Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1398022

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 13 listopada 2013 r.
II FZ 990/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dumas.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 4 września 2013 r., o sygn. akt I SA/Ke 351/13 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 21 maja 2013 r., nr SKO (...) w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 351/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek J. K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach: Mirosława Surmy, Ewy Rojek oraz Artura Adamca od orzekania w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 21 maja 2013 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżący złożył wniosek "z uwagi na bezstronność sprawy, którą pan przewodniczący SSR Surma dwukrotnie rozpatrywał tą samą sprawę i umorzył ją". Odnośnie pozostałych sędziów podał, że ich nie zna. Sędziowie objęci wnioskiem skarżącego o ich wyłączenie złożyli pisemne oświadczenia o braku w rozpoznawanej sprawie po ich stronie okoliczności wskazanych w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako p.p.s.a.).

Sąd pierwszej instancji uznając wniosek o wyłączenie sędziów za niezasadny stwierdził, że skarżący nie wskazał na żadne okoliczności uzasadniające jego obawy, iż sędziowie będą prowadzić proces wadliwie, nieobiektywnie czy stronniczo. Takiej okoliczności nie stanowi fakt rozpoznawania przez sędziego WSA Mirosława Surmę innych spraw sądowoadministracyjnych, w których stroną postępowania był skarżący. W stosunku do sędziów Ewy Rojek oraz Artura Adamca skarżący nie wskazał na żadne okoliczności, uzasadniające wątpliwość co do ich bezstronności. Sąd wywiódł, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczające samo powołanie się przez stronę na istnienie wątpliwości bądź utratę wiarygodności w bezstronność sędziego wynikające z niesprecyzowanych obaw. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Okoliczności powołane we wniosku w żaden sposób nie prowadzą do stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie sędziowie ci pozbawieni są bezstronności. Podkreślono, że sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie złożyli stosowne oświadczenia, z których wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skoro sędzia, którego wniosek dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o jego zmianę poprzez wyłączenie sędziego WSA Mirosława Surmy. W uzasadnieniu podkreślono, że podstawą wyłączenia jest samo powstanie wątpliwości co do bezstronności sędziego. Zdaniem strony w przedmiotowej sprawie z racji na uprzednie rozstrzyganie sprawy dotyczącej skarżącego dochodzi do uprzedzenia się do niego i istnieje wątpliwość co do bezstronności sędziego.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancyjny i stanowi konkretyzację zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którym: "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." W postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawę do wyłączenia sędziego stanowi zaistnienie bezwzględnych przesłanek (określonych w art. 18 § 1 p.p.s.a.) lub przesłanek względnych (określonych w art. 19 p.p.s.a.). Ostatni z wymienionych przepisów stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W piśmiennictwie wskazuje się, że "przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony." (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania pozaprawnych przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Powołany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 p.p.s.a.

Podkreślić należy, że wniosek strony o wyłączenie sędziego odpowiadać musi określonym w ustawie rygorom formalnym, zwłaszcza, stosowanie do art. 20 p.p.s.a., musi zawierać uzasadnienie uprawdopodobniające przyczyny wyłączenia. W związku z powyższym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar uprawdopodobnienia zaistnienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego.

Zgodnie natomiast z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W niniejszej sprawie sędziowie, których wniosek dotyczy złożyli wymagane oświadczenia, wskazując, że nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość do ich bezstronności (k. 121, 122 i 123 akt sądowych). Wskazać należy, że Sąd Najwyższy na tle analogicznej do art. 19 p.p.s.a. regulacji art. 49 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296) zauważył, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego przez niego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, publ.: OSNC 1972, Nr 3, poz. 55).

Strona, domagając się wyłączenia sędziego WSA Mirosława Surmy powołała się na to, że sędzia ten wcześniej brał udział w rozpatrywaniu jego spraw. Okoliczność ta nie mogła uzasadniać uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie sędziego w tym postępowaniu. Jak wskazano wyżej, wniosek o wyłączenie sędziów nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony o bezstronności sędziego z uwagi na wcześniejsze rozpoznawanie jego spraw. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziów nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego. Zauważyć też należy, iż usuwaniu wadliwości postępowania czy rozstrzygnięcia służą środki zaskarżenia i odwoławcze, zagwarantowane w ustawie.

Zauważyć także należy, że z akt sprawy oraz oświadczeń sędziów, których wniosek dotyczy, nie wynika, aby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności, uzasadniające wyłączenie sędziów.

Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.