Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2461069

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 7 lutego 2018 r.
II FSK 243/16
Wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych jako przychód podlegający opodatkowaniu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka.

Sędziowie: NSA Tomasz Zborzyński (spr.), WSA (del.) Alina Rzepecka.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 1499/15 w sprawie ze skargi P. K. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2015 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych

1)

uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu,

2)

zasądza od P. K. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 15 października 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 1499/15, po rozpoznaniu na rozprawie, sprawy ze skargi P. K. (dalej: strona, skarżący) na interpretację indywidualną Ministra Finansów (dalej też: organ) z 24 marca 2015 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną w zakresie pytania nr 1 i 3 (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od Ministra Finansów na rzecz strony kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2 wyroku).

Z uzasadnienia orzeczenia Sądu I instancji wynika, że skarżący przedstawił we wniosku, następujące zdarzenie przyszłe: jest polskim rezydentem podatkowym. Wraz z żoną w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej jest współwłaścicielem udziałów i akcji w polskich spółkach kapitałowych, w tym pakietu akcji w spółce notowanej na giełdzie papierów wartościowych w W. Rozważają oni restrukturyzację posiadanych aktywów kapitałowych w taki sposób, aby należące do nich udziały i/lub akcje spółek kapitałowych wnieść do funduszu inwestycyjnego zamkniętego aktywów niepublicznych (dalej: "fundusz"), działającego na podstawie ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 157, tekst jednolity, dalej: "u.f.i.") i objąć w zamian certyfikaty inwestycyjne emitowane przez fundusz, korzystając z możliwości wpłaty na certyfikaty inwestycyjne w formie bezgotówkowej. Wartość obejmowanych przez skarżącą (wraz z małżonkiem) certyfikatów inwestycyjnych w zamian za posiadane aktywa kapitałowe będzie ustalona przez fundusz w oparciu o wycenę wnoszonych aktywów kapitałowych ustalanej zgodnie z przepisami u.f.i.

Na tle przedstawionego opisu strona zapytała: 1. Czy wniesienie do funduszu udziałów i/lub akcji w spółkach należących do niej w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych funduszu jest zdarzeniem neutralnym podatkowo na gruncie ustawy o PIT, natomiast opodatkowanie jest odroczone do czasu odkupienia certyfikatów inwestycyjnych lub ich zbycia ? 2. Czy w momencie uzyskania przychodu z tytułu odkupienia, zbycia certyfikatów lub w inny sposób unicestwienia certyfikatów inwestycyjnych otrzymanych w zamian za aktywa kapitałowe, jako koszt uzyskania przychodów z tego tytułu będzie mogła wykazać koszty poniesione "historycznie" na nabycie aktywów kapitałowych ustalone zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o PIT w takiej proporcji, w jakiej umarzane lub zbywane certyfikaty inwestycyjne lub w inny sposób unicestwiane certyfikaty będą pozostawać do całego pakietu certyfikatów inwestycyjnych objętych w zamian za wniesione do funduszu, aktywa kapitałowe ?

3. Czy w przypadku uznania, że wniesienie akcji/udziałów do funduszu nie jest neutralne podatkowo i tym samym powoduje konieczność rozpoznania przychodu już w momencie objęcia certyfikatów inwestycyjnych:

a)

jako koszt uzyskania tego przychodu w zeznaniu podatkowym składanym po zakończeniu roku, w którym nastąpi wniesienie aktywów kapitałowych do funduszu, w którym ten przychód zostanie wykazany, jako koszt uzyskania tego przychodu wykaże koszty "historyczne" poniesione na nabycie aktywów kapitałowych ustalone zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o PIT; natomiast b) w momencie odkupienia certyfikatów inwestycyjnych, ich zbycia na rzecz osoby trzeciej lub unicestwienia w inny sposób, jako koszt uzyskania przychodu z tego tytułu strona skarżąca wykaże kwotę jaka stanowiła podstawę opodatkowania w momencie wniesienia tych aktywów do funduszu?

Skarżący przedstawiając własne stanowisko wskazał - w odniesieniu do pytania nr 1 - że wniesienie na poczet wpłat na certyfikaty inwestycyjne w funduszu zamkniętym udziałów w spółce z o.o. i/lub papierów wartościowych w postaci akcji i objęcie w zamian certyfikatów inwestycyjnych o łącznej wartości odpowiadającej wartości wynikającej z wyceny dokonanej przez fundusz nie kreuje przychodu podatkowego w momencie objęcia tych certyfikatów. Opodatkowanie, będzie odroczone do czasu odkupienia certyfikatów inwestycyjnych od strony przez fundusz lub ich odpłatnego zbycia. Skarżący przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm. - dalej: u.p.d.o.f.) oraz art. 128 ust. 1 u.f.i. i wywiódł, że wniesienie udziałów (akcji) do funduszu w zamian za wydanie pakietu certyfikatów inwestycyjnych nie skutkuje powstaniem przychodów z któregokolwiek z przytoczonych w tym przepisie tytułów. Jej zdaniem, na dzień objęcia certyfikatów inwestycyjnych nie osiągnie przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., bowiem nie uzyska żadnego konkretnego przysporzenia finansowego, o którym mowa w tym przepisie, nastąpi jedynie zastąpienie jednych aktywów kapitałowych w postaci udziałów i akcji innymi aktywami kapitałowymi w postaci certyfikatów inwestycyjnych.

W zakresie pytania nr 2 strona uznała, że jako koszt uzyskania tego przychodu wykaże wydatki poniesione na nabycie aktywów kapitałowych, które zostały wniesione w zamian za certyfikaty inwestycyjne ustalone w zależności od sposobu nabycia tych aktywów i zgodnie z właściwymi przepisami u.p.d.o.f., w szczególności art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. - gdy udziały/akcje zostały nabyte za gotówkę lub zgodnie z art. 22 ust. 1f u.p.d.o.f. - gdy zostały nabyte w inny sposób, np. w wyniku aportu. Koszty nabycia certyfikatów inwestycyjnych ustalone zgodnie z powołanymi przepisami u.p.d.o.f. wykaże i rozliczy w zależności od sposobu zbycia certyfikatów: -/ w przypadku odpłatnego zbycia certyfikatów na rzecz osoby trzeciej, przychód i koszt uzyskania tego przychodu wykaże samodzielnie w składanym po zakończeniu roku podatkowego, w którym certyfikaty inwestycyjne zostaną odpłatnie zbyte na rzecz osoby trzeciej, zeznaniu PIT-38; -/ w przypadku, gdy certyfikaty inwestycyjne zostaną nabyte przez fundusz celem umorzenia lub w inny sposób przez ten fundusz unicestwione, koszty nabycia tych certyfikatów przedstawi do uwzględnienia funduszowi inwestycyjnemu.

W zakresie pytania nr 3 strona wskazała, że w przypadku uznania, że stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest nieprawidłowe, czyli uznanie, że opodatkowanie procesu inwestycyjnego ma miejsce dwa razy: po raz pierwszy w momencie opłacenia certyfikatów inwestycyjnych udziałami i akcjami, a po raz drugi w momencie ich odpłatnego zbycia na rzecz osoby trzeciej lub przedstawienia do wykupu funduszowi inwestycyjnemu powoduje, że jedynym uzasadnionym sposobem rozliczenia kosztów nabycia byłoby uznanie, że koszty z tytułu uzyskania przychodów również należy rozliczyć w tych dwóch etapach. Po raz pierwszy na moment objęcia certyfikatów, następnie po raz drugi na moment odkupienia certyfikatów inwestycyjnych lub ich zbycia.

W indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego Minister Finansów uznał stanowisko strony za prawidłowe - w odniesieniu do kosztów uzyskania przychodu na moment objęcia certyfikatów inwestycyjnych za aktywa kapitałowe oraz nieprawidłowe - w pozostałej części. Zdaniem organu, wniesienie udziałów/akcji spółek kapitałowych do funduszu inwestycyjnego jest równoznaczne z wpłatą do funduszu. Wniesienie przedmiotowych udziałów/akcji do funduszu inwestycyjnego powoduje zmianę ich właściciela - właścicielem staje się bowiem fundusz inwestycyjny - stąd mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem wniesionych udziałów/akcji. Wniesienie przez stronę udziałów/akcji do funduszu inwestycyjnego zamkniętego będzie równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem. Nastąpi bowiem przeniesienie własności wnoszonych udziałów/akcji. Organ wskazał, że strona otrzyma w zamian certyfikaty inwestycyjne w ilości odpowiadającej wartości udziałów/akcji, która zostanie określona poprzez wycenę dokonaną przez fundusz inwestycyjny. Wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych odpowiadająca wartości wnoszonych przez skarżącą udziałów/akcji w spółce kapitałowej stanowić będzie podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. Koszty należy ustalić stosownie do wydatków poniesionych na nabycie wnoszonych do funduszu aktywów kapitałowych.

W zakresie skutków podatkowych określenia kosztów uzyskania przychodu z tytułu odkupienia, zbycia certyfikatów lub w inny sposób unicestwienia certyfikatów inwestycyjnych otrzymanych w zamian za aktywa kapitałowe, powołując art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 30b ust. 2, art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. organ stwierdził, że zarówno w przypadku odpłatnego zbycia certyfikatów na rzecz osoby trzeciej, jak i nabycia przez fundusz celem umorzenia lub w inny sposób unicestwienia tych certyfikatów, koszty ustala się na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Koszt uzyskania przychodu stanowić będzie wysokość faktycznie poniesionych wydatków na nabycie certyfikatów, a więc w tym przypadku wartość rynkowa wniesionych do funduszu udziałów/akcji, a nie koszty "historyczne" poniesione na nabycie aktywów kapitałowych, jak wskazała strona. Nie może w takiej sytuacji kosztu stanowić również kwota, która została wykazana jako przychód na etapie opłacenia certyfikatów udziałami lub akcjami. Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia, prawa strona wystąpiła do WSA ze skargą wnosząc o uchylenie interpretacji w części pytania nr 1 i nr 3, zarzucając naruszenie: a/ art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi w postaci akcji lub udziałami stanowi odpłatne zbycie, pomimo tego że brak jest możliwości ustalenia przychodu należnego w takim przypadku, a który to przychód należny musi wystąpić aby powołany przepis mógł być zastosowany; b/ art. 23 ust. 1 pkt 28 u.p.d.o.f. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zarówno w przypadku odpłatnego zbycia certyfikatów na rzecz osoby trzeciej, jak i nabycia przez fundusz celem umorzenia lub w inny sposób unicestwienia tych certyfikatów, koszty uzyskania przychodów mogą zostać ustalone na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.of. w sytuacji gdy przepis ten stanowi, że koszt ustala się w oparciu o wysokość faktycznie poniesionych wydatków na nabycie certyfikatów a nie w oparciu o abstrakcyjną wartość jaką - zdaniem organu - ma być wartość rynkowa wniesionych do funduszu udziałów czy akcji; c/ art. 14c § 1 w zw. z art. 14h i art. 121 § 1 O.p. przez wieloznaczne i niejasne udzielenie odpowiedzi na pytanie dotyczące kosztu uzyskania przychodów w przypadku uznania, że inwestowanie w fundusze inwestycyjne wiąże się z opodatkowaniem na dwóch etapach. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji, uznając za trafny zarzut naruszenia 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. uchylił zaskarżoną interpretację w zakresie pytań nr 1 i 3.

W motywach, podzielając pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 marca 2013 r. sygn. akt II FSK 1479/11, w zakresie odpowiedzi na pytanie nr 1 wskazał, że certyfikat inwestycyjny jest pochodnym instrumentem finansowym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz w art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. Pomimo tego, że odnosi się do niego określona, wyceniana przez fundusz inwestycyjny wartość (art. 8 u.f.i.), nie jest niewątpliwie polskim lub zagranicznym pieniądzem ani też wartością dewizową. Pochodny instrument finansowy w postaci certyfikatu inwestycyjnego nie stanowi też wartości pieniężnej z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., ponieważ nie jest, tak w ogólności jak i w obrocie gospodarczym, substytutem pieniądza. Wartość certyfikatu inwestycyjnego nie jest określana w obrocie gospodarczym, ale wyceny jej dokonuje fundusz inwestycyjny

(art. 8 u.f.i.). W przypadku wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z o.o. wartość tych aktywów, zgodnie z 128 ust. 2 u.f.i., wyceniana jest nie umownie, ale według metody przyjętej przez fundusz inwestycyjny dla wyceny aktywów netto. Ponadto, jak stanowi o tym art. 121 ust. 8 u.f.i., zbycie certyfikatu inwestycyjnego imiennego statut funduszu może uzależnić od zgody zgromadzenia inwestorów, oznaczając: formę udzielenia zgody, termin do wskazania nabywcy w przypadku odmowy zgody, nie dłuższy jednak niż 2 miesiące od dnia zgłoszenia zamiaru zbycia, cenę lub sposób jej określenia oraz termin zapłaty ceny; statut funduszu może też w inny sposób ograniczyć zbycie, oznaczając termin oraz szczegółowy tryb i warunki stosowania takiego ograniczenia. Powyższe wskazuje - zdaniem WSA - że pochodny instrument finansowy w postaci certyfikatu inwestycyjnego nie zastępuje pieniądza, nie stanowi postaci jego zamiennika czy substytutu, a więc nie jest wartością pieniężną, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Sąd podkreślił, że zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne: z tytułu wpłaty dokonywanej udziałami w spółkach z o.o. i papierami wartościowymi uzyskuje (obejmuje) certyfikaty, nie realizuje zaś - przyszłych do tej czynności - praw z tytułu uzyskania (objęcia certyfikatu). Uzyskanie certyfikatu inwestycyjnego za wpłaty udziałów i papierów wartościowych nie jest tożsame z realizacją prawa z certyfikatu.

W ustawie podatkowej - nazywane zbyciem - przeniesienie własności udziałów w spółkach z o.o. i papierów wartościowych (art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f.) jest także odróżnione od zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wnikających (art. 17 ust. 1 pkt 10 i art. 17 ust. 1b u.p.d.o.f.).

W związku z powyższym, zdaniem WSA, dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z o.o. nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., ponieważ uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym w wymienionych przepisach mowa. Tym samym, również odpowiedź na pytanie nr 3 nie powinna przez organ zostać udzielona.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku, organ na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z: -/ art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z o.o. nie podlega opodatkowaniu na podstawie tych przepisów, ponieważ uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym mowa w ww. przepisach; -/ art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi w postaci akcji lub udziałami w spółkach z o.o. nie stanowi odpłatnego zbycia, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji, zdaniem WSA zdarzenie to nie powinno podlegać opodatkowaniu na podstawie ww. ustawy.

W związku z powyższym organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Minister Finansów podkreślił, że w jego ocenie wniesienie udziałów / akcji spółek kapitałowych do funduszu inwestycyjnego jest równoznaczne z wpłatą do funduszu. W momencie dokonania wpłaty w postaci udziałów/akcji za certyfikaty inwestycyjne, nastąpi odpłatne przeniesienie tytułu własności tychże udziałów/akcji na rzecz funduszu. Tym samym, dojdzie do zmiany właściciela - właścicielem staje się bowiem fundusz inwestycyjny - stąd mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem wniesionych udziałów/akcji. Zainteresowany otrzyma z kolei w zamian certyfikaty inwestycyjne w ilości odpowiadającej wartości udziałów/akcji, która zostanie określona poprzez wycenę dokonaną przez fundusz inwestycyjny. Wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych odpowiadająca wartości wnoszonych przez stronę udziałów/akcji w spółce kapitałowej stanowić będzie - zdaniem organu - podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. Minister Finansów dodał, że art. 128 ust. 2 u.f.i. określa sposób wyceny nabywanych tą drogą przez fundusz udziałów w spółkach i papierów wartościowych stanowiąc, że udziały takie będą wyceniane według metody przyjętej przez fundusz dla wyceny aktywów netto. Oznacza to, że w momencie wniesienia udziałów w spółce z o.o. do zamkniętego funduszu ustalana jest ich wartość pieniężna; stanowi ona w istocie cenę, po jakiej te udziały są zbywane przez podmiot zapisujący się na certyfikaty. Ich wycena zawsze sprowadzona będzie do wartości bezwzględnych wyrażonych w pieniądzu jako mierniku wartości. Znana jest cena zbycia udziałów. Jest to wartość wyrażona w pieniądzu po jakiej udziały te zostają wyceniane i za którą przydzielane są certyfikaty inwestycyjne.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy. Skład orzekający rozpoznał sprawę tylko w jej granicach, ponieważ nie dopatrzył się przesłanek nieważności postępowania przed Sądem I instancji (art. 183 § 1 p.p.s.a.).

Spór jaki zarysowuje się na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego związany jest przede wszystkim z wykładnią przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. i art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. i wynikającej z nich możliwości rozpoznania przychodu z kapitałów pieniężnych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w spółce z o.o., w przypadku ich wniesienia do zamkniętego funduszu inwestycyjnego w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

Stanowisko WSA wyrażone w tym przedmiocie należało uznać za nieprawidłowe.

Przed przystąpieniem do rozważań Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że sporne w rozpoznanej sprawie zagadnienie merytoryczne było już przedmiotem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego - m.in. w wyrokach z 18 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1844/08; z 25 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 959/08; z 5 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1310/11; z 21 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 928/12; z 19 maja 2016 r. sygn. akt II FSK 2202/14, II FSK 2203/14 i II FSK 2204/14; i z 2 sierpnia 2017 r. sygn. akt II FSK 1891/15 - publ. CBOSA).

Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela w całej rozciągłości tezy i twierdzenia w nich wyrażone, przywołując je w niniejszym uzasadnieniu jako mające zastosowanie również w rozpoznawanej sprawie.

Odniesienie się do wskazanej kwestii poprzedzone być powinno przypomnieniem obowiązującego do 1 stycznia 2016 r. stanu prawnego.

Zgodnie z art. 9 u.p.d.o.f. co do zasady opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody (ust. 1), a dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym (ust. 2). Kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych jest jednym ze źródeł przychodów wymienionych wprost w ustawie, o czym stanowi art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. Stosownie zaś do brzmienia art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. - przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art, art. 20 ust. 3 i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Z kolei, z treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. wynika, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych.

Jednoczenie należy zaznaczyć, że użyte w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. pojęcie "odpłatne zbycie" oznacza każdą formę przeniesienia własności udziałów lub akcji w zamian za ekwiwalent. Jak wynika z wniosku strony, w rozpatrywanej sprawie zbycie to ma przybrać postać wpłaty do funduszu inwestycyjnego zamkniętego polegającej na wniesieniu do niego udziałów w spółce z o.o.

Trzeba również podkreślić, że art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. znajduje zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy nie będą stosowane także inne przepisy, szczegółowo opisujące różne rodzaje przychodu. Wskazuje na to już sam ustawodawca odsyłając w treści tego przepisu m.in. do art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. Obie normy prawne - art. 11 i art. 17 - znajdują się w tym samym Rozdziale 2 u.p.d.o.f., tj. dotyczącym źródeł przychodów. Przychód charakteryzowany jest, jak wskazano powyżej w przepisach podatkowych, jako określony przyrost majątkowy, który nie ma charakteru zwrotnego. Uszczegółowienie zapisu z art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. dotyczącego źródła przychodów z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych znajduje się właśnie w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.

Dokonując wpłaty do funduszu inwestycyjnego poprzez wniesienie udziałów w spółce z o.o. podatnik niewątpliwie przenosi w sposób definitywny prawa wynikające z tego tytułu na fundusz inwestycyjny i to nie pod tytułem darmym. Otrzymuje w zamian bowiem certyfikaty inwestycyjne o ekwiwalentnej wartości. Konstrukcja wpłaty z art. 7 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.f.i. w zw. z art. 28 ust. 2 u.f.i. powoduje, że osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi prawa m.in. z udziałów w spółce z o.o., a zatem dokonuje ich odpłatnego zbycia. Ich wycena zawsze sprowadzona będzie do wartości bezwzględnych wyrażonych w pieniądzu jako mierniku wartości. Zasadą jest, że w celu uzyskania certyfikatu (reprezentującego prawa majątkowe uczestników funduszu, co wynika z art. 6 ust. 2 u.f.i.) należy dokonać wpłaty w formie pieniężnej

(art. 7 ust. 1 u.f.i.). Do funduszu można jednak także wnieść papiery wartościowe (zdematerializowane i inne niż zdematerializowane) oraz udziały w spółkach z o.o. przy czym wniesienie tych papierów i udziałów zrównane jest z wpłatą (art. 7 ust. 2 i 3 u.f.i.). W przypadku wniesienia m.in. udziałów w spółkach z o.o. osoba zapisująca się na certyfikaty przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo funduszy inwestycyjnych (art. 28 ust. 2 u.f.i.). Dokonuje zatem ich zbycia (wszelkie prawa wspólnika z tytułu akcji czy udziału przechodzą na towarzystwo funduszy inwestycyjnych) i otrzymuje w zamian ekwiwalent w postaci certyfikatów, a tym samym znana jest cena zbycia udziałów. Jest to wartość wyrażona w pieniądzu po jakiej udziały te zostają wyceniane i za którą przydzielane są certyfikaty inwestycyjne. Zapis na certyfikaty, jak i przeniesienie udziałów w spółce z o.o. mają zawsze charakter definitywny, gdyż zgodnie z postanowieniami art. 26 ust. 3 u.f.i. są one nieodwołalne i bezwarunkowe, jak również nie mogą zostać złożone z zastrzeżeniem terminu. Wobec tego należy stwierdzić, że po stronie zbywającego udziały podatnika powstaje przychód z kapitałów pieniężnych. Przychód z tego ostatniego źródła powstaje nie w momencie otrzymania pieniędzy przez podatnika po umorzeniu certyfikatów, lecz w chwili przeniesienia własności udziałów na nabywcę - fundusz inwestycyjny, który w zamian za tak dokonaną zapłatę przydziela certyfikaty. Unormowanie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. statuuje zatem przychód już w momencie odpłatnego zbycia udziałów.

Z kolei art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. dotyczący otrzymanych lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniędzy i wartości pieniężnych oraz wartości otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, ustala nie tylko kasową definicję przychodu, ale zarazem wskazuje na odstępstwa od niej. Takie właśnie odstępstwo zostało przewidziane w art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f., zgodnie z którym przychód powstaje w rozpatrywanym przypadku na zasadzie memoriału. Przepis ten posługuje się pojęciem wartości pieniężnych, których ustawodawca nie definiuje, jednakże jak trafnie zauważono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1310/11 (publ. http://orzeczenia.

nsa.gov.pl;), ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych rozróżnia określenia: "środki pieniężne" (np. art. 14 ust. 2 pkt 7g lit. a i b i pkt 16), "kapitały pieniężne"

(art. 17 ust. 1 in principio) i właśnie "wartości pieniężne" (art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 11 ust. 1 i ust. 2a).

Podobnych terminów używa ustawa z dnia 25 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 z późn. zm., dalej: "u.p.d.o.p.") w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b) i pkt 11a lit. e) oraz w art. 12 ust. 1 pkt 1.

W przypadku określonym w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. zostały one przeciwstawione "pieniądzom", zaś w art. 11 ust. 2 u.p.d.o.f. zostały sprowadzone do obowiązku ustalania wartości pieniężnej świadczeń w naturze, a w art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f. w stosunku do obowiązku ustalania świadczeń nieodpłatnych. Z rozróżnienia tych pojęć oraz z porównania ich treści można wywieść pogląd, że określenie "wartości pieniężne" jest pojęciem szerszym od pojęć: "pieniądze" i "środki pieniężne". O określeniu "wartości pieniężne" jest także mowa w art. 4 ust. 6, ust. 6a, ust. 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. Nr 84, poz. 386 z późn. zm.), również bez zdefiniowania tego określenia, ale w odesłaniu do obowiązku przeliczania na nowe złote, jeżeli jest o nich mowa w ustawach i uchwałach Sejmu lub innych przepisach prawa. Przyjmuje się także na gruncie u.p.d.o.p. (która to ustawa w art. 12 ust. 1 pkt 1 posługuje się również tym wyrażeniem), że pod pojęciem tym rozumieć należy aktywa finansowe, stanowiące substytut pieniądza, a więc przede wszystkim papiery wartościowe, a także środki płatnicze, jak weksle, czeki, akredytywy, przekazy (por. L. Błystak, B. Dauter, B. Gruszczyński, B. Hnatiuk, H. Łysikowska, E. Madej, A. Mudrecki, R. Pęk, K. Wujek, J. Zubrzycki, Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz, Wrocław 2003, s. 196).

W rezultacie na gruncie art. 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a) u.p.d.o.f. określenie "wartości pieniężne" obejmuje świadczenia o różnym charakterze, w tym nie tylko papiery wartościowe, ale i świadczenia w naturze, czy świadczenia nieodpłatne. Są one przychodem wówczas, gdy zostały przez podatnika otrzymane lub postawione do jego dyspozycji. Jednakże nie wszystkie wartości pieniężne, o których mowa w art. 11 ust. 1- ust. 2a) u.p.d.o.f., muszą - by je uznać za przychód - być otrzymanymi lub postawionymi do dyspozycji podatnika, gdyż art. 11 ust. 1 in principio wyraźnie stanowi, że tak jest, ale z zastrzeżeniem m.in. art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. To oznacza, że wskazane w tym przepisie przychody mogą zostać uznane za przychód podatkowy w innym momencie jego powstawania. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. aby uznać przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółce z o.o. wystarczy, że będą przychodami należnymi oraz pochodzącymi z odpłatnego zbycia udziałów.

Prawidłowa była wobec tego wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. dokonana przez organ interpretacyjny w zaskarżonej do WSA interpretacji indywidualnej, że wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych odpowiadająca wartości wnoszonych przez stronę udziałów/akcji w spółce kapitałowej stanowić będzie podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.

Ze wskazanych powyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądów wyrażonych w powołanym przez Sąd I instancji wyroku z 8 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1479/11.

W ponownym postępowaniu Sąd I instancji przy weryfikowaniu legalności interpretacji indywidulanej uwzględni argumenty i uwagi zawarte w uzasadnieniu prezentowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny prawnej. Zobowiązany jest również do zbadania poprawności merytorycznej wydanego przez organ rozstrzygnięcia w zakresie sformułowanego przez skarżącą we wniosku pytania nr 3. Stanowisko organu przedstawione w tym zakresie nie zostało przez WSA w zaskarżonym wyroku poddane kontroli. Argumentacja Sądu I instancji nie zawiera oceny merytorycznej zarzutu podniesionego w skardze. Sąd drugiej instancji nie może w tym zakresie skontrolować zaskarżonego wyroku. Nie może zastępować Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wyręczać go w zakresie oceny zarzutów podnoszonych w skardze. Nie taka jest bowiem rola Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tak jak w każdym innym postępowaniu jurysdykcyjnym, obowiązuje zasada dwuinstancyjności.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedstawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy jest uzasadniony. W związku z tym na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.