Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2501103

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 25 kwietnia 2018 r.
II FSK 1466/16
Postanowienie o niedopuszczalności zarzutu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki.

Sędziowie: NSA Bogdan Lubiński (spr.), del. WSA Bogusław Woźniak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 704/15 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 1 kwietnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Bk 704/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę O. S.A. z siedzibą w W. (zwanej dalej "Spółką") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 1 kwietnia 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów wobec prowadzonej egzekucji. Jako podstawę prawną wyroku Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Spółka wniosła zarzuty do egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w W. na podstawie tytułu wykonawczego nr (...), wystawionego przez Wójta Gminy D. (zwanego dalej "Wójtem"). Zarzuty dotyczyły następujących okoliczności:

1)

egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, gdyż organ nie doręczył Spółce decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za rok 2010;

2)

obowiązek będący przedmiotem egzekucji był niewymagalny ze względu na niedoręczenie decyzji pierwszo instancyjnej oraz z uwagi na to, że decyzji tej nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności;

3)

egzekucja należności jest niedopuszczalna w sytuacji, gdy organ nie doręczył decyzji pierwszo instancyjnej oraz z uwagi na to, że decyzji tej nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności;

4)

egzekucja została podjęta na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymagań określonych w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.- zwanej dalej "u.p.e.a.").

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r. Wójt wyraził stanowisko, że zarzuty podniesione przez Spółkę są niezasadne i chybione, bowiem egzekucja była dopuszczalna, zaś należność wymagalna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r., uchyliło zaskarżone postanowienie w całości. Uznało, że zarzuty nieistnienia i braku wymagalności obowiązku, określonego ww. tytułem wykonawczym są niedopuszczalne oraz stwierdziło, że zarzuty niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego niespełniającego wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. są bezzasadne.

W skardze na powyższe postanowienie Spółka, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia wierzyciela z dnia 10 lutego 2015 r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1)

art. 34 § 1a u.p.e.a. przez stwierdzenie niedopuszczalności zarzutów w sytuacji, w której wymagały one merytorycznego rozstrzygnięcia;

2)

art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przez uznanie za bezzasadny zarzutu niedopuszczalności egzekucji, choć taką jest egzekucja prowadzona w sytuacji, w której nie doręczono decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego;

3)

art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., przez uznanie za bezzasadny zarzutu nieprawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego w sytuacji, w której błędnie w nim podano, iż egzekwowany obowiązek jest wymagalny.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Sąd I instancji zgodził się z organem odwoławczym, że zarzuty podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązku nie mogą być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Kwestia istnienia obowiązku była bowiem przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego decyzją określającą oraz postępowania odwoławczego. Z kolei kwestia wymagalności była przedmiotem postępowania w sprawie nadania ww. decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, zakończonego postanowieniem SKO utrzymującym w mocy postanowienie o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Odpowiednio spełnienie wymogu doręczenia decyzji określającej zobowiązanie Spółki w podatku od nieruchomości za rok 2010 i postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, były przedmiotem badania organu w celu ustalenia dopuszczalności wniesionego przez Spółkę odwołania od decyzji wymiarowej oraz zażalenia od postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Gdyby akty te nie zostały doręczone niemożliwe byłoby rozpatrzenie wniesionych od nich środków zaskarżenia.

Z tych względów, zdaniem WSA, zarzuty dotyczące nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku, uzasadniane brakiem doręczenia decyzji Wójta oraz postanowienia, nie mogły być przedmiotem badania wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Prawidłowo zatem SKO zaskarżonym postanowieniem uchyliło postanowienie Wójta i stosownie do art. 34 § 1a u.p.e.a. uznało ww. zarzuty za niedopuszczalne.

Zgodne z prawem jest również rozstrzygnięcie organu odwoławczego uznające za niezasadne zarzuty niedopuszczalności egzekucji oraz niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W ocenie WSA, nie może być uwzględniony zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej uzasadniany przez Spółkę przyczynami określonymi w art. 33 pkt 1 i 2 u.p.e.a. (brakiem doręczenia decyzji wymiarowej oraz brakiem nadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności). Nie ulega wątpliwości, że egzekwowanie należności podatkowych następuje w trybie egzekucji administracyjnej (art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), tytułem egzekucyjnym jest ww. decyzja Wójta określająca zobowiązanie podatkowe Spółki za rok 2010, zaś wobec osoby zobowiązanego nie zachodzą okoliczności, które stałyby na przeszkodzie, aby był podmiotem, w stosunku do którego taka egzekucja mogłaby być prowadzona.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Spółki, która wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku, a także o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu orzeczeniu Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1)

art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. błędne oznaczenie przedmiotu rozpatrzenia w trybie zarzutów wobec egzekucji, a także poprzez niewyjaśnienie, dlaczego zarzuty wobec egzekucji są przedmiotem "odrębnych postępowań", a także poprzez nieodniesienie się do argumentacji zawartej w skardze na postanowienie SKO;

2)

art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1a u.p.e.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew stanowisku SKO (i Sądu), zgłoszone przez Spółkę zarzuty nieistnienia obowiązku (z powodu niedoręczenia egzekwowanej decyzji do momentu wszczęcia egzekucji), a także braku wymagalności (gdyż egzekucję podjęto w sytuacji, w której do momentu jej podjęcia nie doręczono ani egzekwowanej decyzji, ani nie nadano jej - jako nieostatecznej - rygoru natychmiastowej wykonalności) należało rozpatrzyć merytorycznie, nie zaś stwierdzić ich niedopuszczalność, gdyż nie były one przedmiotem rozpatrzenia w innym postępowaniu (sądowym, administracyjnym ani podatkowym).

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 tej ustawy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego bądź jego oceny, czy też stanowiska sądu, co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Omawiany przepis ma charakter proceduralny, regulujący wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu jego naruszenia Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 481/14 funkcja uzasadnienia orzeczenia wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 888/17; powołane orzeczenie, podobnie jak pozostałe orzeczenia cytowane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie: www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może usprawiedliwiać uchylenie zaskarżonego wyroku, jeśli orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu istotnych braków w wywodzie prawnym sądu, czy istotnych nieprawidłowości w przedstawieniu stanu faktycznego kontrolowanej sprawy. Za naruszające art. 141 § 4 p.p.s.a. zostanie uznane uzasadnienie niepozwalające poznać i zrozumieć motywów, jakimi kierował się sąd podejmując określonej treści rozstrzygnięcie. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 801/16).

Analizując treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji należy dojść do wniosku, że Sąd ten dopuścił się znaczących nieprawidłowości w przedstawianiu stanu faktycznego sprawy. Otóż przyjął Sąd I instancji, że "kwestia wymagalności była przedmiotem postępowania w sprawie nadania ww. decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, zakończonego postanowieniem SKO utrzymującym w mocy postanowienie o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Odpowiednio spełnienie wymogu doręczenia decyzji określającej zobowiązanie skarżącej Spółce w podatku od nieruchomości za rok 2010 i postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, były przedmiotem badania organu w celu ustalenia dopuszczalności wniesionego przez skarżąca Spółkę odwołania od decyzji wymiarowej oraz zażalenia od postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Gdyby akty te nie zostały doręczone niemożliwe byłoby rozpatrzenie wniesionych od nich środków zaskarżenia." (s. 4-5 uzasadnienia wyroku).

Wbrew temu analiza przedłożonych akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że przedstawione przez Sąd I instancji zdarzenia w realiach badanego postępowania administracyjnego nie miały miejsca. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nr (...) była decyzja Wójta z dnia 10 listopada 2014 r. nr (...) (poz. E.4 tytułu wykonawczego). Przy czym decyzja ta podlegała egzekucji nie dlatego, że nadany jej został rygor natychmiastowej wykonalności ale dlatego, że stała się ostateczna w toku instancji. Stwierdzenie to zostało jednoznacznie wyartykułowane w postanowieniu Wójta z dnia 10 lutego 2015 r. stanowiącym stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego. Dodać należy, że w aktach administracyjnych znajduje się potwierdzenie odbioru decyzji z dnia 10 listopada 2014 r. nr (...), z którego wynika, że decyzja została odebrana przez Spółkę w dniu 17 listopada 2014 r. (wobec braku numeracji akt sprawy - poz. 30 spisu akt).

Sąd I instancji wobec wadliwie przedstawionego stanu sprawy nieprawidłowo także sformułował ocenę prawną. Skoro bowiem decyzji nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, i od decyzji tej nie wniesiono odwołania, to z pewnością kwestia doręczenia decyzji nie mogła być przedmiotem faktycznego badania w ramach postępowania w przedmiocie nadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, czy też w ramach postępowania odwoławczego od tej decyzji.

Stwierdzone uchybienie art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mogło jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, albowiem co do zasady skarga Spółki powinna zostać oddalona.

Odnosząc się do drugiego zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej należy stwierdzić, że jest on także niezasadny.

Przedstawione w rozpatrywanym obecnie środku zaskarżenia zarzuty i w tym kontekście podniesione argumenty strony zmierzają głównie do przekonania, że w sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 34 § 1a u.p.e.a. i orzeczenia o niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W tym celu Spółka wskazywała przede wszystkim, że zarzuty nieistnienia obowiązku, braku wymagalności oraz niedopuszczalności egzekucji podniosła, gdyż do momentu podjęcia egzekucji nie doręczono jej ani decyzji, z której wynikał egzekwowany obowiązek ani postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Jej zdaniem, podniesione zarzuty dotyczyły ściśle egzekucji. Wskazywała również na skutki jakie wywiera na egzekucję brak doręczenia obu rozstrzygnięć (wymiarowej decyzji i postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności).

Wobec tak sformułowanych argumentów wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 34 § 1a u.p.e.a., jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.

Zatem, charakter prawny postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu z art. 34 § 1a u.p.e.a pozbawia organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była/jest/będzie przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Co istotne, stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce obliguje organ do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu jego niedopuszczalności (orzeczenie WSA w Łodzi z 2 października 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 11/08, LEX nr 513206).

Dodać należy, że zastosowany przez organy w niniejszej sprawie art. 34 § 1a u.p.e.a. został wprowadzony w art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 10 września 2003 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 193, poz. 1884). Z uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy wynika, że wprowadzony w art. 34 nowy § 1a oraz zmiana brzmienia § 4 w tym artykule miały na celu uproszczenie i skrócenie trybu postępowania, w przypadkach gdy postępowanie egzekucyjne będzie prowadzone na wniosek organu wnioskującego przez obce państwo. Nie ma bowiem uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania zarzutów dotyczących wymagalności należności, jeżeli została ona określona lub ustalona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia lub zarzut był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu. Z treści uzasadnienia nie wynika aby zamierzeniem ostatecznie wprowadzonych zmian było ograniczenie uprawnień zobowiązanego w zakresie zaskarżalności postanowień wydawanych przez wierzyciela w toku rozpoznawania zgłoszonych zarzutów.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że uregulowanie powyższe ma na celu wyeliminowanie mnożenia ilości postępowań w odniesieniu do tego samego zagadnienia/kwestii/problemu - w ramach różnych postępowań. Rozstrzygnięcie danej kwestii w ramach jednego postępowania tj. głównego, stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego pozbawia zobowiązanego możliwości ponownego jego zgłoszenia w ramach postępowania wykonawczego/egzekucyjnego. Norma ta ma także na celu wykluczenie sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo, że została już lub zostanie rozstrzygnięta w ramach innego, wskazanego w powyższym przepisie postępowaniu (por. wyroki NSA: z 22 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1473/12, z 18 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 2007/09, publik. CBOSA).

Konfrontując powyższe uwagi z treścią skargi kasacyjnej, stanowiskiem Sądu I instancji i aktami tej sprawy należało stwierdzić, że skarżąca kasacyjnie nie wykazała podniesionymi argumentami, że organ nie miał podstaw do zastosowania art. 34 § 1a u.p.e.a. Nie podważyła skutecznie twierdzeń organu, że tak kluczowa dla strony kwestia braku doręczeń decyzji wymiarowej oraz postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności jest/będzie/mogła być, przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu zainicjowanym przez stronę wniesionymi środkami zaskarżenia (odpowiednio - odwołaniem, zażaleniem). Przy czym w przypadku postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności strona nie podważyła twierdzenia wierzyciela o braku konieczności jego doręczenia.

W aktach sprawy znajduje się potwierdzenie odbioru przez Spółkę decyzji wymiarowej z dnia 10 listopada 2014 r. - doręczonej w dniu 17 listopada 2014 r. Strona stawiając postępowaniu egzekucyjnemu zarzuty wiązała je wyłącznie z brakiem doręczenia decyzji oraz postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności obu i ta też okoliczność determinowała postawioną przez nią tezę - nieistnienia oraz braku wymagalności egzekwowanego obowiązku, jak też niedopuszczalności egzekucji. Tymczasem z akt sprawy wynika, że decyzja organu I instancji została Spółce doręczona, a wobec nie wniesienia odwołania stała się ostateczna z dniem 2 grudnia 2014 r. Tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu 5 grudnia 2014 r.

Analiza stanowiska strony skarżącej potwierdza, że podnoszone przez nią argumenty służą głównie przekonywaniu do twierdzenia, że kwestia prawidłowego doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego (albo też postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności) może być weryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym.

Koncepcja ta stoi jednak w sprzeczności z orzecznictwem sądów administracyjnych, w którym niejednokrotnie wskazywano, że w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się kwestii prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego (np. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2016 r., sygn. akt dnia II FSK 1032/14; z 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1576/12; z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK1378/08; z 10 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2383/11; z 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1221/11; z 20 marca 2008 r., sygn. akt II FSK 172/07, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://.orzeczenia. nsa.gov.pl).

W świetle powyższych rozważań zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1a u.p.e.a. nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.