Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1988768

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 1 grudnia 2015 r.
II FZ 583/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1372/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 3 września 2014 r., nr (...) w przedmiocie podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

1. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r., I SA/Gd 1372/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał P. G. (zwanemu dalej skarżącym) prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 5000 zł. Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałej części.

2. We wniosku z dnia 5 listopada 2014 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 11.072 zł. Wskazał, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 138,23 ha oraz maszyn rolniczych, których łączna wartość wynosi 40.500 zł; na rachunkach bankowych na dzień 7 stycznia 2015 r. zgromadził środki o łącznej wartości 28.071,38 zł (wyciągi z kont sporządzone za okres od dnia 1 września 2014 r. do dnia 7 stycznia 2015 r. oraz od dnia 1 października do dnia 31 grudnia 2014 r.), posiada zaległości podatkowe (wraz z kosztami egzekucyjnymi, kosztami upomnienia i odsetkami), które na dzień 22 października 2014 r. wynosiły 1.508.286,74 zł (dowód: odpisy tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia 23 października 2014 r.). Do dnia 4 listopada 2014 r. skarżący ww. zaległości uregulował do kwoty 1.018.355,18 zł (dowód: zestawienia transakcji na rachunkach bankowych). Zobowiązania skarżącego zostały zabezpieczone na nieruchomościach (dowód: odpis postanowienia sądu rejonowego wydziału ksiąg wieczystych z dnia 24 października 2014 r.). Skarżący osiąga dochody z gospodarstwa rolnego, które określił w kwocie 2.400 zł, otrzymuje także płatności z ARiMR - z tego tytułu w roku 2014 została mu wypłacona kwota 52.473,69 zł (dowód: odpis decyzji z dnia 9 stycznia 2014 r.). Skarżący obecnie przebywa w areszcie śledczym, jego matka przekazuje mu środki pieniężne w kwocie 200-300 zł miesięcznie (dowód: kopie dowodów wpłat za okres od dnia 22 września do dnia 3 grudnia 2014 r.) oraz kwartalnie paczki o wartości 100 zł. Skarżący ponosi koszty związane z utrzymaniem swojego małoletniego syna i z tego tytułu przekazuje na jego rzecz kwotę 700 zł miesięcznie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając w części żądanie skarżącego podniósł, że ustalona sytuacja materialna skarżącego nie pozwala przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie w ogóle partycypować w kosztach sądowych. Sąd wskazał, że kwota wpisu w wysokości 11.072 zł rzeczywiście jest trudna do udźwignięcia dla skarżącego, ale istnieje możliwość wyasygnowania kwoty 5.000 zł. Po pierwsze - skarżący posiada środki w łącznej kwocie 28.071,38 zł. Po drugie - pomimo tego, że skarżący jest pozbawiony wolności, działalność rolnicza w jego imieniu jest nadal prowadzona, miesięcznie dochody wynoszą około 2.400 zł. Po trzecie - ze względu na przebywanie w areszcie śledczym skarżący nie ponosi wydatków związanych ze swoim utrzymaniem. Skarżący jest zatem pozbawiony wolności, ale gospodarstwo przynosi dochody, działalność rolnicza jest bowiem nadal prowadzona, o czym świadczy zwrot podatku akcyzowego, przekazywane dopłaty do paliwa rolniczego oraz płatności do gruntów. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z pozostawionej do dyspozycji skarżącego kwoty oszczędności jest on w stanie zabezpieczyć środki na utrzymanie małoletniego syna oraz na własne utrzymanie po zwolnieniu z aresztu.

4. W zażaleniu na powyższe skarżący wskazał, że został tymczasowo aresztowany i nie ma żadnych możliwości zarobkowania oraz dysponowania swoimi nieruchomościami, gdyż ustanowiono na nich hipoteki. Wniósł o uchylenie w całości postanowienia sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

5. Trafnie sąd pierwszej instancji wskazał, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy w szerszym zakresie, poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych.

Prawo pomocy jest prawem ludzi ubogich, umożliwiającym realizację prawa do sądu osobom najbiedniejszym, z przyczyn losowych rzeczywiście nieposiadającym żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2014 r., II GZ 336/14). Mając na uwadze powyższą okoliczności, należy stwierdzić, co następuje.

Sąd orzeka na podstawie akt. Akta tworzone są m.in. przez dokumenty dostarczone przez stronę. Skarżący wskazał w formularzu PPF (karta nr 44) z dnia 5 listopada 2014 r., że jego dochód miesięczny brutto wynosi 2.400 zł z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jednocześnie na innej stronie formularza (karta 42) wskazał, że "nie ma możliwości zarobkowania, gdyż został zatrzymany i przebywa w areszcie". Swoją sytuację skarżący przedstawił w sposób nieprecyzyjny. Na pierwszy plan wysuwa się wniosek, że skarżący uzyskuje dochody z gospodarstwa, pozostając w areszcie, a zatem nie ponosząc żadnych kosztów utrzymania. Wobec tego kwota 2.400 zł brutto - uzyskiwana z gospodarstwa - nawet po przeliczeniu jej na kwotę netto i przy nieponoszeniu kosztów życia (opłaty za media, jedzenie, czynsz) nie pozwala skarżącego zaliczyć do grona ludzi ubogich.

Z drugiej strony - jeżeli skarżący przebywa w areszcie, a zatem fizycznie nie ma możliwości pracowania w gospodarstwie - to w jakim celu napisał, że uzyskuje z niego dochody? Jeżeli gospodarstwo - pod nieobecność skarżącego - prowadzone jest przez członków jego rodziny, to oznacza, że rzeczywiście skarżący może uzyskiwać dochody z gospodarstwa, nie ponosząc przy tym kosztów utrzymania.

Ponadto skarżący wskazał (oświadczenie z dnia 9 stycznia 2015 r., karta nr 73), że koszty związane z utrzymaniem małoletniego syna skarżącego to kwota 700 zł, którą mama skarżącego przekazuje co miesiąc oraz kupuje prezenty z okazji urodzin i świąt. Sytuacja ta także jest niejednoznaczna. Skarżący nie wskazał, czy te 700 zł na utrzymanie syna to część dochodu, jaki skarżący uzyskuje z gospodarstwa rolnego, czy są to środki pochodzące od matki skarżącego.

Z akt nie wynika zatem jakie skarżący ma dochody i jakie ponosi koszty. Skoro to nie wynika z akt, to sąd nie może przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji było trafne. Wskazać bowiem należy, że "brak przedstawienia w sposób klarowny i wyczerpujący sytuacji majątkowej skarżącego, mimo wielokrotnych wezwań w tym przedmiocie, nasuwa istotne wątpliwości co do prawdziwości złożonych oświadczeń" (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2015 r., I OZ 1516/15).

Należy jeszcze wskazać, że sąd nie miał obowiązku kolejnego wzywania skarżącego do doprecyzowania jego sytuacji majątkowej. Jak trafnie podniesiono bowiem w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 września 2015 r., I FZ 323/15: "wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji (prawa pomocy) zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej trudnej sytuacji majątkowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji".

6. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.