II FZ 1891/14 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1624365

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2015 r. II FZ 1891/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 612/14 w sprawie ze skargi K. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 5 czerwca 2014 r. nr (...) w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z 7 października 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 612/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił K. O. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, czym utrudnił dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że dane i oświadczenie zawarte w formularzu PPF oraz części dokumentów rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe dane nie mogą stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony.

Zdaniem Sądu postawa skarżącego nie pozwalała ustalić, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa oraz, czy skarżący rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie.

Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł pełnomocnik skarżącego, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

W związku z tym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Prawo pomocy, jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi, ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód.

Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Istotne w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest, że z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. bezpośrednio wynika, iż ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).

W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący wezwaniem z dnia 9 września 2014 r. został zobowiązany przez Sąd pierwszej instancji do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych potwierdzających powoływane w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy okoliczności odnośnie stanu majątkowego, dotyczące:

- osiąganych aktualnie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności odpisów deklaracji miesięcznych za 2014 r. i rocznego zeznania podatkowego za rok ubiegły;

- wskazywanych innych źródeł utrzymania (poprzez oświadczenie osób najbliższych o ponoszeniu kosztów utrzymania skarżącego, w tym związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem);

- ponoszonych wydatków na codzienne utrzymanie;

- sprzedaży w dniu 8 listopada 2013 r. lokalu mieszkalnego za kwotę 150.000 zł;

- ewentualnych świadczeń z pomocy społecznej, poprzez przedstawienie zaświadczenia wydanego przez właściwy organ administracji publicznej.

Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 10 września 2014 r., a zatem termin do wykonania obowiązku i złożenia dokumentów źródłowych upłynął w dniu 17 września 2014 r. Pomimo tego dokumentacja potwierdzająca aktualną sytuację finansową i majątkową strony nie została złożona.

Informacje te, zdaniem Sądu, były niezbędne dla oceny zasadności złożonego w sprawie niniejszej wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący nie przedkładając stosownych dokumentów wykazał się brakiem staranności, której należałoby wymagać od osoby dbającej o własne interesy. Powyższe okoliczności bowiem decydują o tym, że skarżący pomimo ciążącego na nim obowiązku wykazania, że nie jest w stanie ponosić w pełni kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, obowiązkowi temu uchybił. Sąd pierwszej instancji bowiem na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń nie miał możliwość pełnej weryfikacji jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.