Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 10 października 2007 r.
II GZ 157/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Myślińska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 10 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. C. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą C. J. C.Z. P. C. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 30 lipca 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 170/06 w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą C. J. C. Z. P. C. w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 26 listopada 2003 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu od 4,5% do 18%. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 25 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 170/06 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w K. oddalił wniosek J. C. - dalej skarżący - w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że jego wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych zostały uwzględnione w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 133/07, I SA/Kr 507/07, I SA/Kr 508/07, I SA/Kr 509/07.

Ponadto J. C. podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jego nieruchomości i ruchomości zostały zajęte wskutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zablokowano i zamknięto konta bankowe oraz wypowiedziano umowy kredytowe.

Skarżący podkreślił, iż z uwagi na wielość toczących się postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w K. łączna suma wpisów stanowi ogromną kwotę, która przekracza jego możliwości finansowe.

Po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 30 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 170/06 oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że nie jest istotnym fakt, iż skarżący posiada w Wydziale I i III tut. Sądu dużą liczbę spraw a w związku z tym zobowiązany był do zapłaty wpisów stanowiących "ogromną sumę" albowiem nie jest obowiązkiem Sądu badanie kwot wpisów sądowych w poszczególnych sprawach prowadzonych w Sądzie.

Sąd podkreślił, iż bezspornym jest, że skarżący posiada wysokie zadłużenie wobec organów państwowych jak i wobec podmiotów prywatnych, niemniej jednak skarżący prowadzi w dalszym ciągu operacje finansowe, które wskazują na posiadanie przez niego środków finansowych.

W ocenie Sądu rozmiar prowadzonej działalności - obraz skali obrotów w firmie skarżącego pozwala na stwierdzenie, że obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej oraz wpisu od skargi kasacyjnej rzędu 100 zł nie jest obciążeniem dla skarżącego ani nie przekracza jego możliwości finansowych. Nie będzie to również uszczerbek dla sytuacji bytowej córki skarżącego.

Sąd I instancji uznał, że firmę skarżącego stać na ponoszenie kosztów pomimo, że koszty uzyskania przychodu (...) przekraczają przychód (...) - (co wynika z deklaracji z roku 2006), o czym świadczy fakt, iż w ubiegłym roku skarżący na tzw. "usługi obce" wydał (...) a na tzw. "pozostałe koszty rodzajowe"(...).

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uznał, że nielogicznym i nieżyciowym jest twierdzenie skarżącego jakoby nie stać go było na poniesienie kosztów postępowania.

J. C. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że w Wydziale I i III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. prowadzonych jest kilka spraw co winno mieć znaczenie przy ocenie jego sytuacji finansowej oraz związanego z tym obowiązku uiszczenia wielu wpisów od powyższych spraw stanowiących łącznie "ogromną kwotę", podobnie jak to, że jest aresztowany i zadłużony.

W ocenie J. C. w prowadzonym przez niego Z. P. C. "C." (przed aresztowaniem), zatrudnieni są pracownicy, wobec których ma on zobowiązania wynikające ze stosunków pracowniczych dla których praca w jego firmie stanowi jedyne źródło dochodu.

Autor zażalenia podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał wyczerpująco, iż jego sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania bez jednoczesnego uszczerbku dla siebie i rodziny.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i następnych ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący udowodni brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O przyznaniu prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. Koszty postępowania nie mogą stanowić przeszkody do sądowego rozpoznania sprawy a zatem sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Obowiązkiem sądu administracyjnego jest szczegółowe badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w danej sprawie jak również całościowa ocena wniosków we wszystkich toczących się sprawach tego wnioskodawcy. Wyliczenie sumy ewentualnych wpisów należnych od skarg we wszystkich poszczególnych sprawach pozwoli stwierdzić, czy wnioskodawca jest w stanie pokryć koszty sądowe. Ustalenie, czy wnioskodawca prowadzi również inne sprawy sądowoadministracyjne, w których złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy winno być zatem przedmiotem badania Sądu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy winno się uwzględnić fakt równoczesnego prowadzenia wobec skarżącego kilku spraw przed Wydziałem I i III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., a co za tym idzie konieczność uiszczenia przez skarżącego wielu wpisów, które w sumie mogą stanowić kwotę przekraczającą jego możliwości finansowe. Istotną w niniejszej sprawie jest również okoliczność, że w sprawach o sygn. akt. I/SA KR 133/07, I SA/Kr 507/07, sygn. akt I SA/Kr 508/07 oraz sygn. akt I SA/Kr 509/07 wnioski J. C. zostały uwzględnione i został on zwolniony od wpisów sądowych, co wynika z informacji skarżącego zawartej w sprzeciwie.

Powyższe wskazuje, że Sąd I Instancji w zaskarżonym postanowieniu nie wziął pod uwagę całokształtu sytuacji w jakiej znalazł się skarżący na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. dopuści dowód z akt o sygn. I/SA KR 133/07, I SA/Kr 507/07, sygn. akt I SA/Kr 508/07 oraz sygn. akt I SA/Kr 509/07 i ewentualnie z innych akt, w tym takich w których wniosek skarżącego został uwzględniony i ponownie rozważy i oceni dlaczego powstała rozbieżność w ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie bądź odmowę przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd I instancji winien porównać sytuację finansową J. C. w sprawach gdzie uwzględniono jego wniosek o przyznanie prawa pomocy z sytuacją materialną skarżącego w sprawach gdzie jego wniosek nie został uwzględniony.

Ponadto zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie odniósł się do danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie skarżący wyczerpująco przedstawił swoją sytuację życiową i związaną z tym sytuację finansową uniemożliwiającą poniesienie niezbędnych kosztów postępowania.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.