Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNKW 1974/3/41

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 16 listopada 1973 r.
II KR 57/73

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia K. Wagner. Sędziowie: dr T. Majewski (sprawozdawca), J. Żurawski.

Prokurator Prokuratury Generalnej: C. Marysz.

Sentencja

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Adama P., Andrzeja P., Jerzego C., oskarżonych z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i obrońców od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 27 października 1972 r.

1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a) oskarżonego Jerzego C. za przypisany mu czyn skazał na podstawie art. 70 k.k. z 1932 r. na umieszczenie w zakładzie poprawczym, b) oskarżonemu Andrzejowi P. zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 16 maja 1972 r.;

2) poza tym utrzymał tenże wyrok w mocy (...).

Uzasadnienie faktyczne

Co do rewizji oskarżonych Adama P. i Andrzeja P.

Zarzuty rewizji nie są zasadne.

Wbrew wywodom rewizji sąd pierwszej instancji dokonał ustaleń faktycznych zgodnych z zebranym materiałem dowodowym. Twierdzenie o rzekomej dobrowolności ze strony pokrzywdzonych pozostaje w jaskrawej sprzeczności zarówno z zeznaniami pokrzywdzonych, jak i z wyjaśnieniami oskarżonych Adama P. i Andrzeja P., złożonymi w toku postępowania przygotowawczego.

Kary wymierzone oskarżonym odpowiadają stopniowi niebezpieczeństwa społecznego przypisanego im czynu oraz pozostałym dyrektywom wymiaru kary określonym w art. 50 § 1 i 2 k.k.

Niezastosowanie w stosunku do oskarżonego Adama P. dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary nie stanowi żadnego uchybienia, gdy się zważy na brak przesłanek określonych w art. 57 § 1 i 2 k.k. oraz na to, że przepis art. 25 § 2 k.k., na który powołuje się rewizja, przewiduje jedynie fakultatywne uprawnienie sądu do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary w stosunku do sprawcy, który w chwili popełnienia przestępstwa miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem.

Co do rewizji oskarżonego Jerzy C.

Pierwsze dwa zarzuty rewizji nie są zasadne.

Ad 1. Sąd pierwszej instancji przeprowadził wnikliwą analizę zebranego materiału dowodowego i logicznie uzasadnił wnioski o winie oskarżonego Jerzego C.

W rozważaniach sądu zostały uwzględnione różnice w treści kolejnych zeznań złożonych przez pokrzywdzone w toku śledztwa i na rozprawie oraz różnice w wyjaśnieniach składanych przez samego oskarżonego Jerzego C.

Ocena tych dowodów mieści się całkowicie w ramach uprawnień sądu wynikających z art. 4 § 1 k.p.k.

Ad 2. Wbrew twierdzeniu rewizji kwalifikacja prawna czynu zarzuconego oskarżonemu Jerzemu C. nie uległa zmianie w toku rozprawy, nie zachodziła więc potrzeba uprzedzenia oskarżonego o możliwości zmiany kwalifikacji.

Znamiona zbrodni zgwałcenia dokonanej wspólnie z innymi osobami objęte są kwalifikacją prawną z art. 168 § 2 k.k. i przepis ten ma jednakowe zastosowanie bez względu na to, czy sprawca dopuścił się takiego czynu po ukończeniu lat 17, czy tylko lat 16.

Przepis art. 9 § 2 k.k. nie stanowi uzupełnienia kwalifikacji prawnej przestępstwa, a jedynie określa przesłanki, które czynią możliwym ukaranie nieletniego na zasadach określonych dla sprawcy "dorosłego", tj. takiego, który popełnił przestępstwo po ukończeniu lat 17.

Ad 3. Nie można natomiast odmówić słuszności rewizji w kwestii zastosowania art. 9 § 2 k.k. w stosunku do oskarżonego Jerzego C.

Przepis ten uzależnia potraktowanie sprawcy nieletniego według zasad określonych dla sprawcy "dorosłego" od tego, czy okoliczności sprawy oraz właściwości i warunki osobiste sprawcy za tym przemawiają, a zwłaszcza czy poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.

Przesłanki te tylko częściowo występują w wypadku oskarżonego Jerzego C. i sprowadzają się do okoliczności przedmiotowych związanych z popełnieniem przestępstwa przypisanego oskarżonemu w sprawie niniejszej oraz w sprawie Sądu Powiatowego w B., zakończonej skazaniem oskarżonego Jerzego C. na umieszczenie w zakładzie poprawczym w konsekwencji uznania go za winnego popełnienia dwóch czynów określonych w art. 210 § 1 k.k. (daty popełnienia tych czynów nieznacznie poprzedzają datę przestępstwa objętego sprawą niniejszą: dzień 16 marca 1972 r., dzień 29 kwietnia 1972 r. - dzień 30 kwietnia 1972 r.).

Właściwości i warunki osobiste oskarżonego Jerzego C. nie mogą być jednak oceniane wyłącznie na podstawie faktu, że w okresie półtora miesiąca dopuścił się on aż trzech czynów o znacznym ładunku niebezpieczeństwa społecznego. Należy ponadto uwzględnić opinię wydaną przez Zasadniczą Szkołę Zawodową Budowlaną w B., do której uczęszczał oskarżony, oraz opinię Przedsiębiorstwa Robót Elektrycznych w B., w którym oskarżony był zatrudniony.

Z opinii tych wynika, że przed wejściem w kolizję z prawem oskarżony uczył się i pracował.

Z dwóch kolejnych opinii wydanych przez dyrekcję Zakładu Poprawczego i Schroniska dla Nieletnich w P. z dnia 16 września 1972 r. i z dnia 2 kwietnia 1973 r. wynika, że oskarżony Jerzy C. w zakładzie tym uczy się i pracuje, a za pracę społeczną w szkole zakładowej uzyskuje pochwały.

W świetle tych opinii nie może być mowy o stwierdzeniu, że środki poprawcze zastosowane względem oskarżonego Jerzego C. okazały się bezskuteczne.

Brak więc podstaw do zastąpienia tych środków karą pozbawienia wolności w drodze zastosowania art. 9 § 2 k.k., zwłaszcza że obowiązujący w tej materii przepis art. 72 k.k. z 1932 r. przewiduje pozostawanie nieletniego w zakładzie poprawczym do ukończenia 21 roku życia (a więc licząc od daty zatrzymania oskarżonego Jerzego C. przez okres 4 i pół roku).

Co do rewizji prokuratora

Zarzut rażącej niewspółmierności kar wymierzonych oskarżonym nie jest zasadny.

Co do oskarżonego Adama P. Sąd Wojewódzki słusznie uwzględnił przy wymiarze kary ograniczenie sprawności umysłowej tego oskarżonego i ocenę jego osobowości zawartą w opinii sądowo-psychiatrycznej.

Także co do oskarżonego Andrzeja P., gdy się uwzględni jego wiek w chwili czynu (18 lat), niekaralność oraz to, że wymierzona mu kara jest zbliżona do średniego wymiaru w stosunku do ustawowego zagrożenia, brak podstaw do zaostrzenia tej kary.

W stosunku do oskarżonego Jerzego C. rewizja prokuratora jest bezprzedmiotowa ze względu na wykazany brak podstaw do zastosowania wobec tego oskarżonego przepisu art. 9 § 2 k.k.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.