zwyczajnie obowiązująca za 1 min. połączenia u innych operatorów (2.58 zł brutto pomnożoną o liczbę minut koniecznych do zarejestrowania świadczenia)

Nie ulega wątpliwości, że celem infolinii o podwyższonej płatności jest tylko i wyłącznie zwiększenie zysku przedsiębiorstwa, na co wskazuje chociażby koszt podłączenia takiego numeru. Dlatego też, argumenty podmiotu leczniczego, jakoby istniejąca praktyka miała przede wszystkim na celu zmniejszenie kolejek do rejestracji, jak również wszystkie pozostałe powody podniesione przez R., nie znajdują uzasadnienia i wiarygodności w opinii Rzecznika Praw Pacjenta.

Rzecznik Praw Pacjenta zbadał koszty rejestracji świadczeń zdrowotnych u innych podmiotów leczniczych (m.in. w Poznaniu i Wrocławiu), którzy również oferują pacjentom rejestrację on-line. Żadna z przychodni nie stosowała infolinii o podwyższonej płatności. Wręcz przeciwnie, podmioty lecznicze wychodziły naprzeciw oczekiwaniom pacjentów, oferując im oprócz standardowych połączeń telefonicznych (opłata według cennika operatora), infolinie z numerami "0-800" (bezpłatne) oraz numerami "0-801" (opłata pobierana za jeden impuls, niezależnie od tego, ile minut trwa rozmowa).

Zdaniem Rzecznika stosowanie nowoczesnych rozwiązań technicznych oraz informatycznych usprawniających funkcjonowanie podmiotów wykonujących działalność leczniczą nie może być wprowadzane na koszt pacjentów. Niedopuszczalną praktyką jest przerzucanie kosztów finansowych funkcjonowania rejestracji na pacjentów. Ustalenia Rzecznika w powyższym zakresie znajdują uzasadnienie z ustalonym stanie faktycznym, gdyż samo R. w piśmie z dnia (...) stycznia 2016 r. przyznało, iż "Infolinia nie osiąga żadnych zysków a jedynie w części (20%) pokrywa koszty rejestracji telefonicznej." Rzecznik Praw Pacjenta podkreślił, że procedury i zasady organizacyjne funkcjonujące w podmiocie leczniczym, a tym samym zasady prowadzenia działalności gospodarczej, nie powinny ograniczać praw pacjentów. R. jest nie tylko przedsiębiorcą, ale również podmiotem funkcjonującym w obszarze służby zdrowia dlatego powoływanie się na zasadę wolności gospodarczej wyrażonej w art. 22 Konstytucji oraz w art. 6 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest chybione.

Skargę na powyższą decyzję wniosła (...) sp. z o.o. we W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę, wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu pacjentów mające na celu pozbawienie praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Dostęp do świadczeń zdrowotnych jest regulowany przez przepisy ustawy o prawach pacjenta Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń. Prawo to jest niezależne od posiadania przez dany podmiot leczniczy umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Natomiast w sytuacji kiedy podmiot ten posiada zawartą umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, stosowane są do niego dodatkowe regulacje prawne, w szczególności rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.

Ograniczone możliwości udzielania odpowiednich świadczeń zdrowotnych występują wówczas, gdy podmiot leczniczy nie jest w stanie od razu udzielić świadczeń pacjentowi, bez konieczności jakiegokolwiek oczekiwania na te świadczenia. Jeżeli podmiot leczniczy prowadzi rejestrację pacjentów oznacza, że "kolejkuje" ich, tj. wyznacza terminy udzielenia świadczeń zdrowotnych. Przy podstawowej opiece zdrowotnej znajduje to wyraz w wyznaczeniu terminu porady lekarskiej bądź danego badania. Rejestracja pacjentów oznacza, że nie są im od razu udzielane świadczenia zdrowotne. Przeciwna teza prowadziłaby do wniosku, ze nie potrzebne byłyby wówczas jakiekolwiek środki porozumiewania się na odległość służące do komunikacji pacjentów z podmiotem leczniczym, gdyż pacjent zgłaszałby się osobiście na poradę lekarską i od razu udzielane byłyby mu świadczenia zdrowotne, bez konieczności wcześniejszego wyznaczenia mu terminu udzielenia takiego świadczenia.

W niniejszej sprawie ustalono, że skarżąca spółka R. zapewnia rejestrację pacjentów na wizyty, w szczególności na podstawie zgłoszenia przy wykorzystaniu telefonu. Tym samym nie zasadne jest twierdzenie, że u skarżącej "nie ma kolejek, pacjenci przyjmowani są na bieżąco".

Prawodawca reguluje szczegółowo zasady dostępu do zakontraktowanych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w rozporządzeniu. Zgodnie z § 13 załącznika do rozporządzenia każdy świadczeniodawca ma obowiązek zapewnienia bieżącej rejestracji świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia osobistego lub za pośrednictwem osoby trzeciej, w tym przy wykorzystaniu telefonu lub innych środków komunikacji elektronicznej. Konstrukcja tego przepisu może budzić wątpliwości co do obowiązku zapewnienia rejestracji za pośrednictwem telefonu. Jednakże celem prawodawcy nie było ograniczenie rejestracji za pośrednictwem telefonu. Zwrócić należy uwagę, że rejestracja przy wykorzystaniu telefonu wydaje się być podstawowym sposobem rejestracji. Inne środki komunikacji elektronicznej mogą być uzupełnieniem telefonicznej rejestracji. Możliwość skorzystania z rejestracji w podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych należy wyłącznie do świadczeniobiorcy (pacjenta). Sposób rejestrowania pacjentów jest więc elementem procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych, która powinna być oceniana pod względem przejrzystości, obiektywności i oparcia na kryteriach medycznych.

Z ustalonego stanu faktycznego w sprawie wynika, że skarżący zapewnił łącze telefoniczne za pośrednictwem którego pacjenci mogli zapisywać się na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Zapewnienie infolinii o podwyższonej płatności za 1 minutę rozmowy z rejestracją w kwocie 2,58 zł (wcześniej: 4,92 zł), tj. blisko dziesięciokrotność ceny standardowej, uznać należy za cenę w znaczny sposób odbiegającą od średnich stawek obowiązujących u największych operatorów telekomunikacyjnych w kraju.

Rzecznik Praw Pacjenta zbadał koszty rejestracji świadczeń zdrowotnych u innych podmiotów leczniczych, którzy również oferują pacjentom rejestrację on-line. Żadna z przychodni nie stosowała infolinii o podwyższonej płatności. Wręcz przeciwnie, podmioty lecznicze wychodziły naprzeciw oczekiwaniom pacjentów, oferując im oprócz standardowych połączeń telefonicznych (opłata według cennika operatora), infolinie z numerami "0-800" (bezpłatne) oraz numerami "0-801" (opłata pobierana za jeden impuls, niezależnie od tego, ile minut trwa rozmowa).

Kwota 2,58 zł za minutę połączenia stanowi ograniczenie w dostępie do świadczeń zdrowotnych. W szczególności uniemożliwia rejestrację z wykorzystaniem telefonu osobom niezamożnym, które nie mają dostępu do innych środków komunikacji elektronicznej, a także nie potrafią posługiwać się Internetem.

Nie ulega wątpliwości, że celem infolinii o podwyższonej płatności jest tylko i wyłącznie zwiększenie zysku przedsiębiorstwa, na co wskazuje chociażby koszt podłączenia takiego numeru. Skarżąca przyznała, że funkcjonowanie infolinii pozwala jej na pokrycie w 20% kosztów rejestracji telefonicznej.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia wniosła (...) sp. z o.o., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1.

naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 59 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 2 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 186 z późn. zm.) oraz § 13 ust. 1 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1146),

2.

naruszenie przepisów postępowania - art. 233 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia sprzecznego z dowodami zgromadzonymi w sprawie.

Na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie skargi i na podstawie art. 145a p.p.s.a. o zobowiązanie przez Naczelny Sąd Administracyjny organu do wydania w określonym terminie decyzji administracyjnej, w której organ uzna wprowadzony przez skarżącego sposób rejestracji pacjentów za nienaruszający przepisów prawa. W przypadku stwierdzenia przez Sąd braku podstaw do rozpoznania skargi w powyższym trybie, wnoszono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpatrzenia. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjnym rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względy, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 2 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2016 poz. 186 z późn. zm.) oraz § 13 ust. 1 zał. do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. 2016 poz. 1146) nie jest zasadny. Według art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjanta i Rzeczniku Praw Pacjenta praktyką naruszające zbiorowe prawa pacjentów jest bezprawne zorganizowane działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, mających na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowych. Jednym z podstawowych praw pacjenta jest dostęp do świadczenia zdrowotnego i to na poziomie odpowiadającej aktualnej wiedzy medycznej (art. 6 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Realizacja tego prawa uzależniona jest od dostępu usług i świadczonych przed podmiot leczniczy, a to wymaga rejestracji i ustalenia dostępu. Z tego względu do realizacji prawa do świadczenia zdrowotnego w § 13 ust. 1 zał. do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej uregulowano obowiązek podmiotu leczniczego takiej organizacji i sposobu rejestracji, która gwarantuje pacjentowi dostęp do świadczenia zdrowotnego. Zgodnie z § 13 ust. 1 "świadczeniodawca zapewni bieżącą rejestrację świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia osobistego lub za pośrednictwem osoby trzeciej, w tym wykorzystanie telefonów lub innych środków komunikacji elektronicznej". Nałożenie na świadczeniobiorców dodatkowej opłaty za rejestrację przy wykorzystaniu telefonu jest praktyką naruszającą zbiorowe prawa pacjenta. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może nakładać na świadczeniobiorcę opłatę tylko jeżeli są podstawy prawne (takie podstawy do pobierania opłaty reguluje art. 28 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Z konstytucji zasady swobody działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji) jak i art. 6 ust. 1 o swobodzie działalności gospodarczej nie ma podstaw do wprowadzenia prawa podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych do nakładania na świadczeniobiorców dodatkowych opłat za czynności rejestracji przy wykorzystywaniu telefonu.

Wprowadzenie zatem podwyższonej opłaty od powszechnie obowiązującej jest praktyką naruszające zbiorowe prawa pacjentów, bezprawną bo nie mającą oparcia w przyjętych przepisach prawa. Nie ma przy tym znaczenia prawnego ilość skarg pacjentów, którzy zakwestionowali pierwszą praktykę.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia 233 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 106 § 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 233 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 106 § 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym tylko gdy są spełnione przesłanki wyznaczone w art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że "sąd z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzi dowody uzupełniające z dokumentu jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie". W sprawie bezsporną okolicznością faktyczną jest pobieranie od pacjentów dodatkowej opłaty za rejestrację 2 zł 58 gr. Ta okoliczność faktycznie stanowi zasadnie o uznaniu stosowanej przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych praktyki podwyższania opłaty za rejestrację w formie telefonicznej, jak naruszającej zbiorowe prawa pacjenta. § 13 zał. powołanego rozporządzenia nie daje podstaw do wprowadzenia podwyższonej opląty, a to oznacza, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych związany jest regulacją ogólną co do wysokości opłaty o operatora telekomunikacyjnego.

W tym stanie rzeczy skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekał na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.