II KRN 4/74 - Wyrok Sądu Najwyższego - OpenLEX

II KRN 4/74 - Wyrok Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNKW 1974/6/114

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1974 r. II KRN 4/74

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia F. Karolus. Sędziowie: dr J. Bratoszewski (sprawozdawca), I. Kazimierczak.

Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Rzeszewicz

Sentencja

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 1974 r. sprawy Andrzeja B., oskarżonego z art. 210 § 1 i art. 208 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego w Kłodzku z dnia 2 marca 1973 r. i wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 30 maja 1973 r.

zmienił zaskarżone wyroki w ten sposób, że:

a) uchylił pkt III wyroku Sądu Powiatowego w Kłodzku dotyczący skazania Andrzeja B. za przestępstwo określone w art. 208 k.k. na umieszczenie w zakładzie poprawczym i w tym zakresie postępowanie umorzył (...);

b) wymierzył Andrzejowi B. - obok orzeczonych w wyroku Sądu Powiatowego w Kłodzku kar pozbawienia wolności za przestępstwa określone w art. 210 § 1 i art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 210 § 1 k.k. (pkt I tegoż wyroku) - na podstawie art. 36 § 2 i 3 k.k. po 1.000 zł grzywny za każdy z czynów, łącznie zaś 3.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na zastępczą karę pozbawienia wolności, przyjmując 1 dzień pozbawienia wolności jako równoważnik 100 zł grzywny (...);

c) zaliczył oskarżonemu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego zatrzymania w schronisku dla nieletnich i pobytu w zakładzie poprawczym od dnia 4 stycznia 1973 r. do dnia 22 sierpnia 1973 r. (...).

Uzasadnienie faktyczne

Rewizja nadzwyczajna jest w pełni zasadna.

Dokonanie przez Sąd Wojewódzki, orzekający jako rewizyjny, zmiany wyroku Sądu Powiatowego w Kłodzku i odstąpienie od zastosowania w stosunku do oskarżonego przepisu art. 9 § 2 k.k. uznać należy za nietrafne.

Andrzej B. dopuścił się wszystkich zarzucanych mu przestępstw po ukończeniu 16 lat.

Od 1966 r. kilka razy popadł w konflikt z prawem karnym, dopuszczając się czynów przeciwko mieniu. W 1966 r. Sąd Powiatowy w Kłodzku orzekł wobec niego zakład wychowawczy, w którym Andrzej B. przebywał przeszło 5 lat. W zakładzie tym Andrzej B. miał zdecydowanie ujemną opinię, wykazywał wybitnie ujemne cechy charakteru, wywierał destrukcyjny wpływ na młodszych od siebie kolegów, którym przewodził, oraz znęcał się nad słabszymi fizycznie. W związku z tym dyrekcja zakładu w grudniu 1972 r. zwróciła się do Sądu Powiatowego w Kłodzku o przeniesienie Andrzeja B. do zakładu o zaostrzonym rygorze.

Poprzednio stosowane wobec Andrzeja B. środki wychowawcze okazały się bezskuteczne, skoro po przeszło pięcioletnim pobycie w zakładzie wychowawczym dopuścił się on ponownie poważnych przestępstw, atakując wieczorem na ulicy w sposób brutalny samotne kobiety i zabierając im przemocą torby z zakupami oraz pieniądze. Przestępstw tych dopuścił się w ciągu zaledwie kilku dni po opuszczeniu zakładu wychowawczego, będąc z niego zwolniony na czas ferii świątecznych. Również w opinii Zakładu Poprawczego w S. i Schroniska dla Nieletnich w K. z dnia 1 marca 1973 r. stwierdzono znaczny stopień demoralizacji Andrzeja B.

Wprawdzie przesłuchany na rozprawie rewizyjnej przed Sądem Wojewódzkim we Wrocławiu wychowawca Zakładu Poprawczego w S. Zbigniew B. zeznał, że w zachowaniu się nieletniego Andrzeja B. "dostrzegł ostatnio zarysowujące się zmiany na lepsze", jednakże sama ta okoliczność nie mogła podważyć trafności uprzednich opinii, wydanych na podstawie długotrwałej obserwacji postawy oraz zachowania się oskarżonego.

Sąd Wojewódzki, przyjmując tę poprawę w zachowaniu się oskarżonego jako jeden z istotnych powodów odstąpienia od orzeczenia - w myśl art. 9 § 2 k.k. - kary pozbawienia wolności, nie rozważył w ogóle możliwości, że ta - nieznaczna zresztą - poprawa mogła być podyktowana określoną sytuacją procesową oskarżonego.

O tym zaś, że nie była to postawa trwała, wskazująca na podatność oskarżonego na wpływy resocjalizacyjne w warunkach zakładu poprawczego, najlepiej świadczy dalsze zachowanie Andrzeja B., już po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki. Gdy bowiem wkrótce po przetransportowaniu go ze Schroniska dla Nieletnich w K. do Zakładu Poprawczego w S. (co nastąpiło w lipcu 1973 r.) oskarżony otrzymał urlop na kilka dni z tego zakładu, to po urlopie do zakładu nie powrócił, a - jak wynika z pisma Departamentu Spraw Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 12 października 1973 r., ujawnionego na rozprawie przed Sądem Najwyższym - został w dniu 29 września 1973 r. zatrzymany w areszcie śledczym w W. pod zarzutem dokonania nowych rozbojów i kradzieży zuchwałych.

W tej sytuacji uznać należy, że trafna była pierwotna ocena stopnia jego demoralizacji, dokonana przez Sąd Powiatowy w Kłodzku, a nie przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu.

Skoro się ponadto uwzględni, że poza nieskutecznością stosowanych dotychczas wobec nieletniego środków wychowawczych również stopień społecznego niebezpieczeństwa przypisanych mu przestępstw rozboju jest bardzo znaczny, to w tych warunkach konieczne jest skazanie go za te czyny na kary pozbawienia wolności, a nie na umieszczenie w zakładzie poprawczym.

Zważywszy, że zarówno kary pozbawienia wolności wymierzone oskarżonemu przez Sąd Powiatowy w Kłodzku za poszczególne czyny określone w art. 210 § 1 k.k., jak i kara łączna należycie uwzględniały stopień winy oskarżonego oraz szkodliwości społecznej tych przestępstw, Sąd ten bowiem uwzględnił także na korzyść oskarżonego wszystkie okoliczności łagodzące (zaniedbania wychowawcze, nieletność) i zastosował nadzwyczajne złagodzenie kar, Sąd Najwyższy uznał zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej, iż kary te będą wystarczające i współmierne, wobec czego zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że co do kary pozbawienia wolności utrzymał w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Kłodzku. Sąd Najwyższy jednak stwierdził, że Sąd Powiatowy w Kłodzku nie orzekł za każdy z czynów określonych w art. 210 § 1 i art. 11 § 1 k.k. obok kary pozbawienia wolności kary grzywny, mimo iż zgodnie z art. 36 § 3 k.k. była ona obowiązkowa, gdyż bezsporne jest, że oskarżony działał z chęci zysku.

Dlatego też, naprawiając powyższy błąd, Sąd Najwyższy orzekł ponadto za każdy z czynów określonych w art. 210 § 1 czy art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 210 § 1 k.k. po 1.000 zł grzywny, łącznie zaś 3.000 zł grzywny, uznając, że kary te, wymierzone obok kar pozbawienia wolności, są współmierne, gdyż z jednej strony zbliżone są do wartości zrabowanego przez oskarżonego mienia, a z drugiej - uwzględniają jego sytuację materialną oraz możliwości zarobkowe.

Ponadto niezależnie od granic rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy kierując się przepisami art. 383 § 2 i art. 389 k.p.k. oraz art. 478 § 3 k.p.k. z 1928 r., uznał za konieczne uchylić pkt III wyroku Sądu Powiatowego w Kłodzku, dotyczący skazania oskarżonego na umieszczenie w zakładzie poprawczym za popełnienie czynu określonego w art. 208 k.k., i w tym zakresie postępowanie karne przeciwko niemu umorzył.

Zgodnie z obowiązującym nadal w stosunku do nieletnich przepisem art. 478 § 3 k.p.k. z 1928 r., sąd może umorzyć postępowanie karne między innymi z tego powodu, że orzeczenie środków wychowawczych lub poprawczych byłoby niecelowe ze względu na orzeczone już "w innej sprawie" środki.

W obecnym stanie prawnym, gdy nieletni, który ukończył 16 lat życia, może w myśl art. 9 § 2 k.k. odpowiadać za niektóre najcięższe przestępstwa na takich samych zasadach jak dorosły, uznać należy, że przepis art. 478 § 3 k.p.k. z 1928 r. pozwala na odstąpienie od skazania nieletniego na umieszczenie w zakładzie poprawczym za inne przestępstwa niż wymienione w art. 9 § 2 k.k. także wówczas, gdy w tej samej sprawie następuje jednocześnie skazanie go na karę pozbawienia wolności. Orzeczenie o umieszczeniu w zakładzie poprawczym takiego nieletniego, którego jednocześnie skazano na karę pozbawienia wolności, jest z reguły niecelowe, a zwłaszcza wtedy, gdy kara pozbawienia wolności jest długoterminowa.

Zważywszy, że w niniejszej sprawie oskarżonemu wymierzono karę łączną 3 lat pozbawienia wolności, że w chwili obecnej ma on blisko 18 lat, a ponadto że został tymczasowo aresztowany w innej sprawie, Sąd Najwyższy uznał, iż jednoczesne orzeczenie wobec niego umieszczenia w zakładzie poprawczym byłoby niecelowe i praktycznie niewykonalne, wobec czego orzeczenie to uchylił, orzekając jak w wyroku.

Na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd Najwyższy zaliczył oskarżonemu nie tylko okres zatrzymania i pobytu w schronisku dla nieletnich, ale i okres pobytu w zakładzie poprawczym.

Skoro zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego kierunkiem na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności należy zaliczyć oskarżonemu okres pobytu w schronisku dla nieletnich (OSNKW 1972, z. 2, poz. 31), to tę samą zasadę należy zastosować do okresu pobytu oskarżonego w zakładzie poprawczym.

Pobyt nieletniego w zakładzie poprawczym z reguły jest kontynuacją uprzedniego zatrzymania w schronisku dla nieletnich, może on nastąpić nawet mimo nieprawomocności wyroku i także oznacza faktyczne pozbawienie nieletniego wolności, wobec czego w wypadku późniejszego skazania go na karę pozbawienia wolności okres pobytu w zakładzie poprawczym również należy zaliczyć na poczet tej kary.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.