Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3010354

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 11 lutego 2020 r.
II GZ 24/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zabłocka.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt VI SPP/Wa 84/19 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. P. na bezczynność i przewlekłość postępowania w sprawie wniosku o rozstrzygnięcie sporu w sprawie wstrzymania dostarczania energii elektrycznej postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt VI SPP/Wa 84/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku B.P. ("Skarżący") odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 czerwca 2019 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 maja 2019 r. umarzające postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. P. na bezczynność i przewlekłość postępowania Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu w sprawie wstrzymania dostarczania energii elektrycznej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Skarżący, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, którą Sąd, wyrokiem z 7 grudnia 2018 r., oddalił. W toku postępowania Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co nastąpiło postanowieniem z 20 września 2018 r.

Pismem z dnia 5 października 2018 r., Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie (dalej "ORA"), jako pełnomocnika Skarżącego, wskazała adwokata Piotra Gujskiego.

W dniu 26 kwietnia 2019 r. Skarżący złożył do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazał, że w jego ocenie, przyznany mu pełnomocnik z urzędu, nie dochował ustawowego terminu na sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia od ww. wyroku skargi kasacyjnej, a zatem ową opinię sporządził z naruszeniem zasad należytej staranności, czego Sąd nie zauważył.

Postanowieniem z 24 maja 2019 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Referendarz"), na postawie art. 249a w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.), umorzył postępowanie w sprawie przyznania Skarżącemu prawa pomocy.

Po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącego Sąd I instancji postanowieniem z 25 czerwca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu Referendarz orzekł prawidłowo, bowiem Skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie całkowitym, co nastąpiło 20 września 2018 r. i prawo to nie zostało ani cofnięte, ani ograniczone.

Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu z 25 czerwca 2019 r. w oparciu o art. 165 p.p.s.a. Wskazał, że istotnie, postanowieniem z 20 września 2018 r., przyznano mu adwokata z urzędu, jednakże Sąd, nie czekając na uprawomocnienie się tego postanowienie, zwrócił się do ORA o wskazanie osoby adwokata, co nastąpiło pismem z 5 października 2018 r., a więc w czasie biegu terminu do wniesienia sprzeciwu.

Odmawiając zmiany postanowienia z dnia 25 czerwca 2019 r., WSA wskazał, że przed uprawomocnieniem się postanowienia z 20 września 2018 r., co nastąpiło 12 października 2018 r., ORA (pismem z 5 października 2018 r.) wyznaczyła adwokata Piotra Gujskiego jako pełnomocnika Skarżącego. Sąd zauważył, że zgodnie z art. 253 p.p.s.a. postanowienie z 20 września 2018 r. obowiązany był doręczyć zarówno ORA, jak i Skarżącemu. Z uwagi na wątpliwości Skarżącego wyjaśnił, że w przepis ten nie przewiduje, że doręczenie postanowienia Okręgowej Radzie Adwokackiej powinno nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się tego postanowienia. Wyznaczenie przez ORA adwokata Piotra Gujskiego przed uprawomocnieniem się postanowienia z 20 września 2018 r., nie miało wpływu na tę prawomocność. Jedynym środkiem, jaki mógłby mieć na nią wpływ, byłby sprzeciw, którego Skarżący nie wniósł.

W ocenie Sądu w sprawie nie ma wątpliwości, że Skarżącemu prawomocnie przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym, które nie zostało ani zmienione, ani cofnięte. W konsekwencji Referendarz rozpoznając kolejny wniosek Skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w tym samym zakresie, mając na uwadze powyższy fakt oraz art. 249a p.p.s.a., obowiązany był, co uczynił, umorzyć to postępowanie. Wobec czego Sąd nie znalazł podstaw do zmiany swojego postanowienia z 25 czerwca 2019 r.

Sąd wskazał, że z akt sprawy VI SAB/Wa 21/18 wynika, że pismem z 5 października 2018 r. ORA wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego adwokata Piotra Gujskiego, a Skarżący nie zgłosił w tym zakresie - na etapie wyznaczenia, żadnych wątpliwości, nie wypowiedział mu pełnomocnictwa. WSA zauważył, że zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata w ramach prawa pomocy, jak miało to miejsce w tym przypadku, było równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Sąd wskazał także, że pismem z 5 października 2018 r. ORA przesłała Skarżącemu wiadomość w tym zakresie na adres do korespondencji wskazany w skardze.

WSA wyjaśnił, że wobec prawidłowego umocowania w sprawie adwokata Piotra Gujskiego, Sąd przesłał mu odpis uzasadnienia wydanego w tej sprawie wyroku. Zgodnie ze z.p.o. odpis tego uzasadnienia adwokat odebrał 8 lutego 2019 r. (k. 115 akt). Zatem termin na złożenie od tego wyroku skargi kasacyjnej lub wniesienie opinii o braku podstaw do sporządzenia takiej skargi kasacyjnej upłynął 11 marca 2019 r. (10 marca była to niedziela). Zgodnie z pieczęcią Urzędu Pocztowego Warszawa 148 opinia o braku podstaw została przez adwokata nadana na adres Sądu 11 marca 2019 r. (k 122 akt), zatem z zachowaniem ustawowego, trzydziestodniowego terminu. Powyższe ustalenia są bezsprzeczne i wprost wynikają z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy VI SAB/Wa 21/18. Wobec tego w sprawie nie było podstaw do zarzucenia adwokatowi uchybienia terminu do wniesienia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, a w konsekwencji zarzucenia naruszenia przez niego zasad należytej staranności. Brak więc było podstaw do zastosowania art. 177 § 5 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku zmiany okoliczności, które legły u podstaw wydania postanowienia z 25 czerwca 2019 r., Sąd I instancji na podstawie art. 165 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył zażaleniem i wniósł o:

1. stwierdzenie nieważności postępowania VI SAB/Wa 21/18 z powodu pozbawienia możności obrony swoich praw oraz podejmowania czynności procesowych w tym postępowaniu przez adwokata z urzędu nieumocowanego w sprawie;

2. uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2019 r. wydanego w sprawie VI SPPAA/a 84/19 w przedmiocie prawa pomocy i poprzedzających je postanowień, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata złożony do WSA w Warszawie dnia 26 kwietnia 2019 r. należy uznać jako wniesiony w celu sporządzenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie sygn. akt VI SAB/Wa 21/18 i reprezentowania wnioskodawcy w postępowaniu wywołanym jej wniesieniem.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie należy uznać za bezzasadne.

Postanowieniem z 20 września 2018 r. zostało przyznane Skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie powyższego uprawnienia procesowego nastąpiło na wniosek Skarżącego. Zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a., ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Oznacza to, że "ustanowiony pełnomocnik nie musi już zabiegać o stosowne umocowanie", a "skutek umocowania następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy" (por. Dauter Bogusław, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012, s. 732-733). Co istotne, "pełnomocnik z urzędu jest umocowany do wykonywania wszelkich czynności procesowych łączących się ze sprawą we wszystkich instancjach, łącznie ze skargą o wznowienie postępowania i udziałem w postępowaniu egzekucyjnym" (por. Dauter Bogusław, Metodyka..., s. 733).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że na skutek uprawomocnienia się postanowienia WSA w Warszawie z dnia 20 września 2018 r. w przedmiocie przyznania Skarżącemu prawa pomocy, wyznaczony przez organ samorządu zawodowego pełnomocnik - adwokat Piotr Gujski - został umocowany do wszelkich czynności procesowych łączących się ze sprawą ze skargi B. P. na bezczynność i przewlekłość postępowania Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu w sprawie wstrzymania dostarczania energii elektrycznej. Treść akt sądowych wskazuje, że pełnomocnik ten występował w imieniu skarżącego składając (nadanie na adres Sądu 11 marca 2019 r. k 122 akt sprawy) opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, z zachowaniem ustawowego, trzydziestodniowego terminu. Ponieważ w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek oświadczenia Skarżącego o odwołaniu pełnomocnictwa, podjęta czynność procesowa w postaci złożenia opinii mieściła się w granicach pełnomocnictwa i była w pełni skuteczna.

W p.p.s.a. brak jest przepisu, który uprawniałby stronę do żądania wyznaczenia kolejnego adwokata w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony adwokat nie spełnił jej oczekiwań. Należy stwierdzić, że wyznaczenie adwokata z urzędu przez korporację prawniczą i podjęcie przez niego czynności procesowych, stanowi o skorzystaniu przez stronę z prawa pomocy przyznanego postanowieniem Sądu. W powyższej sytuacji strona nie może skutecznie domagać się wyznaczenia kolejnego adwokata z urzędu, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane.

Wskazać należy, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika z urzędu, orzeka wyłącznie w zakresie przyznania tego prawa lub nie. W przypadku uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika przewodniczący wydziału zwraca się do właściwego samorządu zawodowego, przekazując stosowne orzeczenie o wyznaczeniu pełnomocnika. Kwestie dotyczące imiennego wskazania adwokata należą do kompetencji tego organu. Sąd I instancji zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie o wyznaczenie adwokata. Strona mogła na etapie skierowania przez Sąd postanowienia o przyznaniu prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata z urzędu porozumieć się z właściwym organem samorządu zawodowego adwokatów co do tego, który z wykonujących zawód prawniczy wykwalifikowanych prawników będzie reprezentował jej interesy w sprawie. Sąd nie ma wpływu na decyzję w tym zakresie, nie może również wnioskować o zmianę pełnomocnika. Jednakże mocodawca tj. strona, której przyznano prawo pomocy, jeżeli ma zastrzeżenia do sposobu reprezentowania jej interesów przez wyznaczonego pełnomocnika, może zwrócić się do właściwego organu samorządu zawodowego (w rozpoznawanej sprawie do okręgowej rady adwokackiej) ze skargą na występującego w jej imieniu pełnomocnika lub z wnioskiem o jego zmianę. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż ten nie może wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika, bowiem przyznane stronie prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane.

Skarżący mógł zwrócić się natomiast do Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczenie innego pełnomocnika, jeżeli uważał, że pełnomocnik wyznaczony nienależycie wypełnienia obowiązki.

Odnosząc się do najdalej idącego wniosku zawartego w pkt 1 zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest on bezzasadny. NSA wskazuje, że przepis art. 253 p.p.s.a. przewiduje doręczenie właściwemu organowi samorządu zawodowego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i nie przewiduje, iż doręczenie to może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu tego postanowienia w stosunku do Skarżącego, co trafie zauważył Sąd I instancji.

Podsumowując, NSA stwierdza, że Skarżący nie został pozbawiony możności obrony swoich praw oraz podejmowania czynności procesowych w tym postępowaniu przez adwokata, który był prawidłowo i prawomocnie umocowany w sprawie. Jeszcze raz podkreślić należy, że wyznaczony z urzędu adwokat podjął określone czynności procesowe (opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej), co stanowiło o skorzystaniu przez stronę z prawa pomocy przyznanego postanowieniem Sądu, a zatem żądanie zawarte w pkt 1 zażalenia jest oczywiście bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 oraz art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.