Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467691

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 20 maja 2014 r.
II GZ 199/14
Przesłanki uprawdopodobnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Korycińska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "G." Sp. z o.o. w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 76/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "G." Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia (...) listopada 2013 r., Nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wydania zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

I

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. odmówił "G." Sp. z o.o. w N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Pismem z 17 grudnia 2013 r. spółka wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia (...) listopada 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wydania zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa (...).

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżąca przy piśmie z dnia 3 lutego 2014 r. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, strona podniosła, że jest prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne, w związku z czym, nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia. Wskazała, że jej sytuacja finansowa od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła i w konsekwencji brak jest środków na bieżącą działalność. Spółka zwróciła uwagę, że środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć, ani w Polsce, ani za granicą.

Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Sądu, spółka jest w stanie ponieść całość kosztów postępowania w sprawie. Przemawia za tym m.in. fakt, że kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe spółki to kwota 1.000.000 zł, a środki trwałe to 731.612,58 zł. Mimo twierdzeń strony, że są to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się w obecnych warunkach zbyć, to bezsporne jest, że w ramach środków trwałych mieszczą się także inne pozycje. Spółka zwróciła także uwagę na znaczne pogorszenie jej sytuacji finansowej od 2010 r., jednak powołuje się na stratę w prowadzonej działalności dopiero w 2013 r., natomiast przedstawione przez nią dokumenty dowodzą, że w latach 2011 - 2012 uzyskała dochód w kwotach odpowiednio: 187.768,33 zł i 52.924,25 zł. Sąd I instancji podkreślił również, że sama strata nie przesądza jeszcze o nieposiadaniu przez stronę środków finansowych, a jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami. Sąd zauważył, że wprawdzie z wyciągu z rachunku bankowego wynika ujemne saldo, to jednak deklaracje dla podatku od towarów i usług świadczą o dużym obrocie spółki, który nie znajduje jednakże odbicia w tym wyciągu. Świadczy to o tym, że spółka dysponuje środkami z tego tytułu.

Zdaniem Sądu I instancji sytuacja strony nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w sprawie zainicjowanej przez spółkę, gdyż w istocie obraca ona znacznymi środkami pieniężnymi, co wynika z przedłożonych wydruków z rachunku bankowego spółki. W ocenie Sądu poniesienie pełnych kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku dla spółki, która nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, a argumentacja przedstawiona w sprzeciwie nie potwierdza istnienia takiej sytuacji. Wbrew twierdzeniom spółki prowadzenie przeciwko niej postępowania egzekucyjnego nie świadczy o braku możliwości uiszczenia przez nią wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł i poniesienia ewentualnych dalszych kosztów postępowania.

W tym stanie sprawy Sąd I instancji uznał, że skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego.

II

Zażaleniem "G." Sp. z o.o. w N. zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że uiszczenie wpisu od skargi oraz ewentualnie dalszych kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych skarżącej.

Podnosząc ten zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.

Uzasadnienie prawne

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków i opłat sądowych lub obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji, w której pomimo bycia zobowiązaną na mocy generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego w nim uczestnictwa (art. 199 p.p.s.a.), nie ma ona realnej możliwości wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej - wpisu od skargi.

Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jedyne koszty, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w sprawie na tym etapie postępowania to wpis od wniesionej przez nią skargi, którego wysokość wynosić będzie 500 złotych, odpowiednio do wysokości przedmiotu zaskarżenia.

Mając na uwadze okoliczności podnoszone przez skarżącą w zażaleniu, a mianowicie zarzut, że Sąd I instancji nie uwzględnił faktu, że działalność skarżącej ze swej istoty wymaga posiadania - tylko z pozoru znacznych - zasobów obrotowych koniecznych do terminowego regulowania zobowiązań z tytułu najmu lokali na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacania serwisu i obsługi urządzeń, uiszczania podatku; Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że spółka nie wykazała, by konieczność poniesienia przez nią kosztów sądowych odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Ubieganie się przez stronę o przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do regulowania wszelkich innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa.

Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każdy wszczynający postępowanie powinien liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik., opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji, dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Odnosząc to do realiów rozpoznawanej sprawy, zarówno wartość kapitału zakładowego skarżącej, środków trwałych oraz skala przepływów finansowych na jej rachunku, potwierdzają że prowadzi ona działalność znacznych rozmiarów, w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych przekracza zakres jej możliwości finansowych.

Niezasadne jest stanowisko skarżącej zawarte w uzasadnieniu zażalenia, że błędem jest wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji spółki z rozmiarów prowadzonej przez nią działalności, ponieważ pomimo osiągania wysokich przychodów, skarżąca ponosi znaczne koszty funkcjonowania na rynku, co oznacza, że czysty dochód jest niewysoki, a dodatkowo pomniejsza go konieczność zapłaty podatku od gier oraz fakt, iż pozostała po odliczeniach kwota podlega zajęciu przez Urząd Skarbowy w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Podobnie należy ocenić zarzut, że o sytuacji majątkowej spółki nie świadczy wartość bilansowa aktywów, takich jak środki trwałe czy inwestycje, gdyż wartość bilansowa nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez skarżącą w zażaleniu wskazujących na jej zaangażowanie w szereg postępowań sądowych, prowadzonych przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Nie może być podstawą uwzględnienia takiego wniosku przekonanie skarżącej o "ponadprzeciętnym zaangażowaniu organów Służby Celnej, nadzorujących działalność podmiotów w zakresie urządzania gier na automatach do gier o niskich wygranych, w działania kontrolne, które przybierają faktycznie formę szykan". A skoro podniesiona przez skarżącą argumentacja nie daje podstaw do uwzględnienie jej wniosku, należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.