Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1750141

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 25 czerwca 2015 r.
II KK 144/15
Charakter prawny zobowiązania do naprawienia szkody powstałej w wyniku przestępstwa. Kontrola przez sąd wniosku o przeprowadzenie skazania bez rozprawy złożonego przez prokuratora.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Michał Laskowski.

Sędziowie: SN Jerzy Grubba, SA del. do SN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca).

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie M. K. skazanej z 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k w zw. z art. 11 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 25 czerwca 2015 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 lutego 2015 r.,

1.

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o zobowiązaniu do naprawienia szkody (punkt 3);

2.

obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Prokurator Rejonowy skierował do Sądu Rejonowego w W. akt oskarżenia, w którym oskarżył M. K. o to. że: w dniu 27 lutego 2009 r. w miejscowości Ł. w siedzibie firmy "T."' działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 3017.12 zł firmę "P. S.A.", w ten sposób, że używając jako autentyczne sfałszowane zaświadczenie o zatrudnieniu wystawione przez firmę "R." zawarła dwie umowy świadczenia usług telekomunikacyjnych o nr (...) i z umów tych nie wywiązała się, czym działała na szkodę "P. S.A.", tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Jednocześnie prokurator zamieścił w akcie oskarżenia wniosek, sporządzony na podstawie art. 335 § 1 k.p.k., o wydanie wobec oskarżonej wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie wobec niej uzgodnionych kar: 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat; zobowiązania do naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 3.017,12 zł w ciągu 8 miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku.

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2015 r., Sąd Rejonowy w W.:

1)

oskarżoną M. K. uznał za winną dokonania zarzucanego jej czynu z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył jej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

2)

na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej wobec oskarżonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby;

3)

na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał oskarżoną do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego P. S.A. kwoty 3017.12 zł w terminie 8 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia;

4)

na podstawie art. 44 § 2 k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa poprzez pozostawienie w aktach sprawy dowodów rzeczowych wymienionych w wykazie dowodów rzeczowych nr 1/70/09 w punktach od 1 do 5 na karcie 73 akt. zarejestrowanych pod numerem (...);

5)

zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa tytułem kosztów procesu następujące kwoty:

a)

180 zł tytułem opłaty,

b)

3.088.25 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych od chwili wszczęcia postępowania.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się z dniem 10 lutego 2015 r.

Obecnie, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., Prokurator Generalny wniósł kasację w tej sprawie, zaskarżając powyższy wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 orzeczenia, na korzyść M. K.

Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 i art. 537 § 1 i 2 k.p.k., autor kasacji zarzucił: rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 343 § 7 k.p.k. i art. 335 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu przez sąd wniosku prokuratora o wydanie wobec M. K. wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie uzgodnionej z nią kary, w następstwie czego doszło do rażącego naruszenia przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 72 § 2 k.k., polegającego na zobowiązaniu oskarżonej do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego "P. S.A." kwoty 3.017,12 zł w terminie 8 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w sytuacji, gdy szkoda ta została przez wymienioną naprawiona przed wydaniem wyroku.

Uzasadnienie prawne

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Generalnego, wniesiona w tej sprawie na korzyść skazanej M. K., okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co pozwalało na jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Autor skargi trafnie wskazał w petitum kasacji na rażące naruszenie przepisów prawa karnego procesowego i materialnego przez sąd meriti. W szczególności trzeba zgodzić się ze skarżącym, że złożenie przez prokuratora wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy - na podstawie art. 335 § 1 k.p.k. - nawet przy uwzględnieniu, że wniosek ten jest zaakceptowany przez oskarżonego, nie zwalnia sądu od obowiązku przeprowadzenia kontroli tego wniosku z punktu widzenia zgodności z przepisami obowiązującego prawa. Stwierdzenie bowiem, że treść wniosku pozostaje w sprzeczności z prawem materialnym lub narusza prawo procesowe, obliguje sąd meriti do wskazania stronom konieczności dokonania odpowiednich zmian, a w wypadku braku akceptacji dla tych modyfikacji ze strony podmiotów uprawnionych do zajmowania stanowiska w tej materii - należy rozpoznać sprawę na zasadach ogólnych. In concreto przedmiotem tego rodzaju kontroli powinna być także kwestia zgodności wszystkich propozycji zawartych we wniosku z regułami obowiązującego prawa materialnego, w tym również właściwej oceny proponowanych kar czy środków probacyjnych. Zatem sąd meriti nie może zaakceptować warunków porozumienia uzgodnionych wprawdzie między prokuratorem i oskarżonym, ale naruszających przepisy prawa materialnego (vide wyroki SN z dnia 12 lipca 2012 r., III KK 429/11, Legalis; wyrok SN z dnia 21 lutego 2013 r., V KK 14/13, LEX nr 1284782).

W realiach przedmiotowej sprawy, wniosek prokuratora o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, uzgodniony z oskarżoną, jaki wpłynął do Sądu Rejonowego w dniu 23 grudnia 2013 r., zawierał m.in. postulat nałożenia na M. K., obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 3.017,12 zł. Rzecz jednak w tym, że oskarżona w dniu 12 maja 2014 r. powiadomiła Sąd Rejonowy o naprawieniu w całości szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez wpłatę kwoty 3.017,12 zł na rzecz "P. S.A.", jako dowód załączyła wydruki przelewów bankowych (...), a dodatkowo - sam pokrzywdzony potwierdził otrzymanie stosownej wpłaty z dnia 10 kwietnia 2014 r. (...). Tymczasem okoliczności tych sąd meriti nie dostrzegł i rozpoznając wniosek prokuratora o skazanie M. K. bez przeprowadzenia rozprawy, wyrokiem z dnia 2 lutego 2015 r. orzekł - na podstawie art. 72 § 2 k.k. - także środek probacyjny, czym dopuścił się rażącego naruszenia tej normy prawa karnego materialnego.

Naturalnie do celów postępowania karnego należy również uwzględnienie prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego (art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.), w tym naprawienie już w postępowaniu karnym, gdy to możliwe, szkody wyrządzonej przestępstwem. Trzeba przypomnieć, ze przepis art. 72 § 2 k.k. pozwala na zobowiązanie skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części, chyba że orzeczono środek karny wymieniony w art. 39 pkt 5 k.k. Zobowiązanie do naprawienia szkody nie stanowi jednak fragmentu orzeczenia o karze lub środku karnym. Nie jest to, wymierzana przez sąd, w imieniu państwa dolegliwość, którą ponieść musi sprawca w związku z popełnionym przestępstwem. Zobowiązanie do naprawienia szkody, o którym mowa w art. 72 § 2 k.k., to w szczególności wyrównanie straty, którą pokrzywdzony poniósł (arg. ex art. 361 § 2 k.c.). Zatem orzeczenie w tym zakresie związane jest ściśle z rzeczywistą szkodą, jaką poniósł pokrzywdzony i to szkodą rozumianą tak, jak w prawie cywilnym. In concreto odnosi się ono tylko do szkody realnie wyrządzonej, a więc takiej, której nie naprawiono (w całości lub w części). Innymi słowy, zobowiązanie do naprawienia szkody nie może z jednej strony zmierzać do przysporzeń w majątku pokrzywdzonego, z drugiej zaś stanowić elementu kary sensu stricto, tj. dolegliwości wymierzanej sprawcy przestępstwa, która ma spełnić zadania określone w art. 53 k.k. (vide wyrok SN z dnia 9 lipca 2013 r., II KK 160/13, LEX nr 1331277). Z kolei przy ustalaniu wysokości szkody, która powstała w wyniku przestępstwa należy brać pod uwagę, nie tylko obiektywną wartość skradzionych przedmiotów, ale również konieczne jest uwzględnienie wartości mienia, które już zostało odzyskane przez pokrzywdzonego.

Skoro w realiach przedmiotowej sprawy oskarżona w całości naprawiła szkodę i to zanim wydano zaskarżony wyrok, to w tym stanie rzeczy realizacja orzeczonego bezpodstawnie zobowiązania do naprawienia szkody - in concreto przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 3.017,12 zł - nie prowadziłaby zatem, co oczywiste, do kompensowania szkód poniesionych przez pokrzywdzonego przestępstwem, tylko spowodowałaby nieuprawnione przysporzenie mu korzyści. Zatem zaaprobowanie, bez wykorzystania przysługujących sądowi meriti uprawnień zainicjowania zmiany wadliwego wniosku prokuratora i uwzględnienie go, mimo braku ku temu podstaw, stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k.). Uchybienie to w konsekwencji doprowadziło do wydania wyroku z rażącym i mającym istotny wpływ na orzeczenie naruszeniem prawa materialnego - art. 76 § 2 k.k.

Reasumując, mając na uwadze powyższe względy, zgodnie z wnioskiem kasacji, należało uchylić zaskarżony wyrok w części orzekającej zobowiązanie M. K. do naprawienia szkody (punkt 3), bez wydawania zbędnego w tym wypadku orzeczenia następczego. Tego rodzaju postąpienie uznać należy za dopuszczalne, a zarazem wystarczające i choć nie jest explicite wymienione w treści art. 537 § 2 k.p.k., to przemawia za nim konsekwentne i jednolite stanowisko Sądu Najwyższego. Zatem wydany w postępowaniu kasacyjnym wyrok uchylający, in concreto może nie zawierać orzeczenia następczego w szczególności wówczas, gdy konieczne jest wyeliminowanie z zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięcia wydanego z rażącą obrazą przepisu prawa materialnego, a eliminacja taka nie wymaga ponownego rozpatrywania sprawy (vide wyroki SN: z dnia 10 grudnia 2002 r., V KK 317/02, LEX nr 74385; z dnia 19 października 2005 r., IV KK 199/05, OSNwSK 2005/1/1893; z dnia 28 lutego 2008 r., III KK 454/07, LEX nr 406859; z dnia 26 listopada 2008 r., III KK 342/08, Prok. i Pr. - wkł. 2009/4/17).

Podstawą orzeczenia o wydatkach związanych z rozpoznaniem niniejszej kasacji był przepis art. 638 k.p.k.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.