Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 141362

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 2 grudnia 2004 r.
II KK 78/04

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Lidia Misiurkiewicz (spr.).

Sędziowie SN: Marek Pietruszyński, Roman Sądej.

Prokurator Prokuratury Krajowej: Krzysztof Parchimowicz.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie Wojciecha G. o odszkodowanie za niesłuszne skazanie po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 grudnia 2004 r. kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego z dnia 14 kwietnia 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie faktyczne

Wojciech G. - wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 4 grudnia 1997 r., uznany został za winnego tego, że w miesiącu grudniu 1995 r., będąc właścicielem zakładu krawieckiego posiadał wyroby, w tym etykiety oznaczone zarejestrowanym znakiem towarowym firmy "Reebok", "Head", "Adidas", które wyprodukował oraz firmy "Adidas", które nabył w celu wprowadzenia do obrotu - tj. popełnienia czynu z art. 11 § 1 d.k.k. w zw. z art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17 z późn. zm.) i za to na podstawie art. 12 § 1 d.k.k. w zw. z art. 57 ust. 1 ww. ustawy skazał oskarżonego na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby oraz 2.000 złotych grzywny z zamianą na wypadek jej nieuiszczenia w terminie na karę zastępczą 3 miesięcy i 10 dni pozbawienia wolności; (...)

Sąd Wojewódzki, w wyniku apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, wyrokiem z dnia 21 sierpnia 1998 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 1999 r. Sąd Rejonowy na podstawie art. 44 § 1 k.k. w zw. z art. 368 § 1 d.k.p.k. orzekł przepadek i przekazał na rzecz Aresztu Śledczego na cele pomocy postpenitencjarnej dowody rzeczowe w postaci: dresów z napisem "Lakers" - 200 kompletów, "Adidas" - 179 kompletów, "Reebok" - 39 kompletów, spodni dresowych 36 sztuk, kurtek męskich ocieplanych z napisem "Adidas", kurtek męskich z napisem "Head 660" - 6 sztuk; nadto Sąd orzekł przepadek dwóch ramek do sitodruku oraz 625 etykiet z zastrzeżonymi znakami firmowymi.

Postanowieniem z dnia 1 grudnia 1999 r., Sąd Okręgowy T., po rozpoznaniu zażalenia obrońcy Wojciecha G. na ww. postanowienie, uchylił pkt 1 zaskarżonego postanowienia i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy w przedmiocie dowodów rzeczowych, Sąd Rejonowy, postanowieniem z dnia 4 lutego 2000 r. na podstawie art. 48 § 2 d.k.p.k. w zw. z art. 368 § 1 d.k.p.k. orzekł przepadek na rzecz Aresztu Śledczego w P. - na cele pomocy postpenitencjarnej: dresy z napisem "Lakers" - 203 komplety, dresy z napisem "Adidas" - 179 kompletów, dresy z napisem "Reebok" - 39 kompletów, spodni dresowych - 36 sztuk, kurtek męskich ocieplanych z napisem "Adidas" - 497 sztuk, kurtek męskich ocieplanych z napisem "Head 660" - 6 sztuk.

Powyższe postanowienie Sąd Okręgowy, postanowieniem z dnia 8 marca 2003 r., utrzymał w mocy.

Podlegająca przepadkowi odzież została przekazana do Aresztu Śledczego w P. 30 marca 2000 r.

Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2001 r., Sąd Najwyższy z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę Wojciecha G., uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 21 sierpnia 1998 r., i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego i uniewinnił Wojciecha G. od przypisanego mu czynu, wobec przyjęcia, że zachowanie ww. nie wykraczało poza niekaralne stadium przygotowania.

Pełnomocnik Wojciecha G. wystąpił do Sądu Okręgowego z wnioskiem z dnia 24 lipca 2002 r. o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz ww. odszkodowania za niesłuszne skazanie:

-

kwoty 3.678 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 2 sierpnia 2001 r. tytułem poniesionej przez wnioskodawcę grzywny, opłat i kosztów postępowania;

-

kwoty 325.205 złotych obejmującej:

-

50.205 złotych tytułem odszkodowania za przepadek zabezpieczonej jako dowody rzeczowe odzieży i kurtek,

-

275.000 złotych z tytułu utraconych korzyści w latach 1996 r. do końca lipca 2001 r. z powodu zaniechania przez wnioskodawcę działalności gospodarczej przez zabranie mu towaru stanowiącego całą produkcję oraz środków produkcji,

-

25.000 złotych tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę z powodu wszczętego i prowadzonego przeciwko Wojciechowi G. postępowania karnego.

Ponadto pełnomocnik wnioskodawcy na rozprawie wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kwoty 20.000 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za postępowanie odszkodowawcze obejmujące koszty ustanowienia pełnomocnika.

Jako podstawę zgłoszonych roszczeń pełnomocnik Wojciecha G. wskazał na art. 552 § 1 k.p.k.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2003 r. zasądził na rzecz wnioskodawcy kwotę 3.000 złotych z ustawowymi odsetkami od daty uprawomocnienia się wyroku - tytułem zadośćuczynienia z powodu niesłusznego skazania w sprawie Sądu Rejonowego, w pozostałej części wniosek oddalił.

Z powodu apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny - wyrokiem z dnia 29 października 2003 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył, w trybie kasacji, pełnomocnik Wojciecha G. i zarzucając - "rażące naruszenie przepisu art. 552 § 1 k.p.k. wpływające na treść wyroku polegające na przyjęciu:

- że przepis ten swoją dyspozycją nie obejmuje odszkodowania za wykonanie środków karnych,

- że przepis ten nie może być podstawą dochodzenia zwrotu uiszczonej grzywny",

wniósł "o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi" "w szczególności zaś" wniósł: "o zasądzenie zwrotu wpłaconej przez wnioskodawcę opłaty od kasacji".

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jako bezzasadna na uwzględnienie nie zasługuje, podobnie jak stanowisko zaprezentowane na rozprawie kasacyjnej przez prokuratora.

Jeśli chodzi o karę grzywny, to w wyniku wyroku uniewinniającego - kara grzywny, koszty procesu i opłata w wysokości określonej wymiarem kary w wyroku skazującym - ulegają zwrotowi; nie można mówić o odszkodowaniu - w rozumieniu art. 552 § 1 k.p.k. - w odniesieniu do tej treści wyroku skazującego, która jest kwotowo ściśle określona i wobec uchylenia prawomocnego orzeczenia obu instancji i uniewinnienia oskarżonego podlega zwrotowi jako roszczenie nienależne.

Sąd Rejonowy powinien z urzędu zarządzić zwrot - nienależnej grzywny, kosztów procesu i opłaty karnej po otrzymaniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2001 r. Zaniechanie przez Sąd Rejonowy zwrotu wnioskodawcy nienależnych świadczeń oraz fakt, że sam wnioskodawca o zwrot ten do Sądu Rejonowego nie wystąpił nie stanowi o zasadności dochodzenia ww. należności w trybie art. 552 § 1 k.p.k. Grzywna, koszty procesu i opłata nie są korzyściami utraconymi, ich zwrot jest oczywistą konsekwencją wyroku uniewinniającego. W efekcie też zwrot ten nastąpił - zarządzeniem właściwego Sędziego Sądu Rejonowego (w odpowiedzi na zapytanie SN czy ww. należności zostały skazanemu zwrócone) w dniu 1 grudnia 2004 r., (o czym faxem powiadomiono Sąd Najwyższy).

W związku z orzeczoną i uiszczoną karą grzywny przez Wojciecha G. Sąd Okręgowy zasądził na rzecz wnioskodawcy 3.000 złotych z ustawowymi odsetkami - tytułem zadośćuczynienia z powodu niesłusznego skazania, przy czym - jak wynika z uzasadnienia wyroku to zadośćuczynienie związane jest przede wszystkim z wykonaniem wobec wnioskodawcy kary grzywny (co nie jest równoznaczne ze zwrotem samej uiszczonej grzywny). Wysokość zadośćuczynienia w kwocie 3.000 złotych - Sąd pierwszej instancji uzasadnił, uwzględniając wszystkie te okoliczności, które - zdaniem Sądu - miały istotny wpływ na tak określone zadośćuczynienie, a Sąd odwoławczy argumentację Sądu Okręgowego w pełni podzielił.

Z treści zarzutów apelacji wynika, że pełnomocnik wnioskodawcy bynajmniej tytułu i zakresu ww. zadośćuczynienia nie kwestionował; podobnie jak w kasacji zarzut sprowadzał do naruszenia art. 552 § 1 k.p.k. przez uznanie, że przepis ten nie może być podstawą dochodzenia zwrotu uiszczonej grzywny oraz, że swoją dyspozycją nie obejmuje odszkodowania za wykonanie środków karnych.

Kwestia zwrotu uiszczonej grzywny została wyżej omówiona i słusznie, jak wykazano, Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że uiszczona grzywna nie może być przedmiotem odszkodowania przez jej zwrot w trybie art. 552 § 1 k.p.k., bo z urzędu podlega zwrotowi jako nienależne świadczenie w następstwie wyroku uniewinniającego - wydanego w wyniku kasacji.

Nie ma też racji autor kasacji, twierdząc, że Sąd pierwszej instancji, a następnie i Sąd odwoławczy naruszyły rażąco powołany wyżej przepis - art. 552 § 1 k.p.k. przez przyjęcie, że nie obejmuje on odszkodowania za wykonanie środków karnych. Stanowisko zajęte w tym przedmiocie przez Sąd Okręgowy i w pełni akceptowane przez Sąd Apelacyjny jest całkowicie zasadne. Z treści art. 552 § 1 k.p.k. wyraźnie wynika, że przewiduje on odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem oskarżonego w całości lub w części kary, której nie powinien był ponieść. Nie ulega więc wątpliwości, że na gruncie powołanego przepisu nie wchodzi w grę odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę lub zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z wykonania środka karnego.

Nie sposób kwestionować, że z wykonania środków karnych może wynikać szkoda lub krzywda, z faktu tego jednak nie wynika, że istnieją podstawy do odszkodowania na podstawie art. 552 § 1 k.p.k. (zob. Komentarz do kodeksu karnego pod redakcją prof. dr hab. Zbigniewa Gostyńskiego t. III, Dom Wydawniczy ABC, 2004 - s. 752-753; podobnie Kodeks postępowania karnego - Komentarz do art. 468-682, t. III pod redakcją prof. dr hab. Piotra Hofmańskiego - s. 290 - Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004). Problem środków karnych w razie uchylenia orzeczenia o przepadku przedmiotów reguluje art. 192 k.k.w. (odpowiednik art. 169 d.k.k.w.).

Z okoliczności, że art. 552 § 1 k.p.k. (podobnie jak art. 487 § 1 d.k.p.k.) przewiduje odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu wykonania kary, której skazany nie powinien był ponieść nie wynika, że ma on zastosowanie do naprawienia szkody wynikłej z wykonania środka karnego właśnie dlatego, że kwestię tę odmiennie reguluje przepis art. 192 k.k.w.

Podobnie problem postrzegany był na tle art. 487 § 1 d.k.p.k. w odniesieniu do naprawienia szkody wynikłej z konfiskaty mienia czy przepadku przedmiotów właśnie dlatego, że odmiennie regulowały to przepisy szczególne - art. 168 i 169 d.k.k.w.

Z tych wszystkich względów odszkodowanie z tytułu wykonania środka karnego, z którego wynikła szkoda może być dochodzone przez pokrzywdzonego w postępowaniu cywilnym, a nie w trybie art. 552 § 1 k.p.k.

W tych warunkach kasację jako niezasadną Sąd Najwyższy oddalił, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył wnioskodawcę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.